Hugo Ball

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hugo Ball
Hugo Ball. Afkomstig uit De Stijl, 8e jaargang, nummer 85/86 (1928): p. 98.
Hugo Ball. Afkomstig uit De Stijl, 8e jaargang, nummer 85/86 (1928): p. 98.
Persoonsgegevens
Geboren 22 februari 1886
Overleden 14 september 1927
Geboorteland Duitsland
Beroep(en) dichter
Oriënterende gegevens
Stijl(en) dadaïsme
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Hugo Ball (Pirmasens (Duitsland), 22 februari 1886 - Montagnola (Zwitserland), 14 september 1927) was een Zürichs dadaïst en intiatiefnemer van Cabaret Voltaire.

Hugo Ball werd in 1886 geboren in een katholiek gezin in het zuiden van Duitsland. Hij studeerde filosofie aan de Universiteit van München waar hij kennis maakte met de filosofie van Nietzsche en met de Russische anarchisten. Van 1909 tot 1910 werkte hij aan zijn doctoraalscriptie over Nietzsche, maar verliet plots de universiteit zonder zijn studies af te maken. Tijdens zijn studies was hij ook zijn katholiek geloof verloren. In 1914 vluchtte hij met zijn latere vrouw Emmy Hennings naar het neutrale Zwitserland.

Ball was aanvankelijk een expressionist.[1] In het oorlogsjaar 1916 opende hij met Emmy Hennings Cabaret Voltaire, een klein zaaltje in Zürich, dat ruimte bood aan hooguit 35 tot 50 mensen. Elke avond voerden Ball en zijn dadaïstische vrienden een programma op waarin ze de burger opschrikten met nonsensicale teksten, simultane gedichten e.d.m. Gedesillusioneerd door de Eerste Wereldoorlog wilde Ball met zijn voorstellingen het burgerlijke – en in zijn ogen wellicht hypocriete – publiek een spiegel voorhouden. Dat hij zijn rol hierin uiterst serieus nam blijkt uit het volgende dagboekfragment uit 14 april 1916: "Ons Cabaret is een gebaar. Ieder woord dat hier gesproken en gezongen wordt, gewaagt tenminste van dat ene, dat het deze vernederende tijd niet gelukt is ons respect af te dwingen. Wat zou er ook respectabel en imponerend aan kunnen zijn? De kanonnen? Onze grote trom overstemt ze. Het idealisme? Dat is allang een lachertje geworden, in zijn populaire en zijn academische uitgave. De grandioze slachtpartijen en kannibalistische heldendaden? Onze vrijwillige zotheid, onze geestdrift voor de illusie zal ze te schande maken".[2]

Hugo Ball maakte veelal klankgedichten. Het eerste, uit 1917, had als titel Karawane[3] en bestaat uitsluitend uit niet bestaande woorden. De voordracht van dit gedicht schijnt geleken te hebben op een religieus ritueel en Ball moest tijdens het declameren van dit loze gedicht ineens terugdenken aan zijn katholieke jeugd en aan de lamentaties bij een requiem.

Ball maakte een evolutie door van dadaïst naar mysticus en bekeerde zich omstreeks 1920 tot het katholicisme. Zijn oude kunstenaarsvrienden beschouwden zijn bekering als verraad aan de avant-gardistische zaak. Hij schreef ook de roman Tenderenda de Fantast (die dadaïstische hymnen en litanieën bevat) en blikte terug op zijn geestelijke ontwikkeling in zijn dagboek Die Flucht aus der Zeit (1927).

Op 14 september 1927 stierf Ball aan kanker, in het bijzijn van zijn vrouw en stiefdochter. Hij werd 41 jaar oud.

Werken[bewerken]

  • Die Nase des Michelangelo. Tragikomödie in vier Auftritten, Leipzig, Ernst Rowohlt, 1911
  • Zur Kritik der deutschen Intelligenz, Bern, Der Freie Verlag, 1919
  • Byzantinisches Christentum. Drei Heiligenleben , München, Duncker & Humblot, 1923
  • Hermann Hesse. Sein Leben und sein Werk, Berlin, S. Fischer, 1927
  • Die Flucht aus der Zeit (dagboek). München, Duncker & Humblot, 1927

Noten[bewerken]

  1. Hubert van den Berg. Holland's bankroet door dada. Documenten van een dadaïstische triomftocht door Nederland. Amsterdam: Ravijn, 1995 (ISBN 9072768418): p. 145.
  2. H.R. Heite (redactie), 'Dada in Drachten', Literair tydskrift, nummer 9/10 (november 1971): [p. 26].
  3. Karawane bij de Duitse wikisource

Externe links[bewerken]

Wikisource NL Meer bronnen die bij deze auteur horen, kan men vinden op de pagina Hugo Ball op de Nederlandstalige Wikisource.