Catalogus

Een catalogus (meervoud catalogi of catalogussen) is het geheel van titelbeschrijvingen die verwijzen naar de collectie. Het woord stamt van de titel van een gedicht van de Oud-Griekse dichter Hesiodus, de Catalogus van vrouwen (Grieks: γυναικών κατάλογος, gynaikōn katalogos).

Gebruik

Het woord catalogus wordt gebruikt voor lijsten van uiteenlopende zaken: boeken in een bibliotheek, voorwerpen in een museum, producten of het leveringsprogramma van een postorderbedrijf of groothandel, postzegels, planten in een hortus botanicus enzovoort. Voor de digitalisering was de catalogus een meubel. De beschrijvingen kregen een plaats op steekkaarten in een fichebak. Het aantal kaarten was gelijk aan het aantal zoekingangen (auteur, titel, onderwerp…) of beperkte zich tot wat men organiseren kon. Tegenwoordig zijn de steekkaarten gedigitaliseerd, is het meubel vervangen door een scherm, de zoekingangen zijn geautomatiseerd en is de catalogus kan op elk woord doorzocht worden.

Bibliotheek en museum

De catalogus van een bibliotheek of museale collectie bevat identificerende info over de collecties. Een bibliotheekcatalogus vermeldt de titel, auteur(s), omvang, drukgegevens, plaats en jaar van uitgifte en uitgever. Vaak geeft de catalogus een ordening qua onderwerp en verwijst naar de locatie in de bieb. De plaatsing kan variëren volgens thema of formaat. Trefwoorden, een thesaurus of (nationale) classificatiesystemen, zoals UDC, SISO en GO ontsluiten het bibliotheekbestand.

Geen bibliografie

Een catalogus is geen bibliografie. De beschrijving van publicaties gaat in een catalogus minder ver dan in een bibliografie en beperkt zich tot de collectie. De catalogi van grote bibliotheken als de Library of Congress en de British Library helpen echter bij het maken van catalogi en bibliografieën. De expertise van deze bibliotheken uit zich in de kwaliteit van de beschrijvingen. Deze instellingen ondersteunen internationale standaards op het gebied van informatieontsluiting. De oudste gedrukte catalogus van een bibliotheek is de Nomenclator (1595) van de Universiteitsbibliotheek Leiden.

Collectieve catalogus

Geautomatiseerde bestanden voegen catalogi samen tot één geheel. Zo zoekt de gebruiker in meerdere collecties tegelijk. Zo is PiCarta een 'meta' of 'collectieve' catalogus. Die is in veel Nederlandse bibliotheken te zien en leden melden zich op een willekeurige locatie aan. In Vlaanderen is de Vlaamse Centrale Catalogus (Open Vlacc) online te doorzoeken.

Uitspraak

Catalogus wordt vaak uitgesproken met de klemtoon op de derde lettergreep (catalógus). Correct is op de tweede (de 2e 'a') met een nevenaccent op de vierde. Omdat het woord afkomstig is uit het Latijn (en Grieks) valt de klemtoon op de derde lettergreep van achter af. Dus: catálogus.

Zie ook

• Categorie
• Classificatie
• Compendium
• Thesaurus
• Systematische IUPAC-naam (scheikunde)
• Systematische naam
• Wetenschappelijke classificatie

Externe link

• Nomenclator: de eerste gedrukte catalogus (Leiden, 1595) online
• www.beeldengeluid.nl/catalogus De multimedia catalogus van Beeld en Geluid (Hilversum), het audiovisueel archief van Nederland.