Requiem (muziek)

Een requiem is een mis die in de rooms-katholieke eredienst wordt opgedragen voor de doden. Het is de mis die wordt opgedragen tijdens uitvaartdiensten en op het feest van Allerzielen (2 november). De benaming requiem is ontleend aan het eerste woord van het introïtus: Requiem æternam dona eis Domine (Heer, geef hun eeuwige rust).

Missaal met de dodenmis, 1866

Het gregoriaanse requiem, van vóór het Tweede Vaticaanse Concilie, bestaat uit de volgende delen:

1. Introïtus: requiem aeternam
2. Kyrie
3. Graduale: Requiem aeternam
4. Tractus: Absolve
5. Sequentia: Dies Irae
6. Offertorium: Domine Jesu Christe
7. Sanctus
8. Agnus Dei
9. Communio: Lux aeterna

De katholieke leer stelt dat het opdragen van een requiemmis het verblijf van geredde zielen in het vagevuur zal bekorten.

Het requiem had een vaste tekst. Van het ordinarium, de gewone gedeelten van de mis, worden het Gloria en het Credo niet gezongen. Het Agnus Dei werd besloten met de woorden dona eis requiem en bij het derde en laatste Agnus Dei met het aanvullende woord sempiternam. Na het Tweede Vaticaans Concilie werden hier de woorden miserere nobis en dona nobis pacem zoals in alle vieringen ingevuld. Op het requiem kunnen verder de gezangen In paradisum en Chorus angelorum aansluiten. Na het Tweede Vaticaans Concilie staat er een veelvoud aan wisselende gezangen ter beschikking, waaronder ook diverse psalmteksten met Alleluja.

Compositie

Deel van het requiem geschreven door Mozart.

Een requiemmis wordt dikwijls gezongen en veel componisten hebben een requiem geschreven, meestal op de originele Latijnse tekst. Het eerste volledig overgeleverde requiem stamt uit de vijftiende eeuw, namelijk van Johannes Ockeghem, geschreven rond 1460. Een eerder requiem van Guillaume Dufay is niet bewaard gebleven. Antoine Brumel componeerde als eerste een Dies irae voor zijn requiem. Tot de zestiende eeuw was het een zeer algemeen genre. Later werd het iets zeldzamer. De bekendste en geliefdste requiems dateren van na 1790: die van Mozart (onvoltooid, werd voltooid door Franz Xaver Süssmayr), Verdi en Fauré. De meeste 19de-eeuwse requiems hebben het beroemde Requiem van Gossec (1760) als voorbeeld. 19de-eeuwse requiems (behalve de reeds genoemde) zijn de twee van Cherubini en die van Berlioz (Grande Messe des Morts), Schumann, Brahms (Ein deutsches Requiem, niet op de traditionele tekst in het Latijn, maar zelfgekozen bijbelpassages in het Duits), Saint-Saëns, Antonín Dvořák, Von Suppé en Bruckner. Bekende 20ste-eeuwse dodenmissen zijn geschreven door Duruflé, Lloyd Webber en Sigurd Islandsmoen. Fauré en Duruflé lieten het Dies irae weg. Het War Requiem van Britten is een variatie op de oorspronkelijke mis, waarin de oorspronkelijke Latijnse teksten worden afgewisseld met oorlogsgedichten van Wilfred Owen die nauw aansluiten op het thema.

Tekst

Tekst

Vertaling

Requiem aeternam Requiem aeternam dona eis, Domine. Et lux perpetua luceat eis. Te decet hymnus, Deus, in Sion, Et tibi reddetur votum in Jerusalem Exaudi orationem meam Ad te omnis caro veniet. Kyrie eleison Kyrie eleison, Christe eleison, Kyrie eleison. Dies Irae Dies irae, dies illa Solvet saeclum in favilla, Teste David cum Sibylla. Quantus tremor est futurus, Quando judex est venturus, Cuncta stricte discussurus! Tuba mirum spargens sonum Per sepulcra regionum, Coget omnes ante thronum. Mors stupebit et natura, Cum resurget creatura, Judicanti responsura. Liber scriptus proferetur, In quo totum continetur, Unde mundus judicetur. Judex ergo cum sedebit, Quidquid latet apparebit. Nil inultum remanebit. Quid sum miser tunc dicturus? Quem patronum rogaturus, Cum vix justus sit securus? Rex tremendae majestatis qui salvandos salvas gratis salva me, fons pietatis Recordare, Jesu pie, Quod sum causa tuae viae: Ne me perdas illa die. Quaerens me, sedisti, lassus; Redemisti crucem passus; Tantus labor non sit cassus. Juste Judex ultionis, Donum fac remissionis Ante diem rationis. Ingemisco tanquam reus, Culpa rubet vultus meus; Supplicanti parce, Deus. Qui Mariam absolvisti, Et latronem exaudisti, Mihi quoque spem dedisti. Preces meae non sunt dignae, Sed tu, bonus, fac benigne, Ne perenni cremer igne. Inter oves locum praesta, Et ab haedis me sequestra, Statuens in parte dextra. Confutatis maledictis Flammis acribus addictis, Voca me cum benedictis. Oro supplex et acclinis, Cor contritum quasi cinis, Gere curam mei finis. Lacrimosa dies illa, Qua resurget ex favilla Judicandus homo reus.: Huic ergo parce, Deus: Pie Jesu Domine: Dona eis requiem. Amen. Libera me Libera me, Domine, de morte aeterna in die illa tremenda quando coeli movendi sunt et terra, dum veneris judicare saeculum per ignem. Tremens factus sum ego et timeo, dum discussio venerit atque venture ira: quando coeli movendi sunt et terra. Sanctus Sanctus, sanctus sanctus Dominus, Deus sabaoth. Pleni sunt coeli et terra gloria tua. Hosanna in excelsis Benedictus Benedictus qui venit in nomine Domini. Hosanna in excelsis. Lux aeterna Lux æterna luceat eis, Domine, cum sanctis tuis in æternum, quia pius es. Requiem æternam dona eis, Domine; et lux perpetua luceat eis. In Paradisum In paradisum deducant te angeli; in tuo adventu suscipiant te martyres et perducant te in civitatem sanctam Jerusalem. Chorus angelorum te suscipiat et cum Lazaro, quondam paupere, aeternam habeas requiem.

Requiem aeternam Geef hun eeuwige rust, O Heer En laat het eeuwig licht op hen schijnen U komt een lofzang toe, O God op de Zion, Een gelofte zal U betaald worden in Jeruzalem Verhoor mijn gebed Alle vlees zal voor U komen. Kyrie eleison Heer, wees ons genadig. Christus, wees ons genadig. Heer, wees ons genadig. Dies Irae Deze dag, deze dag van toorn Zal de wereld wegteren tot as, Zoals voorspeld door David en de Sibille. Wat een siddering zal er zijn Wanneer de rechter zal komen om alles nauwgezet te onderzoeken! De trompet, zijn wonderbaarlijke klank verspreidend Over de graven van de landen roept allen bijeen voor de troon. Dood en natuur zullen verstomd staan Wanneer het schepsel zal verrijzen Om voor de rechter rekenschap af te leggen. Het geschreven boek zal gebracht worden waarin alles staat Waardoor de wereld veroordeeld zal worden Wanneer de rechter zijn plaats inneemt zal alles dat verborgen is verschijnen: Niets zal ongewroken blijven Wat zal ik beklagenswaardige dan zeggen? Op welke beschermer zal ik een beroep doen Wanneer zelfs de rechtvaardige mens ternauwernood veilig is? Koning van ontzagwekkende grootsheid die om niet redt wie te redden zijn Redt mij, bron van goedheid Onthoudt, goede Jezus dat ik de reden ben voor uw leven op aarde, stort mij niet in het verderf op die dag Trachtend mij te bereiken, liet jij je vernederen, jij redde mij door het kruis te verdragen, laat zulk zwoegen niet vergeefs zijn. Rechtschapen rechter van wraak, geef de gave van vergeving voor de dag van vergelding. Ik kerm als een schuldige, de schuld kleurt mijn gezicht; spaar de smekeling, O God. Gij die Maria vergaf en het gebed van de dief verhoorde heeft mij ook hoop gegeven. Mijn gebeden zijn niet waardig, maar Gij, O goedheid, heb genade, opdat ik niet zal branden in eeuwig vuur, Geef mij een plaats tussen de schapen, en zonder mij af van de bokken, door mij aan de rechterzijde te plaatsen. Wanneer de beschaamde verdoemden aan intense vlammen worden overgeleverd, roep mij dan bij de gezegenden. Ik bid, smekend en knielend, mijn hart vermorzeld als as: Wil toch voor mijn einde zorgen. O tranenrijke dag, waarop uit de as zal herrijzen de schuldige mens, om berecht te worden. Spaar deze dan, O God, Goede Heer Jezus: Geef hun rust. Amen. Libera me Heer, bevrijd mij van de eeuwige dood op die verschrikkelijke dag, wanneer hemel en aarde geschokt zullen worden, wanneer Gij met vuur de wereld komt oordelen. Ik beef, en ik ben bang, voor het oordeel dat zal komen, en voor de naderende toorn, wanneer hemel en aarde geschokt zullen worden. Sanctus Heilig, heilig, heilig Heer God der Heerscharen! Hemel en aarde zijn vol van uw heerlijkheid. Hosanna in den hoge! Benedictus Gezegend is hij die komt in de naam van de Heer. Hosanna in den hoge! Lux aeterna Laat het eeuwig licht op hen schijnen, O Heer voor eeuwig bij uw heiligen, omdat Gij liefdevol zijt. Schenk hun eeuwige rust, O Heer; en laat het eeuwig licht op hen schijnen. In Paradisum Mogen de engelen u geleiden naar het paradijs; dat de martelaren bij uw komst u zullen ontvangen en u binnenleiden in de heilige stad Jeruzalem. Moge het koor van de engelen u ontvangen en moge u met Lazarus, eens een arme, de eeuwige rust ontvangen.

Externe link

• requiemsurvey.org: Een website met ruim 2000 requiem-componisten.