Kris (wapen)

De legendarische Kris van Knaud, Bijna een eeuw verloren gewaand, maar recent hervonden en nu op een ereplaats in het Tropenmuseum: de oudst bekende gedateerde kris ter wereld (met ingegraveerde datering 1264 = 1342 na Chr.). De kostbaarste en oudste pusaka van het Javaanse hof werd geschonken aan Charles Knaud (geb. 1840) die als traditioneel Javaans genezer (dukun) de Javaanse kroonprins het leven redde van zwarte magie. Op het lemmet, bekleed met bladkoper, een tafereel uit het Ramayana-epos: de apengeneraal Hanuman oog in oog met een vijandelijk leger.

Javaanse kris, met houten schede.

Een kris is een Indonesische, Maleisische of Filipijnse dolk met dubbele, vaak gegolfde kling waar mystieke krachten aan worden toegeschreven. De kris wordt dikwijls gedragen als teken van gezag of waardigheid.

In Indonesië gaat het geloof dat iemand spoedig sterft als men een kris in zijn voetsporen steekt. Ook het bespotten van een kris leidt tot onheil. Als een kris gemaakt is met nikkel uit de meteoriet die in 1749 in de streek rond de Prambanan viel, hoeft het wapen alleen te worden gericht op de aldus ter dood veroordeelde persoon.

De kris is opgenomen op de Lijst van Meesterwerken van het Orale en Immateriële Erfgoed van de Mensheid van UNESCO.

Traditie

De greep van een kris (godenfiguur), Bali, 19e eeuw

Krisdans, Tropenmuseum
zie ook Balinese dans

De kris geldt als een van de heiligdommen (pusaka) van een familie, clan, dynastie of een koninkrijk. Deze krissen worden van vader op zoon doorgegeven

De kris dient op elke vijfde dinsdag van de Javaanse (moslim) kalender met reinigingrituelen en offers geëerd te worden. De kris wordt namelijk beschouwd als bezield, en moet eten en drinken zoals elk wezen. De kris beschermt dan de eigenaar. Lokale legenden vertellen dat als de eigenaar deze rituelen vergeet, of het wapen verwaarloost, de kris uit zijn rust wakker wordt en de lakse eigenaar tijdens diens slaap van het leven berooft. De kris speelt een rol in de traditionele Javaanse kejawen, een spirituele traditie.

Een kris mag niet gekocht worden. Hij dient als geschenk aanvaard te worden.

Het wapen wordt ook aangesproken met kyai, ki wat grootvader betekent.

Man met kris op Soemba (1943)

Zie ook

• Klewang
• De Kris Pusaka

Literatuur

• David van Duuren, De kris; een aardse benadering van een kosmisch symbool. Amsterdam: KIT Publishers, 1996. ISBN 90 6832 262 1
• David van Duuren, Krissen: een beredeneerde bibliografie. Amsterdam: KIT Publishers, 1998. ISBN 90 6832 276 1
• Amy Wassing, De kris: bewierookt, gekoesterd, gevreesd. Delft: Gemeente Musea Delft, 2006

Externe links

• Artikel over de achtergrond van krissen op Sword Facts BeNeLux
• Beschrijving (Engels) op de site van Unesco

Mediabestanden

Zie de categorie Kris van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.