Museum Meermanno

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Museumhuis

Museum Meermanno | Huis van het boek (vroeger Meermanno-Westreenianum) is het oudste boekenmuseum ter wereld. Het is gevestigd in het voormalige woonhuis van de stichter van het museum Willem Hendrik Jacob baron van Westreenen van Tiellandt (1783-1848) aan de Prinsessegracht in Den Haag en richt zich op het geschreven en gedrukte boek in al zijn vormen, in heden en verleden. De ontwikkeling van de vormgeving van zowel oude als moderne boeken staat daarbij centraal.

Geschiedenis[bewerken]

Boekensculptuur door Alicia Martín bij Meermanno (augustus 2012)

Het museum ontleent zijn naam aan Johan Meerman (1751-1815), die een boekenverzameling had opgebouwd waarvoor zijn vader, de pensionaris van Rotterdam Gerard Meerman (1722-1771) al de basis had gelegd. Tot laat in de 20e eeuw verwees de tweede naam van het museum ('Westreenianum') naar zijn achterneef W.H.J. baron van Westreenen van Tiellandt (1783-1848). Deze laatste, een typische 19e-eeuwse verzamelaar, bouwde een eigen collectie op waaraan hij een deel van de collectie-Meerman toevoegde. De collectie omvat rijk verluchte middeleeuwse handschriften en incunabelen.

Van Westreenen liet zijn collectie na aan de Staat der Nederlanden. In 1852 werd zijn huis aan de Prinsessegracht 30 als museum ingericht. Als hommage werden de namen van Meerman en Van Westreenen in gelatiniseerde vorm aan het museum verbonden, waarna het bekend stond onder de naam Museum Meermanno-Westreenianum. Dit opschrift staat onder de daklijst over de gehele breedte van de gevel, maar in de 21e eeuw wordt kortheidshalve de naam Museum Meermanno gebruikt.

De verzameling is sinds 1852 aanzienlijk uitgebreid, met onder meer omvangrijke legaten van mr. J.F. van Royen en jhr. M.R. Radermacher Schorer. De collectie omvat 20.000 boeken en 350 handschriften. In 1998 bestond het museum 150 jaar. Ter gelegenheid daarvan verscheen de geschiedschrijving van het museum, verzorgd door de voormalige bibliothecaresse Wil Laseur (1926-2010).

Bekende directeuren in de geschiedenis van het museum zijn onder anderen A.W. Byvanck en Rudi Ekkart. Tot de conservatoren behoorde Ernst Braches. In september 2010 werd Leo Voogt als directeur opgevolgd door Maartje de Haan, voorheen als conservator bij het Van Gogh Museum belast met het beheer van het Haagse Museum Mesdag.

Na de aankondiging van de cultuurplannen van Halbe Zijlstra, staatssecretaris in het kabinet-Rutte I, waarin de positie van het museum ter discussie werd gesteld, is er veel veranderd om meer bezoekers te trekken. Er worden jaarlijks vier tentoonstellingen gehouden en op het gebied van educatie worden vele activiteiten ontplooid. Ook werd in november 2011 een gedeeltelijke benefietboekenveiling georganiseerd ter ere van het 25-jarig bestaan van Bubb Kuyper Veilingen; de opbrengst van de speciaal voor Meermanno ingebrachte boeken ging naar het museum.

In het advies over de rijkssubsidies aan culturele instellingen dat de Raad voor Cultuur in mei 2012 uitbracht, werd een nauwere samenwerking (mogelijk zelfs fusie) aanbevolen tussen het zich in bibliofilie specialiserende Meermanno en het op de Nederlandse literatuur gerichte Nederlands Letterkundig Museum, ook in Den Haag.

Collectie[bewerken]

In het museum berust een verzameling boeken uit alle perioden van de westerse boekgeschiedenis, onder meer middeleeuwse handschriften. De ontwikkeling van het schrift, de opmaak, en de versiering van handschriften is in vogelvlucht te volgen. Behalve de handschriften bezit het museum een omvangrijke collectie incunabelen, vroege drukken van vóór 1501.

Buiten kostbare oude boeken verzamelt het museum boeken uit de periode van 1850 tot heden, met als uitgangspunt de vorm en de vormgeving van het boek. Wisselende exposities tonen, naast de permanente tentoonstelling Van lood tot led, de ontwikkeling van het moderne boek, vaak begeleid door een boekuitgave met de wetenschappelijke verantwoording. Ook is er een vaste presentatie van bijzondere boekvormen. Het museum verzamelt actief moderne bibliofiele uitgaven en het bezit de grootste ex-libriscollectie van Nederland. Het huisvest ook een drukkerij, waarin met losse loden letters gezet kan worden - een techniek die tot circa 1970 gemeengoed was.

Ook de rariteitenverzameling van Meerman en Van Westreenen wordt in het museum bewaard. Deze werd vanaf 1992 beheerd door de classicus Jos van Heel. Hij richtte een kamer in het museum in vol belangrijke Egyptische, Griekse en Romeinse oudheden, waaronder munten en paneelschilderingen.

Gebouw en tuin[bewerken]

De Boekzaal

Het museumgebouw aan de Prinsessegracht, met uitzicht op het Malieveld, is een neoclassicistisch herenhuis uit Van Westreenens sterfjaar 1848 en is ontworpen door de architecten Johannes Craner en J. van Dijk. In 1850-1851 heeft architect Craner het woonhuis ingericht als museum. Centraal aan de voorkant op de eerste verdieping ligt de Boekzaal, een vrijwel onaangetast voorbeeld van 19e-eeuwse museuminrichting.

De langwerpige tuin, die wordt afgesloten door het koetshuis (het vroegere stalgebouw), is ontworpen in 1974, maar geeft enige associaties met de 18e-eeuwse Franse tuin. Bijzonder zijn de grafjes van de honden van Van Westreenen.

Op korte afstand van het latere museum, aan de Prinsessegracht bij de Bosbrug, stond "Het Huis aan den Boschkant", waar vanaf 1767 het gezin Meerman woonde.

Custodes[bewerken]

De volgende personen waren custos ('opzichter', meervoud: custodes) van het Museum Meermanno en woonden in die functie in het museumgebouw zelf. Na 1960 werden deze functie en de inwoning afgeschaft nadat de collectie van het Museum van het Boek huisvesting kreeg in Meermanno. Toezicht werd toen gehouden door de conciërge, die in het koetshuis ging wonen.

1849 - 1857 Janus Zuijderveldt (1815-1863)
1857 - 1868 Marijn Campbell (1819-1890)
1869 - 1870 Johannes Willem Holtrop (1806-1870)
1870 - 1890 Theodoor Charles Lion Wijnmalen (1841-1896)
1890 - 1921 Willem Pieter Cornelis Knuttel (1854-1921)
1921 - 1940 Arie Jacobus de Mare (1868-1958)
1940 - 1947 Johannes Hermann Kernkamp (1904-1980)
1947 - 1960 Ferdinand Knuttel (1914-2004)

Literatuur[bewerken]

  • A.J. de Mare, Museum Meermanno-Westreenianum. Catalogus der gedrukte werken. 3 delen. 's-Gravenhage, 1937-1940.
  • W.A. Laseur, Het Museum Meermanno-Westreenianum 1848-1960. Een bijdrage tot de geschiedenis van het museum en zijn bewoners. 's-Gravenhage, 1998.
  • Ewoud Sanders, Boekengeluk. Vijftig hoogtepunten uit het Museum Meermanno. Den Haag/Amsterdam, 2008.
  • Jos van Heel, Een wereld van verzamelaars en geleerden. Gerard en Johan Meerman, Willem van Westreenen en Pieter van Damme en hun archieven. Hilversum, 2012.
  • Verzamelkoorts. De veelzijdige collecties van Museum Meermanno-Westreenianum. Zeven opstellen ter gelegenheid van het afscheid van Jos van Heel als conservator. Den Haag, 2013.

Externe link[bewerken]