Amateurtoneel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Amateurtoneel of amateurtheater is toneel gespeeld door een gezelschap van amateurs. Amateur- slaat niet op de kwaliteit van het spel, maar op het feit dat de acteurs in de eerste plaats toneelspelen om de hobby en niet als broodwinning.

Schooltoneel is een bekend voorbeeld van amateurtoneel en verschillende amateurtoneelgezelschappen zijn ook in of rond een school ontstaan. De meeste gezelschappen hebben een lokaal publiek en één productie per jaar, vaak op een vaste locatie zoals een plaatselijke school of cultureel centrum.

De doorstroming naar het professionele circuit is beperkt, maar bijna alle professionele acteurs en regisseurs zijn ooit in het amateurtoneel begonnen. In het bijzonder bij jubileumvoorstellingen is het gebruikelijk dat professionele acteurs en regisseurs door hun vroeger amateurgezelschap worden gevraagd.

Landelijk[bewerken]

Plaatselijke verenigingen worden ook landelijk gebundeld. Tot 1997 bestond hiervoor in Nederland de Stichting Nederlands Centrum Amateurtheater (NCA), gevestigd te Amersfoort, dat een grote bibliotheek bezat, adviezen gaf voor repertoirekeuze en productie en cursussen organiseerde. De Stichting had door het hele land regionale en plaatselijke afdelingen zoals het Noord-Hollands Centrum Amateurtoneel (NHCA) en werkte met provinciale consulenten; het Amsterdams Centrum voor Amateurtoneel (ACA) had zelfs een eigen Amateurtheaterschool op de Overtoom. In 1997 ging het NCA ten onder aan grote personele en organisatorische problemen; zijn opvolger is de Nederlandse Vereniging voor Amateurtheater gevestigd in Den Haag. De regionale afdelingen zijn wel blijven bestaan. De Nederlandse Vereniging voor Amateurtheater heeft op haar vergadering van 23 april 2011 besloten zich per 31 december 2011 op te heffen.

Theater de Engelenbak[bewerken]

Theater de Engelenbak is in 1975 opgericht als professioneel theater uitsluitend gericht op amateurvoorstellingen. Drijvende kracht achter de oprichting was de schrijver Alain Teister. Het theater is gevestigd in de Nes in Amsterdam en maakt deel uit van de theaterstraat aldaar, samen met Theater Frascati, De Brakke Grond en Theater Cosmic. De Engelenbak biedt een podium aan amateurvoorstellingen uit Nederland en Vlaanderen en maakt ook jaarlijks eigen producties. Iedere dinsdag is er de Open Bak, een vrij podium waaraan al tientallen artiesten hebben deelgenomen die later professioneel zijn doorgebroken; wekelijks is er een andere presentator uit de landelijke kunst- en showwereld.

In de jaren '80 en '90 beleefde het landelijke amateurtheater een grote bloei, die tot uiting kwam in een landelijk Amateur Theatercircuit en een jaarlijks Amateur Theaterfestival. Door middel van een circuit van aangesloten kleine theaters konden geselecteerde groepen uit Nederland en Vlaanderen hun voorstellingen laten zien buiten hun eigen omgeving. De kwaliteit van deze voorstellingen was over het algemeen bijzonder hoog. Sommige werden opgezet door de provinciale consulenten; sommige waren eindproducten van jeugdtheaterscholen, zoals die van Groningen en Sittard. De beste voorstellingen werden uitgenodigd voor het Theaterfestival in juni. De initiator en coördinator van beide activiteiten, Marie-Noël de Boer, overleed in 2004 op 43-jarige leeftijd. Het Theatercircuit bestaat overigens nog steeds.

Subsidies en uitgevers[bewerken]

De voornaamste financiële middelen in het amateurtoneel komen normaal gezien voort uit ticket- en brochureverkoop, gevolgd door private sponsoring - deels in natura - en overheidssubsidies. Kleine gezelschappen zien zich alleen al uit financiële overwegingen vaak genoodzaakt uitsluitend komedies op te voeren.

Grotere gezelschappen met meer leden hebben soms een jeugdafdeling en meerdere producties, al of niet op verplaatsing. Meerdere producties hebben, heeft voordelen zoals recht op een creatiepremie van SABAM bij eerste creatie van een toneelstuk of meer subsidies van gemeente en provincie.

Auteursrechten worden in Nederland over het algemeen geregeld door het IBVA in Alkmaar en sinds 1972 ook door UDD en UDDA te Den Haag. In België gebeurt dit door SABAM. Per voorstelling moet ruwweg €75 worden betaald, maar sommige auteurs regelen hun auteursrechten via hun uitgever.

Als uitgaven zijn toneelstukken commercieel gezien weinig interessant. Zelfs dichtbundels verkopen beter dan toneelstukken. Wel worden teksten verkocht bij voorstellingen.

Externe links[bewerken]