Jodenkoek

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jodenkoeken

Een jodenkoek, of Jodekoek is een grote, platte koek van zandgebak van zo'n 10 cm in diameter.

Vroege vermeldingen van de jodenkoek zijn te vinden in een advertentie van de banketbakker C. Strunck in de Java-bode in 1872[1] en het jaar erop in een advertentie van de Groningse banket- en koekbakker Foppe Egbertus de Haan in de Leeuwarder Courant.[2]

In Alkmaar was sinds 1883 bakkerij Stam aan de Houttil 36 (achter de Waag) gevestigd. In 1924 werd deze zaak overgenomen door Dirk Davelaar uit Zaandam. Het bedrijf Davelaar bestaat nog steeds, in 1983 vierde men daar het honderdjarig bestaan van de jodenkoek.[3]

Jodenkoeken worden ook door anderen geproduceerd, onder andere door Lotus Bakeries uit Enkhuizen en O'Lacy uit Amsterdam. Hoewel de producten dezelfde naam hebben, zijn de koeken wel totaal verschillend.[bron?]

Sinds de nieuwe spelling van 1996 hebben sommige producenten de naam van het product aangepast naar jodenkoek, andere producenten zijn echter de oude naam jodekoek blijven gebruiken.

Verklaring van de naam[bron?][bewerken]

Volgens Lotus Bakeries is het recept voor deze koeken afkomstig van een Joodse bakker uit Amsterdam die in de jaren 20 van de 20e eeuw de koeken verkocht, wat de naam van deze koeken verklaart. Deze bakker verkocht het recept aan een bakkerscollectief uit Enkhuizen. Dit is de meest gehoorde verklaring. Het CIDI heeft overigens een andere verklaring, namelijk een Joodse bakker uit Enkhuizen die boterkoeken verkocht.

Andere bronnen melden dat de naam niets met Joden te maken heeft, maar dat een bakker met de familienaam 'de Joode' deze koeken bakte.

Dan is er nog een derde verklaring: de koeken zijn groot maar dun. Voor weinig geld kon je daarom een grote koek presenteren. Veel producten die vroeger goedkoop waren, hebben een toevoeging 'Joods' gekregen. Er wordt wel beweerd dat dit verwijst naar de 'gierigheid' van de Joden, maar veel Joden waren arm en zullen vanwege hun armoede vaak voor goedkopere producten gekozen hebben.

En een vierde verklaring: de koeken zijn plat en hebben daarmee een overeenkomst met de platte ongezuurde broden die de Joden in Egypte in opdracht van Mozes en Aäron moesten bakken voor de grote uittocht (de Exodus).

Een vijfde verklaring is dat de koeken de vorm en omvang van een keppel hebben.

De naam werd in de jaren zeventig als discriminerend beschouwd. De fabrikant overwoog de naam te wijzigen, maar is daar niet toe overgegaan. Wel zijn de namen voor de geëxporteerde koeken aangepast.

Bronnen, noten en/of referenties
Icoontje WikiWoordenboek Zoek jodenkoek op in het WikiWoordenboek.