Van Eesteren Museum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Van Eesterenmuseum)
Ga naar: navigatie, zoeken
Van Eesteren Museum
Van Eesteren Museum (september 2017)
Van Eesteren Museum (september 2017)
Opgericht 1 mei 2010
Locatie Noordzijde 31
Slotermeer
Amsterdam
Thema architectuur, stedenbouwkunde
Overig
Architect Architectenbureau Korteknie Stuhlmacher
Gebouwd 2017
Openingsdatum 22 oktober 2017
Website
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
De Westelijke Tuinsteden als onderdeel van het AUP.
Het oorspronkelijke 'Plan Tuinstad Slotermeer' uit 1939, onderdeel van het AUP.

Het Van Eesteren Museum is een museum in Amsterdam Nieuw-West, dat geheel gewijd is aan architect en stedenbouwkundige Cornelis van Eesteren. Het is vanaf 22 oktober 2017 gevestigd in het Van Eesteren Paviljoen aan de Noordzijde 31 te Amsterdam Nieuw-West.

Geschiedenis[bewerken]

Aanloop[bewerken]

Het is opgericht op 1 mei 2010 door vertegenwoordigers van erfgoedverenigingen en bewoners in het toenmalige Amsterdamse stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer. In 2007 bestempelde het bestuur van Geuzenveld-Slotermeer daar een gebied van ongeveer een halve vierkante kilometer als een belangrijk cultuurhistorisch erfgoed tot beschermd stadsgezicht vanwege de architectuur en vooral de stedenbouwkundige opzet: het 'Van Eesteren Buitenmuseum'. Doel van het museum is dat er tevens rondleidingen en lezingen georganiseerd worden en de inrichting van een tentoonstellingsruimte, c.q. een echt museum, het 'Binnenmuseum'. Op vrijdag 15 oktober 2010 werd het museum geopend door de wethouders Gehrels van de gemeente Amsterdam en Bos van het stadsdeel Nieuw-West. Rijksadviseur voor het Landschap Yttje Feddes overtuigde het publiek van het bijzondere samengaan van straten, woningcomplexen en groenstructuur in Slotermeer en in het wijdere Nieuw-West. Tevoren hadden tal van bezoekers een rondleiding gevolgd door het Buitenmuseum, het gebied rondom het museumgebouw tussen de Burgemeester Vening Meineszlaan en de Burgemeester Van Tienhovengracht. Het Van Eesteren Museum moest een eerbetoon worden aan Cornelis van Eesteren die als architect en stedenbouwkundige aan de wieg stond van het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) van Amsterdam uit 1934. Hiervan was Slotermeer een onderdeel en ook een typerend voorbeeld. Deze wijk werd in de jaren 50 van de vorige eeuw als een nogal puur woongebied gebouwd volgens de principes van het zogenaamde Nieuwe Bouwen: licht, lucht, ruimte, groene wiggen en een sterke scheiding tussen wonen, werken, verkeer en recreatie. Van Eesteren was geïnspireerd door Le Corbusier, die op zijn beurt weer was beïnvloed door de Franse architect Tony Garnier. Het stadsdeelbestuur wil in dit gebied een groot deel van de oorspronkelijke architectuur en stedenbouwkundige opzet bewaren, zodat deze speciale fase uit de ontwikkeling van de stad Amsterdam goed herkenbaar blijft (het principe van de 'leesbare stad'). Met het Van Eesteren Museum wordt vooral een grotere bekendheid met en waardering voor dit gebied en deze fase van de stedenbouwkunde beoogd.

Museumwoning[bewerken]

Op 12 oktober 2012 werd een museumwoning geopend aan de Freek Oxtraat 27 in Slotermeer. Deze werd ingericht volgens de principes van de Stichting Goed Wonen uit de jaren vijftig.[1] Het Buitenmuseum wordt omgrensd door – met de klok mee – de Burgemeester Vening Meineszlaan, de Hemboogzone, de Burgemeester van Tienhovengracht en de Burgemeester Eliasstraat. Een groot deel van de oorspronkelijke architectuur en stedenbouwkundige opzet is hier nog bewaard gebleven.

Op 26 februari 2010 waarschuwde Vincent van Rossem in zijn oratie over dit gebied: "Hier zijn de stedenbouwkundige idealen van de Moderne Beweging voor het eerst in Amsterdam tot volle ontplooiing gekomen. Toch zijn de huisvesters vastberaden om ook dit harmonische geheel te transformeren tot een typologische en architectonische chaos." In beeld en woord toonde hij indringend hoe de massale sloop/nieuwbouw ("stedenschennis, onherstelbare verbeteringen") in Amsterdam op veel plaatsen tot een dramatische verschraling van de stad heeft geleid. In de wandelgangen werd achteraf wel geopperd dat hij geen oplossingen biedt. De afscheidsrede van André Thomsen biedt die wel: onder andere door goed onderhoud en beheer. Hoofdthema van de oratie van Van Rossem is de aantasting van de stad door grootschalige sloop-/nieuwbouw vrijwel vanaf de komst van de Woningwet, begin twintigste eeuw, in diverse wijken van Amsterdam. De volledige oratie stond direct op de website van Het Parool, onder het tabblad Amsterdam (tekst plus Powerpoint presentatie, circa 25 MB).

Activiteiten in het gebied[bewerken]

In dit gebied is een groep bewoners sinds 2004 actief met diverse zomerse acties, waaronder een heuse buurtcamping in juni 2006 en een talentenmarkt in 2007. In mei 2008 vond de eerste -uitgebreide- lustrum-editie plaats, met opnieuw een buurtcamping. Eerdere acties werden gepresenteerd onder de titel 'Ken je buur in een schoner Slotermeer'. Fotoreportages van deze acties zijn te zien op Meerwaldt.nl. In het najaar van 2006 was dit ook het terrein waar filmopnamen werden gemaakt voor de thrillerserie Deadline die winter 2008 op tv kwam. Kunstenaar Leonard van Munster bekend van zijn "site specific" werk, bouwde vlak tegenover de noordoost punt van het Van Eesteren Buitenmuseum een "penthouse" op zijn woning. De oorspronkelijke woning is gebouwd in 1953 door Jan Rietveld. De nieuwe opbouw is gewoon een vierkant blok zoals alle andere opbouwen uit de buurt, maar Van Munster heeft de buitenmuren van zijn opbouw opgetrokken uit spiegelglas. Hierdoor weerspiegelt de omgeving [bomen, wolken en lucht] in het glas en lijkt de opbouw op te lossen in de omgeving. De principes van het "Nieuwe bouwen", lucht, licht en ruimte, zoals Van Eesteren die aanhing zijn in zijn ontwerp letterlijk terug te vinden. De glazen pui, die veelal alleen toegepast wordt op dure kantoorpanden, is een verrassende verschijning in dit stadsdeel. De duidelijke scheiding tussen wonen en werken eveneens kenmerkend voor het "Nieuwe Bouwen", is althans op deze paar vierkante meters niet meer van toepassing daar de kunstenaar de ruimte ook zal gebruiken als atelier.

'Miss Slotermeer' – journaliste Shirley Brandeis – is bij uitstek deskundig en verzorgt frequent rondleidingen door dit en het omliggende gebied. Op 9 juni 2007 verzorgde Jeroen Schilt van Bureau Monumenten & Archeologie de eerste op grotere schaal aangekondigde rondleiding, in het kader van de Talentenmarkt, op 23 juni gevolgd door een eerste serie van drie door het stadsdeel georganiseerde Van Eesterenwandelingen. Vincent van Rossem, de op dat moment nog kersverse hoogleraar Monumenten en stedenbouwkundige vraagstukken van de periode sinds de 19de eeuw, in het bijzonder in de stad Amsterdam, verzorgde de rondleiding in juni 2009. Jan Kroon, een van de bewoners, zette dit in najaar 2009 met grote frequentie voort vanwege de massale sloopplannen voor Slotermeer, sloopplannen zelfs in en pal naast het het Buitenmuseum.

Op 3 december 2009 nam Evelien Tonkens, hoogleraar Actief Burgerschap, samen met enkele promovendi deel aan een rondleiding om kennis te maken met het Van Eesteren Buitenmuseum en met de diverse activiteiten van bewonersgroepen tegen de geplande massale sloop/nieuwbouw. De pleidooien van het Bewonersplatform Geuzenveld-Slotermeer sluiten aan bij de door Tonkens genoemde 'vier hoofdzonden van planners', met name de miskenning van de waarde van onderhoud (Tonkens, 2008).

In het Van Eesteren Binnenmuseum presenteerde Annique Paalvast op 29 juni 2011 haar afstudeerproject bouwkunde: een ontwerp voor een eigen museumgebouw voor het Van Eesterenmuseum (foto's van de presentatie op meerwaldt.nl). Het was haar laatste stap op weg naar een diploma Cum Laude. Op enkele luiken in haar ontwerp komen de typerende stratenpatronen voor van de Westelijke 'Tuinsteden', die eigenlijk geen tuinsteden mochten zijn. Als idee voor de locatie opperde zij een plek in het Gerbrandypark, dicht bij de Burgemeester Fockstraat.

=== De weg naar het museum ==] In maart 2007 meldde het stadsdeelbestuur dat de aanwijzing tot beschermd stadsgezicht heelhuids door de inspraakprocedure was gekomen, een belangrijke eerste stap. Hoe ongemakkelijk dat ging, is enigszins te lezen in een kritisch artikel dat Jaco Boer schreef in het Tijdschrift voor Amsterdams Woonbeleid NUL20.[2] Eind februari 2009 blijkt dat het conglomeraat van woningcorporaties Far West bezwaar heeft aangetekend tegen het aanwijzen van dit gebied tot Van Eesteren Museum en wordt dit in een deelraadscommissie geagendeerd. Dat is het moment waarop de bestuurders van het stadsdeel en enkele woningcorporaties aangekondigd hebben, hun plannen voor de Vernieuwing van Slotermeer (de "grootste metamorfose", "waarbij de sociale pijler leidend is") aan de bewoners ter toetsing voor te leggen. De deelraad werd op dat moment gedomineerd door GroenLinks en de PvdA en zou in 2009 de uiteindelijke beslissing nemen over het plan dat zij met de corporaties samen had gemaakt. Half april 2009 presenteerden enkele woningcorporaties tot verbijstering van veel bewoners (vooral huurders) hun plannen om bij vele honderden woningen in en vooral rond dit gebied 'zware ingrepen' te gaan toepassen. Dit is: renovatie of sloop/nieuwbouw, sloop met name voor een groot deel van de karakteristieke Airey-woningen aan de noordkant van de Burgemeester De Vlugtlaan en vrijwel de hele Couperusbuurt.

De auteurs van de website Samennieuwwest.nl hebben een heel andere mening over deze wijk dan de woningbouwcorporaties en het stadsdeelbestuur: "Wie de recente geschiedenis overziet, constateert dat de ooit verketterde negentiende-eeuwse wijken inmiddels populaire woonbuurten zijn geworden. Het is hoog tijd om de succesformule van 'renovatie met een min of meer restauratief karakter', ook toe te passen op de naoorlogse woonwijken."

Op 11 mei 2009 organiseerde Agora-Europa in de Zuiderkerk in Amsterdam een speeddate om onder meer voor het Van Eesterenmuseum een vitale coalitie te smeden die de zorg op zich neemt voor dit voorbeeld van cultureel erfgoed. Dit in het kader van een groot programma onder de titel Nieuw Leven voor oude Gebouwen! (en gebieden overigens). De opzet lukte niet in alle gevallen, met name niet voor het Van Eesterenmuseum. De meningen verschilden vooral over de voorgenomen grootschalige sloop/nieuwbouw.

Eind augustus 2009 leverden de Erfgoed Vereniging Heemschut, de Vereniging ProWest en de Stichting Cuypersgenootschap een uitgebreide gezamenlijke inspraakreactie aan de bestuurders van het stadsdeel en de betrokken woningbouwcorporaties, waarin zij grote zorgen uitspraken over de plannen voor massale sloop en zware renovatie. Zij bevalen acht grote en kleine gebieden aan voor zeer zorgvuldig beheer, c.q. voor behoud. Ook het Bewonersplatform Geuzenveld-Slotermeer stuurde een inspraakreactie en adviezen naar de besturen van het stadsdeel en de woningbouwcorporaties. De reacties van de erfgoedverenigingen en het Bewonersplatform zijn te vinden op de actualiteitenpagina van de website Meerwaldt.nl en die van het Bewonersplatform.

Het Parool bracht op 9 september 2009 onder de kop Woningen Van Eesteren niet slopen het bericht dat het Amsterdamse college van B&W de massale sloopplannen van het stadsdeel afwijst. Ook de PvdA-fractie keerde zich tegen sloop. In een commentaar op de website van Het Parool feliciteerde deelraadslid Hans Staphorsius (GroenLinks) de protesterende bewoners met deze uitspraken.

José van Heuven is door het Stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer ingehuurd om invulling te geven aan de opdracht van de Stadsdeelraad om tot oprichting van een museumruimte met expositie- en ontmoetingsplek te komen. Zij heeft inmiddels het overleg afgerond met diverse partijen en personen, onder meer de vereniging ProWest, om een projectvoorstel voor te bereiden. In november 2009 stelde een delegatie van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en het ministerie van VROM/WWI zich op de hoogte van de situatie. De taak van José van Heuven werd rond de jaarwisseling overgenomen door Hans van der Schaaf. Op 13 januari 2010 onderzocht de initiatiefgroep voor de museumruimte twee potentiële locaties in het gebied. Het Van Eesteren Binnenmuseum wordt gevestigd in het gebouw van het voormalige NOVA Esprit College aan de Burgemeester De Vlugtlaan.

Op 15 maart 2010 werden de statuten voor de Stichting Van Eesteren Museum bij de notaris vastgelegd en het bestuur benoemd. Het bestuur bestond vanaf dat moment uit Maurits de Hoog (voorzitter), Sandra de Vries, Anouk de Wit en Fred Martin.

Nieuwbouw[bewerken]

In december 2016 werd een terrein aan de noordzijde van de Sloterplas bouwrijp gemaakt voor nieuwbouw. De maand daarop werd met de bouw begonnen. De 38 funderingspalen werden vanaf 27 januari 2017 de grond ingedreven. Daarop kwam een rechthoekig gebouw met veel glas, lariks steunbalken en een buitenkant die vooral zwart is. Aan beide zijden van het gebouw is een overstek geplaatst. Architektenbureau Korteknie Stuhlmacher ontwierp het gebouw met het oorspronkelijke idee van Van Eesteren als basis. Hij voorzag hier in zijn Plan Tuinstad Slotermeer (1939) een culturele bestemming annex paviljoen, dat er tot 2017 niet kwam; het bleef een lege plek. Het uiterlijk van het gebouw is sober en doelmatig; de stijl die Van Eesteren als stedenbouwkundige voor ogen had.[3]Aannemer was de KBK-bouwgroep.[4] Op 22 oktober 2017 kon het gebouw geopend worden.

Literatuur[bewerken]

  • Jaarboek Cuypersgenootschap 2001, 'De organische woonwijk in open bebouwing', IJkpunt Slotermeer; Themanummer over de A'damse wederopbouwwijk Slotermeer in samenwerking met uitgeverij 010 te Rotterdam, 2002. Kernredactie Vincent van Rossem, Jeroen Schilt, Jos Smit. ISBN 90-6450-453-9.
  • Somer, Kees (2007) De functionele stad Proefschrift, NAi Uitgevers, Rotterdam / EFL Stichting, Den Haag. ISBN 978-90-5662-575-7.
  • Ineke Teijmant, Jan Versnel en Bart Sorgedrager. Goed wonen in Nieuw-West. Uitgeverij Lubberhuizen, Amsterdam; 2001. 18×24 cm, 64 pagina's. ISBN 90-76314-81-0.
  • Noud de Vreeze. Goed Wonen. Geschiedenis van een keurmerk, Uitgeverij THOTH Bussum, Uitgave in samenwerking met het Van Eesterenmuseum Amsterdam; november 2015. 31 x 25 cm, 112 pagina's, €15,–, ISBN 978-90-6868-639-5

Externe links[bewerken]