Margaretha van Valois (1492-1549)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Margaretha van Valois
1492-1549
Marguerite van Valois, op een potloodtekening door François Clouet, bewaard in de Nationale Bibliotheek in Parijs.
Marguerite van Valois, op een potloodtekening door François Clouet, bewaard in de Nationale Bibliotheek in Parijs.
Hertogin van Alençon en Perche
Periode 1525-1549
Voorganger Karel IV
Opvolger Frans van Anjou
Koningin-gemalin van Navarra
Periode 1529-1549
Voorganger Jan van Albret
Opvolger Anton van Bourbon
Vader Karel van Angoulême
Moeder Louise van Savoye

Margaretha van Valois (of van Angoulême, naar de titel van haar vader Karel, die graaf van Angoulême was), (Angoulême, 11 april 1492Odos (Hautes-Pyrénées), 21 december 1549) wordt ook wel Margaretha van Navarra genoemd. Haar hof in Navarra was een ontmoetingsplaats voor letterkundigen, onder wie François Rabelais. Zelf is ze als schrijver vooral bekend om L'Heptaméron (1558), een originele collectie van 72 verhalen in de stijl van Boccaccio. Ze schreef ook toneelstukken en gedichten.

Biografie[bewerken]

Margaretha werd geboren te Angoulême. Zij was de zuster van Frans I van Frankrijk en huwde in 1509 met Karel IV van Alençon († 1525) en daarna in 1529 met koning Hendrik II van Navarra. Als zuster van de koning speelde zij een belangrijke politieke en culturele rol aan het Franse hof, waar haar vooruitstrevende letterkundige opvattingen ingang vonden. Haar tijdgenoten omschreven haar als “corps féminin, coeur d’homme et tête d’ange”. Zij kende Latijn, Italiaans, Spaans en later ook Hebreeuws. Haar voor een vrouw in die tijd ongewone eruditie en haar open, heldere geest maakten haar tot een belangrijke figuur in de ontwikkeling van de renaissance in Frankrijk. Ook voor het gedachtegoed van de Hervorming is zij een gewichtige en invloedrijke persoon geweest: hoewel zij de ideeën van de Hervorming welgezind was, bleef zij de Rooms-Katholieke Kerk trouw, maar zij verdedigde tegen de Sorbonne “ketters” als Marot, Ramus en anderen, en in haar residenties te Pau of Nérac vonden vluchtelingen als Calvijn en Lefèbvre d’Étaples een tijdelijk onderkomen.

Uit haar huwelijk met Hendrik II van Navarra werd een dochter Jeanne (later als Johanna III, koningin van Navarra) geboren, die op haar beurt moeder van Hendrik IV van Frankrijk zou worden. Op die manier stond Margaretha van Angoulême (als grootmoeder) aan de oorsprong van het vermaarde koningshuis van de Bourbons na het huwelijk van Jeanne met Anton van Bourbon. Zij overleed op het kasteel Odos (nabij Tarbes).

Werken[bewerken]

Ook als letterkundige was Margaretha niet onverdienstelijk. Haar omvangrijke oeuvre is gedeeltelijk postuum verschenen, en is bijna geheel doortrokken van mystiek platonisme. Een overzicht:

  • Miroir de l’âme pécheresse, uitgegeven in 1531, werd door de Sorbonne veroordeeld, maar door Elisabeth I in het Engels vertaald
  • het grootste deel van haar gedichten werd in 1873 gepubliceerd onder de titel Les Marguerites de la Marguerite des Princesses (oorspronkelijke titel Chansons spirituelles, uit 1547)
  • haar hoofdwerk Heptaméron is een verzameling frivole, pikante vertellingen, in navolging van Boccaccio’s Decamerone
  • enkele gedichten bleven tot de 20e eeuw onuitgegeven: onder meer Le Navire ou Consolation du Roi François Ier à sa sœur Marguerite en Les prisons
  • zij onderhield een intense briefwisseling (in 2 delen uitgegeven 1975-1979) met de hervormingsgezinde bisschop van Meaux, Guillaume Briçonnet, hetgeen haar ideeën nog meer diepgang verleende
  • haar Comédies profanes, (zo genoemd in tegenstelling tot haar Comédies bibliques), zeven ‘profane’ stukken, geschreven tussen 1535 en 1549, werden pas in de 20e eeuw naar waarde geschat om de dramatische spanning in de dialoog en de subtiele ontleding van Margaretha's godsdienstige evolutie.