Scanner (radio)

Een zeer uitgebreid oud model scanner, uitgerust met kristallen (Scooper 3330)

Handscanner, Uniden Bearcat

Een scannerradio is een radio waarop de gesprekken van onder andere radiozendamateurs, politie, brandweer en meer instanties te beluisteren zijn. Een belangrijk kenmerk van een scanner is dat hij voortdurend een reeks kanalen aftast en stopt zodra er een signaal aanwezig is, om daarna weer verder te zoeken.

Geschiedenis

Scanners waren vooral in de jaren tachtig en negentig populair, omdat de meeste radiocommunicatie nog analoog en onvercijferd was. Tegenwoordig is de communicatie van de brandweer, politie en ambulance niet meer te ontvangen op de scanner; deze hulpdiensten zijn overgestapt op een nieuw, digitaal communicatiesysteem genaamd C2000. Ook het Nederlandse autotelefoonnet is sinds 1 oktober 1999 niet meer te ontvangen omdat men is overgegaan op het digitale gsm-systeem. Men kan nog wel naar andere instanties en bedrijven luisteren, zoals beveiligingsbedrijven, en naar communicatie in de commerciële en militaire luchtvaart.

Techniek

In de jaren zeventig van de twintigste eeuw kwamen de eerste betaalbare scanners op de markt. Deze waren uitgerust met kristallen: voor iedere frequentie moest een afzonderlijk kristal worden aangeschaft. Scanners hadden vier tot zestien kristallen, die afzonderlijk konden worden in- en uitgeschakeld. De scanner luistert gedurende een korte tijd (een fractie van een seconde) op iedere actieve frequentie. Een squelch laat de scanner stoppen wanneer een zender actief is op die frequentie. Omdat de frequentie van de mobiele stations vaak niet gelijk is aan die van de vaste post, moet de scanner na ontvangst van een van beide signalen snel weer verder om het antwoord op het andere kanaal te kunnen ontvangen. Om technische redenen hadden deze scanners intern afzonderlijke circuits voor een of meer van de volgende frequentiebereiken: VHF laag (70-87 MHz), VHF hoog (140-170 MHz) en UHF (400-480 MHz).

Het aanschaffen van kristallen voor iedere frequentie waarvoor men belangstelling heeft, is kostbaar, en frequenties worden af en toe gewijzigd. Toen in het begin van de jaren tachtig de PLL-techniek het mogelijk maakte om frequenties eenvoudig via een toetsenbord te programmeren, kwamen "synthesized" scanners op de markt die al snel de meeste kristalscanners vervingen.

Een 'scannerradio' wordt vaak 'politiescanner' of een 'luchtvaartscanner' genoemd, afhankelijk van het gebruik waarvoor deze is gemaakt. Niet iedere scanner is in staat om luchtvaartverkeer te ontvangen omdat in de luchtvaartband de zenders AM-gemoduleerd zijn, terwijl de meeste mobilofoons en portofoons met frequentiemodulatie werken. Een van de bekendste merken is Uniden Bearcat. Er zijn echter nog vele andere merken, zoals Realistic, Commtell, Handic, ICOM en Yupiteru.

De nieuwste trend in scannertechniek is het gebruik van SDR, in combinatie met een stukje software op de pc. De hardware is voor weinig geld te koop en kan op een USB-aansluiting van de computer worden aangesloten. Software voor de aansturing is te downloaden en is vaak onder een vrije licentie beschikbaar.

Voor alle scanners is een goede antenne voor het gewenste frequentiebereik, liefst buiten op een zo hoog mogelijke plek met vrij zicht gemonteerd, zeer belangrijk voor een goede ontvangst. Bij de frequenties waarop de meeste mobiele zenders werken is de verzwakking van het signaal door bebouwing aanzienlijk. Dit geldt vooral voor frequenties boven 300 MHz. Een goede antennekabel van de juiste impedantie is ook zeer belangrijk.

P2000

Voor P2000 zijn speciale ontvangers op de markt. P2000 werkt met tekstuele berichten, die ongeveer te vergelijken zijn met de pagers uit de jaren 90. Het P2000-systeem verschilt met de semafoons. Er zijn meer mogelijkheden en opties, zoals het versturen van een bericht naar meerdere ontvangers en het alarmeren van (zoals bij de brandweer van toepassing is) één of meerdere blusgroepen. Vele hulpdiensten maken tegenwoordig gebruik van P2000: de persvoorlichters van de politie, ambulancediensten (geen persoonlijke informatie), de brandweer, traumahelikopters en de KNRM.

Te ontvangen communicatie

Met een scanner zijn onder andere de volgende zaken te ontvangen (2025):

VHF Band (25-300 MHz)
Frequentie (MHz)	Dienst(en)	Gebruikers	Opmerkingen
25.000 – 26.960	ISM Kortegolf	Industrieel, Wetenschappelijk, Medisch	26.960-27.280 MHz = CB-band (27 MHz)
26.960 – 27.280	Mobiele dienst	CB (Citizens Band) radio	40 kanalen, geen vergunning nodig
27.280 – 30.000	Vaste dienst Mobiele dienst	Bedrijfscommunicatie	Vergunningplichtig
30.000 – 31.000	Vaste dienst Mobiele dienst	Bedrijfscommunicatie	Begin VHF-band
31.000 – 34.000	Mobiele dienst	Draadloze telefonie, bedrijven	31/40 MHz systemen
40.660 – 40.700	ISM	Industrieel, Wetenschappelijk, Medisch	Centrum: 40.68 MHz
46.610 – 46.970	Mobiele dienst	PMR (walkie-talkies)	Vergunningvrij, 8 kanalen
50.000 – 54.000	Amateur	Radiozendamateurs	6-meter band (beperkt in NL)
68.000 – 74.800	Vaste dienst Mobiele dienst	Bedrijfscommunicatie	4-meter band
74.800 – 75.200	Luchtvaartnavigatie	Marker bakens	75 MHz centrum
75.200 – 87.500	Vaste dienst Mobiele dienst	Bedrijfscommunicatie, hulpdiensten	80 MHz band
87.500 – 108.000	Omroep	FM Radio omroep	FM broadcast band
108.000 – 117.975	Luchtvaartnavigatie	VOR, ILS, Radiobakens	Navigatie luchtvaart
117.975 – 137.000	Luchtvaart mobiel	Luchtverkeersleiding, vliegtuigen	AM modulatie, 8,33 kHz spacing
137.000 – 138.000	Meteorologie satelliet	Weersatellieten	NOAA, Meteor, etc.
138.000 – 144.000	Vaste dienst Mobiele dienst	Bedrijfscommunicatie	Diverse gebruikers
144.000 – 146.000	Amateur	Radiozendamateurs	2-meter band
146.000 – 149.900	Vaste dienst Mobiele dienst	Bedrijfscommunicatie	150 MHz band
149.900 – 150.050	Mobiele satelliet	Satellietcommunicatie	Uplink
150.050 – 156.000	Vaste dienst Mobiele dienst	Bedrijfscommunicatie, hulpdiensten	Inclusief oude politie/brandweer
156.000 – 162.050	Maritiem mobiel	Marifonie, scheepvaart	VHF maritiem, kanaal 16: 156.800 MHz
162.050 – 174.000	Vaste dienst Mobiele dienst	Bedrijfscommunicatie	160 MHz band
174.000 – 230.000	Omroep	Digitale TV (DVB-T/T2)	VHF Band III
230.000 – 240.000	Vaste dienst Mobiele dienst	Militair gebruik	Defensie
240.000 – 300.000	Vaste dienst Mobiele dienst	Diverse gebruikers	Overgang naar UHF
UHF Band (300-1300 MHz)
Frequentie (MHz)	Dienst(en)	Gebruikers	Opmerkingen
380.000 – 385.000	Mobiele dienst	C2000 / TETRA (uplink)	Hulpdiensten communicatie
390.000 – 395.000	Mobiele dienst	C2000 / TETRA (downlink)	Hulpdiensten communicatie
430.000 – 440.000	Amateur	Radiozendamateurs	70cm band
433.050 – 434.790	ISM	Draadloze apparaten	433.92 MHz centrum, veel IoT
446.000 – 446.200	PMR446	Portofoons (vergunningvrij)	16 kanalen, max 0.5W
450.000 – 470.000	Vaste dienst Mobiele dienst	Bedrijfscommunicatie, Vodafone/KPN	450 MHz LTE netwerk
470.000 – 694.000	Omroep	Digitale TV (DVB-T2)	UHF TV band
694.000 – 790.000	Mobiele dienst	Mobiele telefonie	700 MHz band (4G/5G)
790.000 – 862.000	Mobiele dienst	Mobiele telefonie	800 MHz band (4G)
862.000 – 870.000	SRD	Draadloze microfoons	Short Range Devices
870.000 – 876.000	Vaste dienst Mobiele dienst	Bedrijfscommunicatie	Diverse toepassingen
876.000 – 915.000	Mobiele dienst	GSM-R (spoorwegen)	Spoorwegcommunicatie
915.000 – 921.000	Mobiele dienst	GSM/LTE (uplink)	900 MHz band
921.000 – 925.000	Vaste dienst Mobiele dienst	Bedrijfscommunicatie	Diverse toepassingen
925.000 – 960.000	Mobiele dienst	GSM/UMTS/LTE	900 MHz band (downlink)
960.000 – 1164.000	Luchtvaartnavigatie	DME, TACAN, secundaire radar	Luchtvaart systemen
1164.000 – 1215.000	Radionavigatie satelliet	GPS, Galileo, GLONASS	L5/E5a band
1215.000 – 1240.000	Radiolokatie	Radar systemen	Primaire radar
1240.000 – 1300.000	Amateur	Radiozendamateurs	23cm band

Wetgeving

Het is in Nederland legaal naar de zenders via een scanner (en andere radio-ontvangers) te luisteren. In België is het bezitten en beluisteren van een scanner toegestaan. Al mag men alleen luisteren naar frequenties waar er toestemming voor is verkregen. Zonder toestemming is het alleen toegestaan om naar Radioamateurs of andere zogenaamde vrij beluisterbare zenders te luisteren. De Belgische politie, brandweer en ambulance zijn tussen 2004 en 2005 overgeschakeld naar het digitale Astrid-communicatiesysteem, een alternatief voor C2000.

Bronnen, noten en/of referenties