Toegankelijkheid

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Locaties of evenementen zijn toegankelijk als zij fysiek goed bereikbaar zijn en door veel mensen bezocht kunnen en mogen worden op grond van juridische toegankelijkheid. Ook in figuurlijke zin wordt het begrip gebruikt, in verband met bijvoorbeeld websites, informatie en dienstverlening.

Aspecten van toegankelijkheid[bewerken | brontekst bewerken]

Symbool voor rolstoel-toegankelijkheid
Cover Handboek voor Toegankelijkheid

Fysieke toegankelijkheid[bewerken | brontekst bewerken]

Fysieke toegankelijkheid is volgens de Handboeken Toegankelijkheid, die in België en Nederland als standaardwerken gelden, de eigenschap van buitenruimten, gebouwen en woningen die maakt dat mensen - divers als ze zijn - er kunnen doen wat ze er volgens de bestemming moeten kunnen doen.[1][2]

Een goed toegankelijk gebouw heeft bijvoorbeeld een gelijkvloerse ingang zonder niveauverschil of met een hellend vlak. Een gebouw dat aan de zij- of achterkant een aangepaste ingang heeft, kan niet toegankelijk genoemd worden. Buiten zijn er parkeerplaatsen dicht bij de ingang voorbehouden voor rolstoelgebruikers. Binnen is er een lift of zijn er zo veel mogelijk overbrugbare niveauverschillen.

Figuurlijke toegankelijkheid | informatie[bewerken | brontekst bewerken]

Informatie heeft een inhoudelijk en vormelijk aspect. Inhoudelijk toegankelijke informatie wordt op een overzichtelijke, eenvoudige en begrijpelijke manier aangeboden, bijvoorbeeld door het vermijden van jargon, onduidelijk taalgebruik, ingewikkelde grammatica.

Het vormelijk aspect heeft betrekking op zowel de typografie en opmaak van tekst (lettertype, kleur, tabellen of grafieken, agressieve opmaak of eerder rustig) als de verbale presentatie en communicatie (bijvoorbeeld in het communicatiebeleid van een overheid of bedrijf).

Allerlei hulpmiddelen (scanners, loupes, spraak, ondertiteling en/of gebarentaal op televisie) verbeteren de toegankelijkheid van de media. Een beperkt aantal programma's op televisie (voornamelijk nieuwsberichten) zijn echter aangepast.

Figuurlijke toegankelijkheid | dienstverlening[bewerken | brontekst bewerken]

Toegankelijkheid van dienstverlening of cultuuraanbod heeft betrekking op de wijze waarop een grote groep klanten gebruik kan maken van de dienstverlening. Het gaat bijvoorbeeld om de manier waarop mensen worden ontvangen door telefonisten en baliepersoneel, of begrip wordt opgebracht voor de situatie van een persoon die gebruik wil maken van de dienstverlening, of ze worden bijgestaan bij het invullen van formulieren aan de hand van een duidelijke handleiding. In verband met de organisatie van dienstverlening bij grote bedrijven en organisaties spreekt men wel over "bureaucratische competentie", waarmee bedoeld wordt de mate waarin burgers vaardig zijn in het omgaan met grote bureaucratische organisaties.

Juridische toegankelijkheid[bewerken | brontekst bewerken]

Beperkt toegankelijk o.g.v. Strafrecht

Ook door wet- en regelgeving wordt bepaald welke personen toegang heeft tot een bepaalde locatie, zowel buiten als binnen. In de regel mag en kan de eigenaar bepalen, wie toegang heeft. Grond en onroerend goed in bezit van de overheid hebben veelal een publieke functie en zijn publiek toegankelijk ofwel voor iedereen. Grond en onroerend goed in eigendom van particulieren, privé-eigendom, is meestal beperkt toegankelijk. Juridische toegankelijkheid van privé-eigendom mag door eigenaren worden beperkt zover men wil, tenzij het in strijd komt met grondrechten. Zo mag een eigenaar de toegankelijkheid wel beperken tot maximaal 100 bezoekers per dag maar niet beperken voor mensen met een bepaald geloof. Of in een discotheek mag toegang geweigerd aan mensen die er onverzorgd uitzien, maar niet aan mensen met een donkere huidskleur. Bij bedrijven als winkel, bioskoop of restaurant, die open zijn voor het publiek, mag de eigenaar of pachter bepalen wie toegang heeft, ook hier weer zonder te discrimineren. Een besloten club is niet toegankelijk voor het publiek, maar alleen voor mensen die aan bepaalde voorwaarden voldoen, bijvoorbeeld lidmaatschap van een vereniging of aandeelhouderschap van een rechtspersoon. Eigenaren mogen een geldbedrag vragen om toegang te krijgen, hoe hoger de toegansgprijs hoe minder toegankelijk voor een breed publiek.

Van het begrip publiek toegankelijk of publieke ruimte moet onderscheiden worden toegankelijk voor publiek. In het eerste begrip is de betekenis van het woord publiek die van openbaar, voor iedereen, in het tweede begrip is de betekenis van het woord publiek 'toeschouwers', 'bezoekers' of meer algemeen 'toegankelijk voor een brede groep personen'.[3] In de eerste betekenis wordt het woord in Nederland bijvoorbeeld gebruikt in artikel 1 onder B Regeling aanvullende mondkapjesverplichtingen covid-19, publieke binnenruimte, in de tweede betekenis spreekt bijvoorbeeld de Nederlandse Gemeentewet in artikel 174 vanvoor het publiek openstaande gebouwen.[4][5]

Concrete toepassingen van toegankelijkheid[bewerken | brontekst bewerken]

Openbaar vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Vervoersmaatschappijen met een inclusief beleid houden er rekening mee dat iedereen (inclusief mensen met een functiebeperking) hun diensten kunnen benutten. Onder impuls van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (voorheen Vlaams Fonds) is het toegankelijkheidsbeleid in België de laatste jaren sterk geëvolueerd. In Nederland is wettelijk geregeld dat het openbaar vervoer op termijn volledig toegankelijk moet zijn. Voor bussen is dat in 2010 en voor treinen in 2030.

Trein[bewerken | brontekst bewerken]

De N.M.B.S. (Nationale Maatschappij van de Belgische Spoorwegen)[6] en de N.S (Nederlandse Spoorwegen)[7] voorzien een dienstverlening voor reizigers met een speciale mobiliteit.

In de trein zijn er speciale ruimtes voor de rolstoel, en zijn er platformen en rijtuigcompartimenten die toegankelijk zijn voor rolstoelen en speciale zitplaatsen (onder meer voor reizigers met een beademingstoestel en zuurstofreserve).

Op het station zijn (op bepaalde plaatsen) rolstoelen aanwezig, mobiele laadbruggen, verhoogde perrons, aangepaste toiletten, parkeerplaatsen voor wie een speciale parkeerkaart heeft en (in vernieuwde gebouwen) aangepaste telefoontoestellen. In bepaalde stations is er ook personeel aanwezig voor assistentie (op bepaalde uren).

Tram & Bus[bewerken | brontekst bewerken]

Minibussen voor mensen met een functiebeperking, het systeem van de belbus, een gratis begeleider en gratis busvervoer behoren tot de mogelijkheden (afhankelijk per reisnet, vervoermaatschappijen in Nederland, De Lijn in Vlaanderen of de Brusselse Vervoersmaatschappij MIVB)

Mindermobielencentrales[bewerken | brontekst bewerken]

Een Mindermobielencentrale geeft mensen met verplaatsingsproblemen, die het openbaar vervoer dus niet kunnen gebruiken, de mogelijkheid tot in de winkelstraat, bij het lokaal dienstencentrum, het dagcentrum, de vrije beroepen of de vereniging te komen.

Reizen/Toerisme[bewerken | brontekst bewerken]

Het Infopunt Toegankelijk Reizen in Vlaanderen verzamelt informatie over zowel de toegankelijk van het vakantieaanbod in binnen- en buitenland, als over de specifieke hulpverlening en begeleiding die kan ingeroepen worden onderweg of ter plekke.

Op Europees vlak wordt er in het kader van COST 349 aan de toegankelijkheid van langeafstandsbussen in de toeristische sector gewerkt. Bepaalde vervoersmaatschappijen hebben liftbussen ter beschikking.

Daarnaast zijn er tal van verenigingen voor vrijetijdsbesteding zonder drempel die jaarlijks reizen organiseren voor mensen met een functiebeperking. Lidmaatschap van deze verenigingen is in bepaalde gevallen een voorwaarde om deel te nemen.

Gebouwen/woningen[bewerken | brontekst bewerken]

Er bestaan richtlijnen voor cultuurcentra, bankgebouwen, groengebieden, hotels, restaurants en cafés, scholen, signalisatie, sociale diensten, sporthallen en zwembaden opdat ze bruikbaar zouden zijn voor ouderen en mensen met een functiebeperking.

Inter is het Vlaams expertisecentrum in toegankelijkheid en Universal Design en geeft bouwkundig toegankelijkheidsadvies van ontwerp tot realisatie, maakt evenementen toegankelijk, geeft vormingen, adviseert overheden en doet onderzoek naar de toegankelijkheidssituatie in Vlaanderen.

Uitgankelijkheid[bewerken | brontekst bewerken]

De uitgankelijkheid (Engels: egress) van een gebouw geeft aan in hoeverre mensen dit gebouw snel, onbelemmerd en zelfstandig kunnen verlaten bij een calamiteit[8][9] [10].

Websites[bewerken | brontekst bewerken]

Toegankelijkheidsprojecten als AnySurfer (voorheen BlindSurfer) in Vlaanderen en Stichting Accessibility en Waarmerk drempelvrij.nl (voorheen DrempelsWeg) in Nederland informeren over het ontwerpen van sites die bruikbaar en begrijpbaar zijn voor mensen met een visuele of andere functiebeperking, maar geven vaak ook een overzicht van de toegankelijke websites. Het logo dat ze toekennen moet de toegankelijkheid van een website naar buiten toe kenbaar maken. Dit logo is niet gratis. Er zijn in Nederland drie instellingen die deze logo's uit mogen reiken, namelijk Stichting Accessibility, Centric en Flincl.[11]

De toegankelijkheidsrichtlijnen en audits van de Stichting Waarmerk drempelvrij.nl zijn gebaseerd op de Web Content Accessibility Guidelines 1.0 van het World Wide Web Consortium (W3C).[12] Deze richtlijnen werden algemeen als een de facto-standaard beschouwd, maar waren heel sterk op HTML en CSS gericht en minder op andere veelvoorkomende documenttypes op het web, zoals PDF (portable document format) en Flash. De toegankelijkheidsrichtlijnen en audits van AnySurfer zijn gebaseerd op de Web Content Accessibility Guidelines 2.0.[13] WCAG 2.0 is onafhankelijk van specifieke technologieën geformuleerd en beschrijft ook toegankelijkheidstechnieken voor PDF[14], Silverlight[15] en Flash[16].

Evalueren in welke mate een document toegankelijk is, is slechts in beperkte mate automatiseerbaar. Voor de evaluatie van HTML bestaan heel wat mogelijkheden, zowel gratis als commercieel (zie bijvoorbeeld de databank van het Web Accessibility Initiative[17]). Voor andere documenttypes, bijvoorbeeld PDF, bestaan er meestal enkel commerciële oplossingen.

Kantoordocumenten[bewerken | brontekst bewerken]

Sommige programma's voor het aanmaken en bewerken van kantoordocumenten, zoals tekstverwerkers, spreadsheets en presentatiesoftware beschikken over functies om deze types documenten toegankelijker te maken. Het Accessible Digital Office Document (ADOD)-project formuleerde richtlijnen voor het aanmaken van toegankelijke documenten met Microsoft Word, Google Docs, OpenOffice Writer, LibreOffice Writer, iWork Pages en voor meerdere rekenblad- en presentatieprogramma's[18].

Digitale tekst- en rekenprogramma's beschikken vaak over een functie om de toegankelijkheid van teksten, rekenbladen en presentaties te controleren[19][20][21]. LibreOffice en Apache OpenOffice hebben een dergelijke functie niet, maar dit kan toegevoegd worden door middel van de extensie AccessODF[22]. Voor de OpenDocument-indeling bestaan ook richtlijnen van het OASIS-comité dat de ODF-standaard opstelde[23].

Voor toegankelijke pdf-documenten bestaat er een ISO-standaard die de subset van PDF beschrijft die voor toegankelijkheid van belang is, namelijk ISO 14289-1:2012 (PDF/UA)[24]. Het World Wide Web Consortium (W3C) publiceerde WCAG-technieken voor toegankelijke pdf-documenten[25]. Er bestaan twee tools om de toegankelijkheid van pdf-documenten te controleren:

  • de checker die in Adobe Acrobat Professional ingebouwd is[26][27],
  • de gratis PDF Accessibility Checker (PAC) van de Zwitserse organisatie Zugang für Alle[28].

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

  • AllesToegankelijk - Nederlands informatiepunt over de toegankelijkheid van gebouwen, vervoer, communicatie, openbare ruimte, producten en diensten; resultaat van samenwerking tussen ondernemers, mensen met beperkingen, en kennisorganisaties en overheden.
  • Inter - Tussen mens en omgeving - Inter is het Vlaams expertisecentrum in toegankelijkheid en Universal Design en geeft bouwkundig toegankelijkheidsadvies van ontwerp tot realisatie, maakt evenementen toegankelijk, geeft vormingen, adviseert overheden en doet onderzoek naar de toegankelijkheidssituatie in Vlaanderen.
  • Praktische informatie, richtlijnen, voorbeelden, filmmateriaal en informatie over producten. Tot stand gekomen op verzoek van de Provincie Utrecht en de lokale gehandicapten platforms in de Provincie Utrecht. Het bureau werkt samen met de CG-Raad, VIZIRIS het CROW en vele andere organisaties.