Sarcofaag

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Voor het begrip uit het Stargate-universum, zie Sarcofaag (Goa'uld)
Kolossale Egyptische sarcofaag van basalt, toebehorend aan Horkhebit. Late Periode, 26e dynastie, ca. 590 v.Chr. Gevonden in 1902 te Saqqara. Nu in het Metropolitan Museum of Art, New York.
De Alexandersarcofaag, vermeend graf van Alexander de grote. De reliëfs beelden scènes uit diens leven uit. Gevonden in 1887 te Sidon.
Etruskische terracotta sarcofaag van een echtpaar, gevonden te Cerveteri. 6e eeuw v.Chr. Museo Nazionale Etrusco di Villa Giulia.

Een sarcofaag (Oudgrieks: σαρκοφάγος - 'vleesetend'[1]) is een - doorgaans - stenen kist waarin menselijke stoffelijke resten worden bewaard. Het gaat hierbij specifiek om overblijfselen als gevolg van begraven, en niet van cremeren. In het laatste geval wordt de houder van de resten een urn genoemd. Sarcofagen worden al eeuwenlang en door vele culturen gebruikt. Ze hebben derhalve talloze verschijningsvormen en zijn vaak aan de buitenkant, maar ook wel aan de binnenkant, voorzien van decoraties en inscripties.

Gebruik[bewerken]

Slechts weinig mensen worden in stenen kisten begraven of bijgezet; het gaat zowel vroeger als tegenwoordig vooral om zeer belangrijke en/of rijke mensen, zoals pausen, leden van het koninklijk huis en vroeger de farao's.

Oudheid[bewerken]

In het Oude Egypte werden mummies van vooraanstaande personen (farao's, priesters, edelen of rijke mensen) tezamen met een of meerdere houten doodskisten in sarcofagen geplaatst. Eerst waren deze sarcofagen rechthoekig, later (in de Late periode, 712-332 v.Chr.) kregen zij een meer mensachtige vorm. De Egyptische sarcofagen waren vervaardigd uit materialen als kalksteen, zandsteen, basalt, graniet en calciet.

Ook bij de Etruskische cultuur werden belangrijke mensen in een sarcofaag bijgezet. Vanaf de 6e eeuw werden op de sarcofagen ook mensen afgebeeld in reliëf, ze worden liggend afgebeeld op een bed. Soms de overledene en soms ook nog de echtgenoot erbij.[2]

Bij de Grieken, Macedoniërs en Romeinen bestond de sarcofaag als een rechthoekige stenen kist met daarop verschillende scenes. In de Grieks-Macedonische tijd waren dit vooral scenes met tempels, graffioenen, goden of hangende trossen bloemen met druiven. Er bestonden ook sarcofagen met geen scenes erop. In de tijd van de eerste christenen in Rome werden een mengeling van scenes afgebeeld, zowel christelijke symbolen en scenes, Joodse symbolen en ook Romeinse goden en taferelen.

Middeleeuwen[bewerken]

Ook in vroeger tijden was het gebruikelijk dat rijke mensen in een stenen kist werden begraven. Soms was het zelfs zo, dat de kist met het lichaam erin niet onder de grond gestopt werd, maar in het kerkgebouw bleef staan. In sommige kerken ziet men ook wandgraven. Daar is het lichaam van de overledene in een sarcofaag in de muur van de kerk geplaatst. Het was gebruikelijk om het lichaam dan eerst enige tijd op een andere plaats te laten rotten zodat alleen het skelet een plaats in de muur kreeg. Bij de vroegchristelijke begraafplaats les Alyscamps in Arles staan honderden sarcofagen in de open lucht opgesteld.

Moderne tijd[bewerken]

De koningen en koninginnen van Spanje worden in schitterende sarcofagen in het Panteón de los Reyes onder het Escorial bijgezet. De gedeeltelijk vergulde stenen kisten staan boven elkaar in een achthoekig vertrek. Voordat de overledene daar een plaats krijgt wordt het lichaam eerst enige jaren in een speciaal daarvoor aangewezen rotkamer ingemetseld.

Etymologie[bewerken]

Het woord "sarcofaag" is een combinatie van de Griekse woorden: "Sarx" (σαρξ), hetgeen 'vlees' betekent, en "Phagoon" (φαγων), wat 'eten' betekent. Letterlijk is een sarcofaag dus een "vleesetend" object. Het is daarom minder juist om bij de kist van een farao het woord sarcofaag te gebruiken. De bedoeling van de mummificatie is juist dat het vlees van de farao bewaard zal blijven.

Tsjernobyl[bewerken]

Het woord sarcofaag wordt tegenwoordig ook gebruikt voor de constructie die de ontplofte kernreactor van Tsjernobyl omgeeft om het grootste deel van de ioniserende straling tegen te houden.

Zie ook[bewerken]