Declinatie (Latijn)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het Latijn maakt gebruik van suffixen om de declinatie aan te geven. Er zijn in het Latijn vijf declinaties, namelijk:

  • A-groep (1): stamklinker van deze woorden is een a (rosa); woorden die bij deze groep horen, hebben een genitivus enkelvoud op -ae.
  • O-groep (2): stamklinker van deze woorden is een u (dominus, bellum), de o-groep door de o in de dat. en abl. ev.; woorden van deze groep hebben een genitivus enkelvoud op -i.
  • MK-groep (3): de stam van deze woorden eindigt op een medeklinker (pater, patres); woorden van deze groep hebben een genitivus enkelvoud op -is.
  • U-groep (4): stamklinker van deze woorden is een u (portus), niet te verwarren met declinatie 2; woorden die tot deze groep behoren, hebben een genitivus enkelvoud op -us.
  • E-groep (5): stamklinker van deze woorden is een e (res); woorden die bij deze groep horen, hebben een genitivus enkelvoud op -ei.


De declinatie van een woord bepaalt niet direct het geslacht van het woord. Het geslacht van het woord hangt in eerste instantie af van de betekenis van het woord. Als een woord bijvoorbeeld een mannelijk beroep uitdrukt, is het mannelijk, ongeacht volgens welke declinatie het woord verbogen wordt.

  • A-groep (1): de meeste woorden zijn vrouwelijk. (Geen onzijdige woorden in deze groep.)
  • O-groep (2): woorden met een nominativus op -um zijn onzijdig, de rest is meestal mannelijk.
  • MK-groep (3): woorden in deze groep kunnen zowel mannelijk, vrouwelijk als onzijdig zijn.
  • U-groep (4): woorden met een nominativus op -u zijn onzijdig (er zijn nauwelijks onzijdige woorden), de rest is meestal mannelijk. Domus is vrouwelijk gaat gedeeltelijk volgens de 2e declinatie. (zie tabel hieronder)
  • E-groep (5): de meeste woorden zijn vrouwelijk. (Geen onzijdige woorden in deze groep.) Dies kan mannelijk of vrouwelijk zijn.

Volgens deze declinaties worden woorden verbogen zoals de zelfstandige naamwoorden in deze tabel.

zelfstandige naamwoorden
A-declinatie O-declinatie MK-declinatie U-declinatie E-declinatie
vrl. -a mnl. -us onzijdig -um mannelijk vrouwelijk onzijdig mnl. & vrl. onzijdig -u mnl. & vrl.
enkelvoud
nominativus serva servus bellum pater mater nomen manus cornu res
genitivus servae servi belli patris matris nominis manus cornus rei
dativus servae servo bello patri matri nomini manui cornui rei
accusativus servam servum bellum patrem matrem nomen manum cornu rem
ablativus serva servo bello patre matre nomine manu cornu re
vocativus serva serve bellum pater mater nomen manus cornu res
meervoud
nominativus servae servi bella patres matres nomina manus cornua res
genitvus servarum servorum bellorum patrum matrum nominum manuum cornuum rerum
dativus servis servis bellis patribus matribus nominibus manibus cornibus rebus
accusativus servas servos bella patres matres nomina manus cornua res
ablativus servis servis bellis patribus matribus nominibus manibus cornibus rebus
vertaling
slavin slaaf oorlog vader moeder naam hand hoorn ding
Enkelvoud Meervoud
nominativus domus domus
genitivus domus domorum
dativus domui domibus
accusativus domum domos
ablativus domo domibus

domi: thuis; domum: naar huis; domo: van huis (weg)