Declinatie (taalkunde)
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
In de taalkunde is declinatie of verbuiging het veranderen van de vorm van een naamwoord door middel van uitgangen, om de grammaticale functies van dat woord in het zinsverband aan te duiden. Een taal waarin in meer of mindere mate declinatie of conjugatie (vormen van flexie) optreedt heet ook wel 'flecterend'. Ook betekent declinatie de verzameling vormen die een naamwoord aan kan nemen. (Het veranderen van een werkwoord heet vervoeging of conjugatie.)
De functies worden gewoonlijk naamvallen genoemd. Naamvallen worden vaak weergegeven in een "rijtje" ofwel woordparadigma.
[bewerken] Voorbeeld
Het Latijn telt zes naamvallen en vijf declinaties: naamwoorden op -a (eerste declinatie), op -us, -um en -er (tweede), op -is in de genitivus (derde), op -us met genitivus -us (vierde) en op -es (vijfde). Een paradigma:
| zelfstandige naamwoorden | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| groep 1 -a | groep 2 -us en -um | groep 3 -van alles | groep 4 -us | groep 5 -es | |||||
| vrouwelijk -a | mannelijk -us | onzijdig -um | mannelijk | vrouwelijk | onzijdig | mannelijk (behalve manus en domus) | vrouwelijk | ||
| enkelvoud | |||||||||
| nominativus | serva | servus | bellum | pater | mater | nomen | manus | res | |
| genitivus | servae | servi | belli | patris | matris | nominis | manus | rei | |
| dativus | servae | servo | bello | patri | matri | nomini | manui | rei | |
| accusativus | servam | servum | bellum | patrem | matrem | nomen | manum | rem | |
| vocativus | serva | serve | bellum | pater | mater | nomen | manus | res | |
| ablativus | serva | servo | bello | patre | matre | nomine | manu | re | |
| locativus | servae | servo | bello | patri | matri | nomini | manu | re | |
| meervoud | |||||||||
| nominativus | servae | servi | bella | patres | matres | nomina | manus | res | |
| genitvus | servarum | servorum | bellorum | patrum | matrum | nominium | manuum | rerum | |
| dativus | servis | servis | bellis | patribus | matribus | nominibus | manibus | rebus | |
| accusativus | servas | servos | bella | patres | matres | nomina | manus | res | |
| vocativus | servae | servi | bella | patres | matres | nomina | manus | res | |
| ablativus | servis | servis | bellis | patribus | matribus | nominibus | manibus | rebus | |
| locativus | servis | servis | bellis | patribus | matribus | nominibus | manibus | rebus | |
| vertaling | |||||||||
| slavin | slaaf | oorlog | vader | moeder | naam | hand | ding | ||
