Schaak

8
7
6
5
4
3
2
1
	a	b	c	d	e	f	g	h
	Wit staat schaak door de loper op b4.

8
7
6
5
4
3
2
1
	a	b	c	d	e	f	g	h
	Wit heeft zojuist Pd5+ gespeeld. Nu staat zwart schaak en zwart moet het schaak pareren. Het is niet van belang dat het paard gepend is.

Schaak is een situatie die zich voordoet in een schaakpartij. Een speler staat schaak als zijn koning door een vijandelijk stuk wordt aangevallen. Wie schaak staat, moet het schaak meteen opheffen. Is dat niet mogelijk, dan staat de speler mat en heeft de tegenstander de partij gewonnen.

Tevens mag men geen zet doen waardoor de eigen koning schaak komt te staan. Een koning wordt dus nooit daadwerkelijk geslagen, en de beide koningen kunnen elkaar nooit bedreigen.

Een gepend stuk kan schaak geven. Het is niet van belang of men bij het dreigende slaan van de vijandelijke koning zijn eigen koning aan een aanval zou blootstellen.

Etiquette

In huiselijke kring wordt het beleefd gevonden om bij het geven van schaak de tegenstander daarop attent te maken door "schaak" te zeggen. In de wedstrijdpraktijk wordt dit echter als storend beschouwd.

Schaak opheffen

De verplichting om het schaak op te heffen beperkt de zetmogelijkheden doorgaans aanzienlijk.

Schaak kan worden opgeheven door:

• de koning te verplaatsen (bij dubbelschaak de enige mogelijkheid);
• het schaakgevende stuk te slaan;
• een stuk tussen het schaakgevende stuk en de koning te plaatsen.

Een speler die schaak staat, mag niet rokeren.

Notatie

In de schaaknotatie wordt het schaak aangegeven met een plusteken, +. Vroeger werd ook wel een kruisje † gebruikt.

Oude regels

In het verleden zijn er allerlei plaatselijke regels geweest rond het schaak staan en het geven van schaak. Zo waren er streken waar de koning mocht rokeren of eenmalig een grote sprong mocht maken als hij aangevallen stond.

8
7
6
5
4
3
2
1
	a	b	c	d	e	f	g	h
	Wit heeft zojuist Pc7+ gespeeld. Dit toont een gevaar van schaak: het paard valt niet alleen de koning maar ook Ta8 aan. Zwart moet de koning in veiligheid brengen en kan niet tegelijk de toren redden.

Zie ook

• Aftrekschaak
• Familieschaak

Zie de categorie Chess van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.