Lithosfeer
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
De lithosfeer is het buitenste gedeelte van de vaste Aarde en is ongeveer 80 km dik (Afhankelijk van of het oceanische of continentale lithosfeer betreft). De lithosfeer verschilt van de onderliggende asthenosfeer doordat het gesteente kouder, sterker en rigider is. De aardkorst is een deel van de lithosfeer.
[bewerk] Samenstelling
De lithosfeer bestaat uit de aardkorst en het bovenste gedeelte van de aardmantel. De korst bestaat uit gesteente met de gemiddelde samenstelling van basalt (oceanische korst) of andesiet (continentale korst). De mantel bestaat uit mantelgesteente, dat de samenstelling van peridotiet heeft. Tussen de korst en de mantel bevindt zich een plotselinge overgang in chemische samenstelling, die de Mohorovičić-discontinuïteit (afgekort Moho) wordt genoemd.
De grens met de asthenosfeer wordt meestal gedefiniëerd door de temperatuur, waarbij de overgang tussen de twee lagen te beschouwen is als een isotherm. Dit temperatuursverschil zorgt ervoor dat de asthenosfeer in tegenstelling tot de lithosfeer plastisch deformeert. In de asthenosfeer vindt warmtestroom daarom ook door convectie plaats, de lithosfeer kan zijn warmte alleen door conductie kwijtraken.
[bewerk] Platentektoniek
 Zie platentektoniek voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
De lithosfeer staat niet stil. Door het verschijnsel platentektoniek verandert de Aarde voortdurend van uiterlijk. Miljoenen jaren geleden waren alle continenten bijvoorbeeld één; het supercontinent Pangaea.
Nieuwe lithosfeer wordt gevormd bij een mid-oceanische rug of een slenk. Daar bewegen twee aardplaten uit elkaar en komt magma uit de aardmantel in aanraking met de koele oppervlakte. Dit magma stolt vervolgens tot de lithosfeer. Naarmate een aardplaat van de mid-oceanische rug af beweegt zal deze in de loop der tijd steeds verder aangroeien. Bovenop de plaat zal zich langzaam maar zeker een sedimentlaag vormen. Een plaat zinkt af in een subductiezone, waar de plaat aan kan groeien tot wel 100 km dikte. In zo'n subductiezone verdwijnt de lithosfeer in de mantel.
Subductie vindt meestal niet plaats bij continentale lithosfeer. Continentale lithosfeer beweegt wel met de platen mee, maar zinkt niet af als deze met een andere plaat in botsing komt. Bij een botsing met oceanische lithosfeer zal de oceanische plaat afzinken (dit is het geval in bijvoorbeeld de Andes). Bij botsing met andere continentale lithosfeer zullen de platen uiteindelijk met een dusdanig grote kracht tegen elkaar aangedrukt worden dat gebergtevorming plaatsvindt.
