Jeruzalem verlost

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De bevrijding van Jeruzalem (uit Christens perspectief

Jeruzalem Verlost (La Gerusalemme liberata) is een episch gedicht geschreven door de Italiaanse dichter Torquato Tasso en voor het eerst gepubliceerd in 1581. Het verhaal vertelt grotendeels in fictie over de Eerste Kruistocht waarin de christenen, geleid door Godfried van Bouillon, de strijd aangaan met de moslims om het Beleg van Jeruzalem. Het gedicht bestaat uit acht stanza's gegroepeerd in 20 zangen van verschillende lengte.

Het werk behoort tot de Renaissance-traditie van de Italiaanse romantische epische poëzie. Tasso gebruikt enkele plotelementen en karakters van Ludovico Ariosto's episch gedicht Orlando Furioso. Tasso's gedicht bevat ook elementen uit de klassieke stukken van Homerus en Vergilius.

Tasso snijdt het historische element aan van het conflict tussen christenen en moslims, en doet dit met fantasie-elementen.

Bewerking[bewerken]

Tasso begon aan zijn gedicht in de jaren 1560, en de oorspronkelijke naam was Il Goffredo. In april 1575 was zijn werkstuk af en die zomer liet hij zijn werk lezen aan graaf Alfonso II d'Este en Lucrezia, gravin van Urbino. Een proefexemplaar werd gedrukt met 14 rijmen en werd uitgebracht in Venetië in 1580. De eerste complete editie van 'Gerusalemme liberata' werd gepubliceerd in Parma en Ferrara in 1581.

Inhoud[bewerken]

Het gedicht vertelt over de eenheid en de achtergronden van de christenen met hun ultieme successen die nadien hun ondergang zouden gaan inluiden. De meest fameuze rijmen vertellen het volgende:

Sofronia, een Christen vrouw in Jeruzalem, beschuldigt zichzelf van een misdaad om de Christenen die buiten de poorten staan een kans te geven om de stad binnen te komen. In een poging om haar te redden, probeert haar geliefde Olindo zichzelf in haar plaats te manoeuvreren als schuldigen.

Clorinda, een vrouwelijke krijger, sluit zich aan bij de moslims, echter valt de Christen ridder Tancredi als een blok voor haar. Gedurende een nachtelijke veldslag zet ze een belegeringstoren in vlammen, ze wordt per ongeluk vermoord door haar Christen bewonderaar, maar vlak voordat ze overlijdt bekeert ze zich tot het Christengeloof.

Prinses Erminia, een andere adellijke vrouw in Antiochië, wordt ook verliefd op Tancredi en verraadt haar volk om hem te helpen. Maar deze wordt jaloers wanneer uitkomt dat Tancredi valt voor Clorinda. Ze keert dan terug naar de moslims en steelt daarna het wapentuig van Clorinda en verenigt zich met de herders.

De heks Armida bezoekt het christen-kamp op zoek naar hulp. Haar verleidingskunsten doen de ridders tegen mekaar opzetten, een grote groep gaat dan ook vrijwillig met haar mee om daarna veranderd te worden in dieren door haar magie. Ze probeert de sterkste ridder Rinaldo dan te vermoorden, maar in plaats daarvan wordt ze verliefd op hem en neemt hem mee naar een magisch eiland.

Personages[bewerken]

De personages Tancredi en Clorinda
De personages Rinaldo en Armida
  • Armida is een magiër uit Damascus, ze weet de krijgsheer Rinaldo zo te betoveren met haar magie dat hij in haar ban blijft.
  • Clorinda is een krijgs-prinses uit Sanapo, Ethiopië. Ze worstelt met haar geloofskwesties.. moslim of christen. Op het strijdtoneel wordt ze geconfronteerd met Tancredi, voor wie ze hartstochtelijke gevoelens koestert. Clorinda's karakter is op fictieve wijzen gebaseerd.
  • Erminia is een prinses van Antiochië die verliefd wordt op de krijgsheer Tancredi nadat deze de stad bezoekt. Tancredi is echter zijn geliefde Clorinda verloren, wat Erminia jaloers maakt. Erminia's karakter is op fictieve wijzen gebaseerd.
  • Gofreddo is de bevelvoerder van de christenen die Jeruzalem willen veroveren. Hij is tevens de pil in het verhaal. Gofreddo's karakter is vrijwel grotendeels gebaseerd op Godfried van Bouillon.
  • Rinaldo is een christen ridder en wordt gezien als een van de beste. Hij wordt verleid door Armida maar weet uiteindelijk onder haar magie vandaan te komen. Rinaldo's karakter is gebaseerd op een voorouder uit het geslacht Este.
  • Tancredi is een christen krijgsheer die in Antiochië te maken krijgt met de krijgster Clorinda op wie hij verliefd wordt. Ook prinses Erminia wordt verliefd op hem en een driehoeksverhouding vormt zich. Tancredi's karakter is vrijwel grotendeels gebaseerd op Tancred van Galilea.

Werken gebaseerd op Jeruzalem verlost[bewerken]

Muziek en Opera's

  • Madrigali La Gerusalemme Liberata door Giaches de Wert (ca. 1595)
  • Combattimento di Tancredi e Clorinda door Claudio Monteverdi (1624) van zijn achtste boek van madrigals
  • Il Tancredi door Girolamo Giacobbi (Bologna, voor 1629)
  • Erminia sul Giordano door Michelangelo Rossi (Rome, 1633)
  • Armida door Benedetto Ferrari (Venice, 1639) muziek is verloren
  • Armida door Marco Marazzoli (Ferrara, 1641)
  • Armida door Marco Marazzoli (Ferrara, 1641)
  • Armide door Jean-Baptiste Lully (Paris, 1686)
  • La Gerusalemme liberata door Carlo Pallavicino (Venice, 1687)
  • Gli avvenimenti di Erminia e di Clorinda door Carlo Francesco Pollarolo (Venice, 1693) muziek is verloren
  • Amori di Rinaldo con Armida door Teofilo Orgiani (Brescia, 1697) music lost
  • Tancrède door André Campra (Paris, 1702)
  • Armida abbandonata door Giovanni Maria Ruggieri (Venice, 1707)
  • Armida al campo door Giuseppe Boniventi (Venice, 1708)
  • Armida regina di Damasco door Teofilo Orgiani (Verona, 1711) music lost
  • Rinaldo door Georg Friedrich Händel (London, 1711)
  • Armida in Damasco door Giacomo Rampini (Venice, 1711)
  • Armida al campo d'Egitto door Antonio Vivaldi (Venice, 1718) Das eroberte Jerusalem, oder Armida und Rinaldo door Georg Caspar Schurmann (Brunswick, 1722)
  • Armida abbandonata door Antonio Boni (Prague, 1725)
  • L'abbandono di Armida door Antonio Pollarolo (Venice, 1729)
  • Armida placata door Luca Antonio Predieri (Vienna, 1750)
  • La Armida aplacada door Giovanni Battista Mele (Madrid, 1750)
  • Armida door Carl Heinrich Graun (Berlin, 1751)
  • The Inchanted Forrest door Francesco Geminiani (1754)
  • Armida door Tommaso Traetta (Vienna, 1761)
  • Armida abbandonata by Niccolò Jommelli (Naples, 1770)
  • Armida door Antonio Salieri (Vienna, 1771)
  • Armide door Christoph Willibald Gluck (Parijs, 1777)
  • Armida door Joseph Haydn (1784)
  • Armida door Gioacchino Rossini (Naples, 1817)
  • Rinaldo door Johannes Brahms (1858) cantata
  • Korsfarerne van Niels Gade (1866) cantate
  • Armida door Antonín Dvořák (1904)

Schilderijen

  • Lorenzo Lippi, Rinaldo in the enchanted forest (1647/1650), Kunsthistorisches Museum, Gemäldegalerie, Wien.
  • Poussin's illustration to Jerusalem Delivered (1630s): Two versions of the "Tancred and Erminia" subject exist from c.1630. The first is in the Hermitage in St Petersburg, the second in the Barber Institute of Fine Arts, Birmingham.
  • Theodor Hildebrandt - Tancred and Clorinda (ca. 1830)
  • Robert Seymour - Jerusalem Delivered, with over 100 figures, exhibited at the Royal Academy, London 1822.
  • Eugène Delacroix - Clorinda Rescues Olindo and Sophronia
  • François Boucher - Rinaldo and Armida
  • Francesco Hayez - Rinaldo and Armida
  • Paolo Finoglio - The pictorial series Jerusalem Delivered (1640)
  • Gian Battista Tiepolo - Rinaldo Enchanted by Armida, 1742/45, Art Institute of Chicago
  • Gian Battista Tiepolo - Rinaldo leaves Armida, Villa Valmarana, Vicenza
  • Domenico Tintoretto - Tancred Baptizing Clorinda, 1586—1600, Museum of Fine Arts Houston

Referenties[bewerken]

  • Luca Caretti (Mondadori, 1983) Gerusalemme liberata ed.
  • Larivaille, Paul, Poesia e ideologia. Lettura della Gerusalemme liberata, Napoli : Liguori, 1987.