Bloedgroep

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
AB0-bloedtype

Een bloedgroep is een classificatie van bloed bepaald door het al dan niet aanwezig zijn van bepaalde moleculen ('antigenen') op de buitenkant van het celmembraan van de rode bloedcellen. Deze antigenen zijn macromoleculen, dat wil zeggen, hoogmoleculaire verbindingen. Bloedgroepantigenen kunnen zowel eiwitten, koolhydraten, glycoproteïnen of glycolipiden zijn. Sommige van deze antigenen worden gecodeerd uit één allel (of sterk verbonden genen). Deze worden samen een bloedgroepensysteem genoemd.

Bloedgroepen zijn erfelijk en worden van beide ouders overgedragen. Er zijn meer dan dertig bloedgroepsystemen die door de International Society of Blood Transfusion worden erkend.

Geschiedenis[bewerken]

In de 19e eeuw was een bloedtransfusie zeer riskant. De patiënt kon de ingreep overleven, maar het aantal sterfgevallen was zeer hoog. Om die reden werden bloedtransfusies alleen nog gegeven bij zeer ernstig bloedverlies, als er geen andere mogelijkheid was om het leven van de patiënt te redden.

In 1900 ontdekte Karl Landsteiner waardoor de sterfgevallen ontstonden: er bestonden verschillende bloedgroepen en door de vermenging daarvan gingen de rode bloedcellen aan elkaar klonteren. Door, voorafgaand aan een bloedtransfusie, een monster bloed van donor en ontvanger te vermengen en zo de bloedgroep te vergelijken, werd een bloedtransfusie een levensreddende ingreep.

Het AB0-bloedgroepensysteem[bewerken]

Het belangrijkste bloedgroepensysteem is AB0. De bloedgroep wordt bepaald door een enkel gen, waarvan er drie verschillende allelen zijn: A, B en 0 (nul). Het A-allel geeft bloedgroepantigeen A, het B-allel geeft bloedgroepantigeen B en het 0-allel is een recessief allel, dat niet in een bloedgroepantigeen resulteert. De allelen A en B zijn dominant ten opzichte van 0 en intermediair ten opzichte van elkaar. Aangezien de mens diploïd is, wordt de bloedgroep bepaald door een combinatie van twee allelen:

  • AB → bloedgroep AB (A en B zijn co-dominant)
  • AA → bloedgroep A
  • A0 → bloedgroep A (A domineert over 0)
  • BB → bloedgroep B
  • B0 → bloedgroep B (B domineert over 0)
  • 00 → bloedgroep 0 (nul)

Aan de hand van bovenstaande gegevens wordt duidelijk dat er vier bloedgroepen, A, B, AB en 0, worden onderscheiden.

De bloedgroep 0 wordt gelezen als nul, met de betekenis niet A en niet B. Vaak wordt het echter uitgesproken als de letter O, afkomstig van het Duitse "ohne".[1] In Vlaanderen wordt dit bijna altijd gedaan.

AB0- en Rh-verdeling per land[bewerken]

Verdeling van het AB0- en Rh-bloedtype per land (gemiddelde van populatie)
  Fenotype   Genen
Land Bevolking[2]  0+  A+  B+ AB+  0-  A-  B- AB- A B 0 D d
Australië[3] 21 262 641 40% 31% 8% 2% 9% 7% 2% 1% 21% 12% 65% 56% 44%
België[4] 10 414 336 38% 34% 8,5% 4,1% 7% 6% 1,5% 0,8% 23% 11% 63% 61% 39%
Brazilië[5] 198 739 269 36% 34% 8% 2,5% 9% 8% 2% 0,5% 24% 13% 62% 56% 44%
Canada[6] 33 487 208 39% 36% 7,6% 2,5% 7% 6% 1,4% 0,5% 24% 11% 64% 61% 39%
Denemarken[7] 5 500 510 35% 37% 8% 4% 6% 7% 2% 1% 26% 11% 61% 60% 40%
Duitsland[8] 82 329 758 35% 37% 9% 4% 6% 6% 2% 1% 26% 11% 61% 61% 39%
Estland[9] 1 299 371 30% 31% 20% 6% 4,5% 4,5% 3% 1% 23% 18% 57% 64% 36%
Finland[10] 5 250 275 27% 38% 15% 7% 4% 6% 2% 1% 29% 15% 54% 64% 36%
Frankrijk[11] 62 150 775 36% 37% 9% 3% 6% 7% 1% 1% 26% 11% 61% 61% 39%
Hong Kong SAR[12] 7 055 071 40% 26% 27% 7% 0,31% 0,19% 0,14% 0,05% 18% 19% 63% 92% 8%
Ierland[13] 4 203 200 47% 26% 9% 2% 8% 5% 2% 1% 17% 11% 70% 60% 40%
IJsland[14] 306 694 47,6% 26,4% 9,3% 1,6% 8,4% 4,6% 1,7% 0,4% 17% 12% 70% 61% 39%
India[15] 1 166 079 217 36,5% 22,1% 30,9% 6,4% 2,0% 0,8% 1,1% 0,2% 16% 23% 61% 80% 20%
Israël[16] 7 233 701 32% 34% 17% 7% 3% 4% 2% 1% 25% 15% 58% 68% 32%
Nederland[17] 16 715 999 39,5% 35% 6,7% 2,5% 7,5% 7% 1,3% 0,5% 23% 10% 64% 60% 40%
Nieuw-Zeeland[18] 4 213 418 38% 32% 9% 3% 9% 6% 2% 1% 22% 13% 63% 58% 42%
Noorwegen[19] 4 660 539 34% 42,5% 6,8% 3,4% 6% 7,5% 1,2% 0,6% 29% 10% 59% 61% 39%
Oostenrijk[20] 8 210 281 30% 33% 12% 6% 7% 8% 3% 1% 24% 15% 57% 56% 44%
Polen[21] 38 482 919 31% 32% 15% 7% 6% 6% 2% 1% 24% 16% 57% 61% 39%
Portugal[22] 10 707 924 36,2% 39,8% 6,6% 2,9% 6,0% 6,6% 1,1% 0,5% 27% 10% 61% 62% 38%
Saoedi-Arabië[23] 28 686 633 48% 24% 17% 4% 4% 2% 1% 0,23% 16% 14% 70% 73% 27%
Spanje[24] 40 525 002 36% 34% 8% 2,5% 9% 8% 2% 0,5% 24% 13% 62% 56% 44%
Taiwan[25] 24 000 000 43,9% 25,9% 23,9% 6,0% 0,1% 0,1% 0,01% 0,02% 17% 16% 66% 95% 5%
Turkije[26] 76 805 524 29,8% 37,8% 14,2% 7,2% 3,9% 4,7% 1,6% 0,8% 28% 14% 56% 67% 33%
Verenigd Koninkrijk[27] 61 113 205 37% 35% 8% 3% 7% 7% 2% 1% 24% 11% 62% 59% 41%
Verenigde Staten[28] 307 212 123 37,4% 35,7% 8,5% 3,4% 6,6% 6,3% 1,5% 0,6% 24% 11% 62% 61% 39%
Zuid-Afrika[29] 49 320 000 39% 32% 12% 3% 7% 5% 2% 1% 22% 13% 64% 61% 39%
Zweden[30] 9 059 651 32% 37% 10% 5% 6% 7% 2% 1% 27% 12% 58% 60% 40%
Gewogen gemiddelde (totale bevolking 2 261 025 244) 36,44% 28,27% 20,59% 5,06% 4,33% 3,52% 1,39% 0,45% 21% 15% 64% 69% 31%
Fenotype Genen
Land Bevolking[2]  0+  A+  B+ AB+  0-  A-  B- AB- A B 0 D d

Resusbloedgroepsysteem[bewerken]

Naast AB0 is er een ander belangrijk groep bloedgroepantigenen: deze wordt het resusbloedgroepensysteem genoemd. Het resusantigeen is ontdekt in 1940 bij de resusaap. Het resusbloedgroepensysteem bestaat uit meerdere antigenen, namelijk: D, C, c, E en e. Van deze groep antigenen is D het bekendst en hiernaar wordt gerefereerd als men praat over resuspositief of resusnegatief. Bij resuspositieve mensen is het D-antigeen aanwezig (ook wel aangegeven met een "+") en bij resusnegatieve mensen is het D-antigeen afwezig (ook wel aangegeven met een "-").

Frequentieverdeling van de bloedgroepen[bewerken]

Niet elke bloedgroep komt even vaak voor. In Nederland is 0+ de meest voorkomende en AB- de minst frequent voorkomende bloedgroep. Tevens is er een verschil in de verdeling tussen etnische groepen. Zo komt bij mensen van Afrikaanse origine vaak bloedgroep A voor en bij Aziaten komt vaak bloedgroep B voor.

Bloedgroepverdeling in Nederland en België:

Bloedgroep Nederland[31] België[32]
0 47% 46%
A 42% 42%
B 8% 9%
AB 3% 3%

Overige bloedgroepsystemen[bewerken]

Naast de AB0- en resusbloedgroepsystemen bestaat er nog een groot aantal andere bloedgroepsystemen, onder andere:

  • MNS-systeem
  • P-systeem
  • Lutheran-systeem
  • Kell-systeem
  • Lewis-systeem
  • Duffy-systeem
  • Kidd-systeem
  • Diego-systeem

Deze systemen spelen een ondergeschikte rol ten opzichte van de AB0- en resusbloedgroepsystemen doordat ze veel minder immunogeen zijn. Echter, deze systemen kunnen een cruciale rol spelen tijdens bloedtransfusies en worden dan ook nader onderzocht in het bloedtransfusielaboratorium.

Antistoffen tegen de bloedgroepsystemen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook: Bloedtransfusie

Bloedgroepantigenen kunnen zorgen voor de vorming van bloedgroepantistoffen. Antistoffen zijn eiwitten die door het lichaam worden gevormd in reactie op een lichaamsvreemde stof. Antistoffen spelen onder andere een belangrijke rol in de afweer tegen ziekteverwekkers. In het bloedgroepensysteem is er sprake van natuurlijk voorkomende antistoffen (regulaire antistoffen) en niet van nature voorkomende antistoffen (irregulaire antistoffen). De natuurlijk voorkomende antistoffen zijn anti-A en anti-B. Anti-A is altijd aanwezig bij mensen met bloedgroep B en anti-B is altijd aanwezig bij mensen met bloedgroep A. Mensen met bloedgroep 0 hebben zowel anti-A als anti-B. De natuurlijk voorkomende antistoffen worden gevormd na de geboorte. In onderstaande tabel staan de bloedgroepen met bijpassende antistoffen weergegeven.

Bloedgroep Antigeen A Antigeen B Anti-A Anti B
0     X X
A X     X
B   X X  
AB X X    

Deze natuurlijke antistoffen zorgen ervoor dat niet iedereen bloed van ieder ander kan ontvangen. Als iemand met bloedgroep 0 bloed ontvangt van iemand met bloedgroep A, dan zullen de anti-A antistoffen die de ontvanger al in zijn bloed had aan de rode bloedcellen gaan plakken en ontstaan er klontjes (agglutinatie). Dit heeft tot gevolg dat bloedgroep 0 aan iedereen bloed mag geven (universele donor), bloedgroep A enkel aan A en AB, bloedgroep B aan B en AB en bloedgroep AB enkel aan AB.

Alle andere antistoffen dan anti-A en anti-B zijn de irregulaire antistoffen. Deze antistoffen kunnen pas gevormd worden nadat iemand in contact is geweest met bloed van iemand anders (bijvoorbeeld na een bloedtransfusie of bij een zwangerschap). Bij een zwangerschap kunnen enkele rode bloedcellen van de foetus bij toeval, vooral bij de bevalling, in de bloedbaan van de moeder terechtkomen. Deze rode bloedcellen zorgen dan voor de productie van antistoffen in de moeder. In latere zwangerschappen kan dit tot problemen bij de vrucht leiden. De gevormde antistoffen gaan namelijk over de placenta naar het ongeboren kind en kunnen daar zorgen voor de afbraak van de rode bloedcellen van het kind. Dit ontstaat met name bij de vorming van antistoffen tegen Resus D (resusantagonisme). Dit kan worden ondervangen door bij een dergelijke zwangerschap rond de dertigste week van de zwangerschap, resusantistoffen (anti-D) aan de moeder te geven om de foetale cellen weg te vangen voordat de moeder er zelf antistoffen tegen gaat maken.

Bepaling van de bloedgroep[bewerken]

Bloedgroepen worden bepaald in het kader van medisch onderzoek. Bijvoorbeeld voorafgaand aan een operatie waarbij de arts verwacht dat er (veel) bloedverlies kan optreden of in het geval van een zwangerschap (resus-D-antagonisme). Ter bepaling van de bloedgroep worden twee onafhankelijke bloedafnames verricht bij de patiënt en wordt de bloedgroep tweemaal bepaald. Op het moment dat er daadwerkelijk bloed nodig is, wordt er ook nog een kruisproef uitgevoerd, waarbij bloed van de patiënt wordt gekruist met bloed van de donor.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen

Referenties

  1. HartsTocht - Didactisch dossier. Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen Geraadpleegd op 10 augustus 2013
  2. a b CIA World Factbook
  3. Blood Types - What Are They?  Australian Red Cross. Giveblood.redcross.org.au Geraadpleegd op 2010-08-01
  4. Rode Kruis Wielsbeke - Blood Donor information material. Rodekruiswielsbeke.be Geraadpleegd op 2010-08-01
  5. Tipos Sanguíneos
  6. Canadian Blood Services - Société canadienne du sang. Types & Rh System  Canadian Blood Services. Bloodservices.ca Geraadpleegd op 2010-08-01
  7. Frequency of major blood groups in the Danish population
  8. de:Blutgruppe#Häufigkeit der Blutgruppen
  9. Veregruppide esinemissagedus Eestis. Kliinikum.ee Geraadpleegd op 2010-08-01
  10. Suomalaisten veriryhmäjakauma. Veripalvelu.fi (2009-08-21) Geraadpleegd op 2010-08-01
  11. Les groupes sanguins (système ABO). Centre Hospitalier Princesse GRACE - Monaco. C,H,P,G, MONACO (2005) Geraadpleegd op 2008-07-15
  12. Blood Donation  Hong Kong Red Cross
  13. Irish Blood Transfusion Service - Irish Blood Group Type Frequency Distribution. Irish Blood Transfusion Service Geraadpleegd op 2009-11-07
  14. Blóðflokkar. .landspitali.is Geraadpleegd op 2010-08-01
  15. Indian Journal for the Practising Doctor. Indmedica.com Geraadpleegd op 2010-08-01
  16. The national rescue service in Israel. Mdais.org Geraadpleegd op 2010-08-01
  17. Voorraad Erytrocytenconcentraten Bij Sanquin Geraadpleegd op 2009-03-27
  18. What are Blood Groups?. New Zealand Blood Service Geraadpleegd op 2010-08-01
  19. Norwegian Blood Donor Organization
  20. Austrian Red Cross - Blood Donor Information. Old.roteskreuz.at (2006-03-21) Geraadpleegd op 2010-08-01
  21. Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa we Wroclawiu. Rckik.wroclaw.pl (2010-07-20) Geraadpleegd op 2010-08-01
  22. Portuguese Blood Institute (assuming Rh and AB antigens are independent)
  23. Frequency of ABO blood groups in the eastern region of Saudi Arabia. Cat.inist.fr Geraadpleegd op 2010-08-01
  24. Federación Nacional de Donantes de Sangre/La sangre/Grupos. Donantesdesangre.net Geraadpleegd op 2010-08-01
  25. Rh血型的由來. Hospital.kingnet.com.tw Geraadpleegd op 2010-08-01
  26. Turkey Blood Group Site. Kangrubu.com Geraadpleegd op 2010-08-01
  27. Frequency of major blood groups in the UK. Blood.co.uk Geraadpleegd op 2010-08-01
  28. Blood Types in the U.S. Bloodcenter.stanford.edu (2008-06-20) Geraadpleegd op 2010-08-01
  29. South African National Blood Service - What's Your Type?. Sanbs.org.za Geraadpleegd op 2010-08-01
  30. Frequency of major blood groups in the Swedish population. Geblod.nu (2007-10-02) Geraadpleegd op 2010-08-01
  31. WBDD 2006 in the Netherlands
  32. In België heeft