Alexander Kluge

Alexander Kluge, 2009

Alexander Ernst Kluge (Halberstadt (Duitsland), 14 februari 1932) is een Duitse film- en televisieproducent, schrijver, draaiboekauteur en advocaat.

Biografie

Kluge werd geboren in Halberstadt als zoon van een arts. Zijn ouders scheidden in 1945, waarna zijn moeder met hem naar Berlijn trok. Zijn vader bleef in Halberstadt.

Literatuur

In de jaren zestig van de twintigste eeuw publiceerde Kluge een aantal literaire teksten die aansluiten bij de documentaire anti-literatuur van die tijd. De verhalenbundel Lebensläufe (1962) traceert in zakelijke en erg beknopte stijl een aantal levenslopen die ondanks de breuklijn van de Tweede Wereldoorlog vanuit ideologisch oogpunt vaak erg continu zijn gebleven. De teksten zijn geschreven in het licht van de Einsatzgruppen-processen (Jodenvervolging door paramilitairen aan het oostfront), en wijzen subtiel op de ideologische spanningen binnen het rechtsapparaat. De tekstcollage Schlachtbeschreibung (1964) is een verslag van de belegering van Stalingrad, waarbij uitvoerig geciteerd wordt uit documenten en een contrast ontstaat tussen de eufemistische formuleringen van de officiële (gecensureerde) documenten en de gebeurtenissen. Zijn meeste bekende tekst is Der Luftangriff auf Halberstadt am 8. April 1945, een verslag van de luchtaanval op Halberstadt vanuit meervoudig perspectief. W.G. Sebald prijst Kluge als één van de weinige literaire auteurs die erin geslaagd zijn de traumatische gebeurtenissen van de luchtoorlog op een adequate manier te verwoorden.

Film

Kluge werd in eerste instantie bekend als filmregisseur. Hij was co-auteur van het Oberhausen-pamflet (1962) en van de slogan "Papas Kino ist tot". Hij wordt als één van de grondleggers van de Nieuwe Duitse Film beschouwd, de Duitse tegenhanger van de Nouvelle Vague (Godard) in Frankrijk. Hij werkte samen met Edgar Reitz en Rainer Werner Fassbinder. Hij won de Gouden Leeuw van het Filmfestival van Venetië in 1968.

Televisie

In 1987 richtte Kluge een eigen televisiefirma op: . Hij verwierf via het rechtelijk geregelde systeem van "uitzendingen voor derden" prominente zendtijd bij commerciële zenders als RTL en Sat.1. Daarnaast zendt hij uit via nieuwszenders als Spiegel.tv, Stern TV en Focus TV, en sinds enige tijd ook via het internet.

Theoretisch werk

Samen met de socioloog Oskar Negt schreef Alexander Kluge een aantal theoretische en filosofische studies, die gebundeld werden onder de titel Der unterschätzte Mensch (2001). Met hun theoretisch werk reageren Negt en Kluge op het werk van Jürgen Habermas. Ze definiëren het concept "tegenopenbaarheid" en zien over het algemeen meer kritisch potentieel in populaire cultuur. Met tegenopenbaarheid wordt in bv. documentaire proza enerzijds het ontmaskeren van het zogenaamde authentiteitskarakter van uitspraken en documenten bedoeld, die in de media van de burgerlijke publiciteit als echt behandeld worden en anderzijds wordt er in deze documentaire proza een stem verleend aan wie door diezelfde media genegeerd wordt. Bovendien vervangt de schrijfwijze van Kluge en Negts theoretische werk (met heel veel anekdotes en beeldmateriaal) de speculatieve geschiedenisfilosofie van het Marxisme door een antropologie die zich doelbewust ergens tussen theorie en empirie positioneert.

Literaire comeback

In 2000 maakte Kluge een literaire comeback met twee lijvige boekdelen onder de titel Chronik der Gefühle, een compilatie van eerder verschenen en nieuwe kortverhalen. Sindsdien verschijnen jaarlijks nieuwe boekdelen. Kluge werd in 2003 bekroond met de Büchner-prijs, de hoogste literaire onderscheiding in het Duitse taalgebied.

Prijzen

Film

• 1966: Zilveren leeuw van het Filmfestival van Venetië voor Abschied von Gestern
• 1967: 2x Duitse Filmprijs (productie, regie) voor Abschied von Gestern
• 1968: Gouden Leeuw van het Filmfestival van Venetië voor de film Die Artisten in der Zirkuskuppel: Ratlos
• 1969: Duitse Filmprijs voor Die Artisten in der Zirkuskuppel: Ratlos
• 1975: Duitse Filmprijs voor de muziekdramaturgie van In Gefahr und größter Not bringt der Mittelweg den Tod

Literatuur

• 2003: Büchner-prijs.

Vertalingen

• „Een liefdesexperiment” (Vertaald door J. F. Vogelaar) / “Massale sterfte in Venetië” (Vertaling: Paul Beers), in: Raster 13 (1980), 40-43.
• „De luchtaanval op Halberstadt op 8 april 1945 (Partim Vertaling door J. F. Vogelaar)”, in Raster 75 (1996).
• „Op het scherp van de snede heeft politiek het onmogelijke nodig. Op de veiligheidsconferentie 2003 in München” (Vertaald door Erik de Smedt), in: Yang 3/2006, 303-316.

Bronnen, noten en/of referenties Nederlands Mertens, Anthony: Alexander Kluge: Berichten van het slagveld. In: Raster 13 (1980), 44-47. Offermans, Cyrille: „Een oorlogsverslaggever“, in: Raster 38 (1986). 157-172. Martens, Gunther: "Vertelstrategieën in documentaire fictie (Alexander Kluge)". In: Bart Vervaeck, Hans Vandevoorde (eds.): Literatuur en geschiedenis. ALW-Cahier 27 (2007), 53-64. Offermans, Cyrille: Een scheiding ongedaan maken. Over Alexander Kluge, in: Raster 121 (2008). De Cleene, Arnout/Elshout, Helena: Een georkestreerde chaos. Een analyse van Alexander Kluges Die Lücke, die der Teufel läßt. In: De experimentele encyclopedische roman: tussen archief en autofictie. Gent: Academia Press, 2009 (=SGG-Spieghel Historiael) Engels Anderson, Mark M.: Documents, Photography, Postmemory: Alexander Kluge, W. G. Sebald, and the German Family. In: Poetics Today 29(1): 129-153 (2008). Eshel, Amir: "The Past Recaptured: Günter Grass and Alexander Kluge at the turn of the Century", in: Paul Michael Lützeler, ed. Gegenwartsliteratur. Yearbook on Contemporary German iterature 1 (2002): 63-86. Also published in: Moshe Zuckermann, ed. Deutsche Geschichte des 20. Jahrhunderts im Spiegel der deutschsprachigen Literatur . Göttingen: Wallstein, 2003. 181-203.“ online Forrest, Tara: "From history's rubble: On the future of the past in the work of Alexander Kluge." in: Rethinking History, 9:4 (2005), pp. 429-448. [ Huyssen, Andreas: "An Analytic Storyteller in the Course of Time", in: October 46 (1988): 117-28. Ook in: Twilight Memories: Marking Time in a Culture of Amnesia (New York: Routledge, 1995), 145–155. Hansen, Miriam: "Reinventing the Nickelodeon: Notes on Kluge and Early Cinema", in: October, Vol. 46 (1988), pp. 178-198. Langston, Richard: "Alexander Kluge's impossible film", in: Visions of violence: German avant-gardes after fascism. Evanston, Ill. : Northwestern University Press, 2008.