Zwerfsteen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor groepsaccomodatie de Zwerfsteen, zie Werkkamp Roden
Zwerfsteen van 30 ton in het Groningse Alteveer die tussen deze plaats en Tange is opgegraven
De zwerfsteen van Rottum is tot nu toe de grootste zwerfsteen die ooit is gevonden in Nederland
Een zwerfsteen gebruikt als monument, ter herdenking aan de slag bij Warns in 1345
Amersfoort, de Amersfoortse Kei

Een zwerfsteen (ook wel erratisch blok genoemd) is een steen of kei die door een gletsjer of ijskap is meegevoerd. Ze worden ook wel zwerfkeien of veldkeien genoemd. Kleine exemplaren noemt men kasseien, terwijl ze in Groningen en Drenthe flint (of vlint) worden genoemd.

Oorsprong en verspreiding[bewerken]

Nederland en België[bewerken]

In Nederland worden zwerfstenen aangetroffen die door het landijs zijn achtergelaten tijdens het voorlaatste glaciaal, het Saalien. Zwerfstenen komen in Noord-Nederland, dat destijds met landijs bedekt was, veelvuldig voor. De landijsbedekking had zijn zuidelijke grens tot aan de lijn Haarlem, Utrecht, Nijmegen. Ten zuiden van deze lijn komen geen zwerfstenen in de natuur meer voor. In België worden zodoende geen zwerfstenen aangetroffen, aangezien het in de recente geologische geschiedenis niet door landijs bedekt is geweest. De grootste ooit in Nederland gevonden zwerfsteen is op dit moment de Zwerfsteen van Rottum.

Zwerfstenen in Nederland hebben hun oorsprong in Scandinavië en het Oostzeegebied. Dit is na te gaan door de petrologische kenmerken te vergelijken met die van het gesteente in die gebieden. Zo is in principe per steen te reconstrueren waar deze precies vandaan kwam.

Zwerfstenen vindt men veel in keileem, een zeer vaste leemachtige grondsoort die werd gevormd onder de ijskappen in Noord-Nederland. Keileem komt voor in de ondergrond van Gaasterland (Zuid Friesland), de Havelterberg, Schokland en Urk in de Noordoostpolder en op Wieringen en Texel.

Toepassingen[bewerken]

Zwerfstenen zijn door de eeuwen heen gebruikt in allerlei constructies, zoals hunebedden, megalieten, wegen en dijkbekleding. Bij oude boerderijen gebruikte men een grote zwerfsteen als fundering voor het gebint. Bij poorten en gebouwen op straathoeken werden zwerfstenen ook wel gebruikt als schampsteen om te voorkomen dat koetsen en karren tegen het bouwwerk zouden rijden. Om te verhinderen dat men gemakkelijk een grensmarkering zou kunnen verzetten, kon een zwerfsteen tevens als grenssteen dienen.

Volksgeloof en verhalen[bewerken]

In volksgeloof en volksverhalen spelen zwerfkeien soms een rol. Het heet dat ze de vruchtbaarheid ten goede zouden komen en een plaats zijn waar kinderen geboren werden.[1] Nog steeds worden markante punten en rotsen zoals zwerfkeien in het Scandinavische landschap aan trollen toegeschreven. [2]

Bekende zwerfstenen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Waldnet, Poppestien wordt opgegraven, 17 juli 2007; J.R.W. Sinninghe, 1938 (herdruk 1978), Utrechtsch sagenboek, Thieme & Cie, Zutphen, blz. 161, ISBN 9003912602
  2. Kvedelund, Sehsmdorf (2010:301—313).