Dirck Raphaelsz. Camphuysen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Portret door G. Casteleyn en Salomon Savery

Dirk Raphaelsz. Camphuysen (Gorinchem, 1586 - Dokkum, 19 juli 1627) was een Nederlands dichter, kunstenaar en predikant.

Dirk Raphaelsz. Camphuysen, afkomstig uit een doopsgezinde familie, werd op vroege leeftijd wees. Zijn broer deed hem in de leer bij een kunstschilder, maar de rector van de Latijnse school wist hem over te halen een wetenschappelijke opleiding te volgen. In 1608 ging hij theologie studeren in Leiden. Hij studeerde niet af, maar werd gouverneur van Gideon van den Boetzelaer. In 1613 trouwde hij met Anna van Alendorp. In 1614 werd hij leraar aan de Latijnse school in Utrecht, en in 1617 werd hij beroepen als doopsgezind-remonstrants predikant in Vleuten. Daar werd hij in 1618 verbannen vanwege zijn Arminiaanse denkbeelden.

Camphuysen nam deel aan de theologische strijd tussen remonstranten en contra-remonstranten; na de overwinning van de laatsten in 1619 weigerde hij de zogenaamde Acte van Stilstand te ondertekenen. Camphuysen woonde in Waalwijk, Heusden en dook onder in de Amsterdamse Jordaan. Hij werkte korte tijd bij Willem Jansz. Blaeu aan de Damrak. In 1620 werd alle Remonstrantse predikanten verbannen en trok hij naar Norden, waar hij een drukkerij opzette onder bescherming van Enno III van Oost-Friesland. Camphuysen was vervolgens woonachtig in Harlingen (1621) en op Ameland (1622).[1] De laatste jaren van zijn leven (vanaf 1623) was hij vlashandelaar in Dokkum, waar zich lange tijd een gemeente van remonstranten heeft kunnen handhaven. Hij werd de vader van de schilder Govert Dircksz Camphuysen.[2] In 1625 bedankte hij voor een professoraat in het Poolse Rakow, waar tot 1630 een sociniaanse hogeschool was gevestigd.[3] Camphuysen stierf, slechts 41 jaar oud, aan een nierkwaal.

Camphuysen was een praktisch christen; hij had een afkeer van confessies en formulieren. Hij twijfelde aan de drie-eenheid, de predestinatie, de erfzonde en de goddelijkheid van Christus.

Camphuysen heeft een groot aantal geestelijke liederen nagelaten, verzameld in de Stichtelijcke rymen (Hoorn, 1624) en de Uytbreyding over De Psalmen des propheten Davids (1630). Drie van zijn liederen zijn opgenomen in het Liedboek voor de Kerken dat in 1973 verscheen (nrs 18, 420 en 433); in het in 2013 verschenen Liedboek is er daarvan nog één overgebleven (nr 901). Ook is het stedelijk gymnasium in Gorinchem naar hem vernoemd: Gymnasium Camphusianum. Hoewel Camphuysen tegenwoordig minder bekend is was hij in zijn tijd de op één na meest gelezen schrijver. Dit kan geconcludeerd worden uit de vele herdrukken van zijn werk. Zijn populariteit lag waarschijnlijk in het feit dat Camphuysen over geestelijke zaken begrijpelijke poëzie schreef.

In november 2013 verscheen van de hand van Utrechts emeritus-hoogleraar historische letterkunde Riet Schenkeveld-van der Dussen het boek 'Een platina liedboek uit de Gouden Eeuw'[4] met een gedetailleerde levensbeschrijving en beschouwing over de 'Stichtelycke Rijmen' en een keuze daaruit. In de media werd Camphuysen wel aangeduid als 'de Huub Oosterhuis van de Gouden Eeuw'. Op 14 juni 2014 houdt de Remonstrants-Doopsgezinde Gemeente in Dokkum een herdenkingsbijeenkomst over Camphuysen met o.a. een wandeling naar zijn graf; de burgemeester van Dongeradeel zal dan de gerestaureerde grafzerk onthullen.

Werken[bewerken]

  • `Daer moet veel strijdts gestreden sijn' (1618)
  • Stichtelycke rymen (in 4 delen, 1624,1628,1658)
  • Uytbreyding over De Psalmen des propheten Davids (1630)

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Encyclopedie van Friesland (1958); Oosthoeks Geïllustreerde Encyclopaedie (1917)
  2. Het is onduidelijk of Govert in 1624 in Dokkum werd geboren. De meeste bronnen houden Gorkum aan.
  3. Rakow had destijds 15.000 inwoners, maar is in 1639 verwoest; alle inwoners werden verdreven.
  4. Dr. Riet Schenkeveld-van der Dussen. Een platina liedboek uit de Gouden Eeuw. Uitgeverij Meinema, 2013. ISBN 9789021143552