Oorlog en vrede (boek)
Oorlog en vrede (Russisch: Война и Мир, Vojna i Mir) is een roman van de Russische schrijver Leo Tolstoj, dat gaat over de oorlogen tussen Rusland en Frankrijk onder Napoleon (1805 - 1814).
Inhoud |
[bewerken] Historische achtergrond
Toen Lev Tolstoj aan Oorlog en vrede begon, was hij van plan een boek te schrijven over de oorzaken van de Dekabristenopstand tegen tsaar Nicolaas I in 1825. Tijdens zijn studie hiernaar raakte hij echter steeds verder terug in de tijd en meende hij zelfs de oorzaken van de Franse inval in Rusland te moeten beschrijven. Uiteindelijk week Tolstoj volledig af zijn oorspronkelijke opzet. Hoewel de figuur van Andrej Bolskonski duidelijk geïnspireerd is door de Dekabrist Sergej Volkonski, wordt uiteindelijk alleen in de epiloog vermeld dat de zoon van Bolkonski tot de groep Dekabristen gaat behoren.
In het boek beschrijft Tolstoj uitgebreid de veldslagen van de Grande Armée, waarvan uiteindelijk slechts één procent terugkeerde in Frankrijk.
[bewerken] Synopsis
Het verhaal draait om de adellijke families Bezoechov, Bolkonski en Rostov en beschrijft het leven van deze families tegen de achtergrond van de oorlogen tegen Frankrijk, eerst onder aanvoering van tsaar Alexander I, later onder aanvoering van maarschalk Michail Koetoezov en zijn generaals Michail Barclay de Tolly en Pjotr Bagration. Het verhaal wisselt beschrijvingen van het leven bij de adellijke families thuis af met uitvoerige beschrijvingen van de veldslagen.
Graaf Andrej Bolkonski dient in het leger als officier. Als bij de geboorte van zijn zoon zijn vrouw komt te overlijden, kan hij het niet opbrengen om bij zijn familie te blijven. Hij neemt deel in diverse grote veldslagen, waarbij hij de dood meermalen in de ogen ziet.
Pierre Bezoechov is een feestbeest en de bastaardzoon van een schatrijke graaf, die op sterven ligt. Als de graaf inderdaad komt te overlijden, is hij ineens schatrijk. Hij trouwt met de intrigante Helena Koeragina. Pierre komt vervolgens tot bezinning over zijn levenswijze. Hij voegt zich daarop bij de vrijmetselaars. Na het aanschouwen van de slag bij Borodino keert hij te voet terug naar Moskou, waar hij later gevangengenomen wordt door de Fransen.
Natasja Rostova is een jong meisje uit een verarmd geslacht van Russische landadel. Haar vader hoopt, door haar uit te huwelijken aan Andrej Bolkonski, met de bruidsschat de familiebezittingen te kunnen behouden. Natasja wordt verliefd op Bolkonski en verlooft zich met hem. Ze wordt echter verleid door Anatole Koeragin en beëindigt de verloving met Bolkonski. In een veldslag raakt Andrej dodelijk gewond. Bij de vlucht voor de Fransen uit Moskou neemt de familie Rostov Andrej als gewonde mee. Natasja verzorgt Andrej en hun relatie herstelt zich. Een huwelijk kan echter niet meer plaatsvinden, want Bolkonski sterft aan zijn verwondingen. Natasja wordt daarna verliefd op Pierre Bezoechov, die inmiddels door de Russen bevrijd is. Pierres vrouw Helena is intussen gestorven en Natasja en Pierre trouwen niet veel later.
Er zijn verschillende versies van het boek in omloop. In zijn eerste opgeleverde versie, met minder filosofische uitweidingen, overleeft vorst Andrej de Slag bij Borodino. Dit boek, dat Tolstoj aanvankelijk de titel 'Eind goed, al goed' meegaf, eindigt met een dubbelhuwelijk van Natasja en Pierre enerzijds en de zus van Andrej (prinses Marja) met broer van Natasja (Nikolaj) anderzijds.
[bewerken] Bedoeling van Tolstoj met het boek
Tolstoj heeft met zijn boek Oorlog en Vrede niet een roman in de gebruikelijke betekenis van het woord willen schrijven. Evenmin heeft hij een geschiedenisboek willen schrijven. Dit blijkt uit zijn persoonlijke nawoord in het boek.
De roman Oorlog en Vrede vertoont niettemin veel elementen van de beide genoemde genres. Hoewel de in de roman figurerende karakters en hun belevenissen grotendeels fictief zijn, zijn de beschrijvingen van de veldslagen en van de politieke situatie zo nauwkeurig mogelijk weergegeven, zij het dat Tolstoj die beschrijft in zijn persoonlijke visie. Met name voor en na de grote veldslagen vinden we uitgebreide analyses. Naar de overtuiging van Tolstoj zijn de belangrijke gebeurtenissen in de wereldgeschiedenis en uit ons persoonlijke leven voorbestemd en onveranderlijk. In geen van zijn werken komt dit duidelijker naar voren dan in Oorlog en Vrede. Waarom veroverde Napoleon bijna heel Europa en vond daarbij betrekkelijk weinig tegenstand? Waarom trok Napoleon daarna, zonder duidelijke militaire reden, zijn troepen weer plotseling terug uit Rusland? Over zijn antwoorden op deze en andere vragen - waarover door historici doorgaans anders gedacht werd dan door Tolstoj - legt Tolstoj in Oorlog en Vrede verantwoording af. Hij heeft dan ook niet voor niets vijf jaar onafgebroken aan het boek gewerkt (zie weer zijn nawoord).
En wanneer de lezer het verhaal goed tot zich laat doordringen, zijn de belangrijkste gebeurtenissen uit de levens van de hoofdfiguren ook zo gegaan als ze gegaan zijn, omdat in de filosofie van Tolstoj er geen ander bevredigend verloop denkbaar was. Met name het leven van Pierre vertoont een duidelijke lijn. Andere wendingen in zijn leven zouden het boek onbevredigend voor de auteur gemaakt hebben.
Een ander pilaar in Tolstojs denken is dat massa's het verloop van de geschiedenis bepalen, niet individuen zoals een generaal die een bepaalde tactische beslissing neemt.
[bewerken] Invloed
De roman Oorlog en Vrede heeft een grote invloed op de Russische literatuur. Vooral de figuur van Natasja Rostova wordt beschouwd als een van de sterke Russische vrouwen in de literatuur, samen met Tatjana uit Jevgeni Onegin van Aleksandr Poesjkin.
[bewerken] Verfilmingen
De roman is meerdere keren verfilmd. De meest belangwekkende zijn de Hollywoodversie uit 1956 met Audrey Hepburn als Natasja, en de versie uit 1968 van Sovjetregisseur Sergej Bondartsjoek. In 1972 is het boek bewerkt tot een televisieserie door de BBC. In die versie - die 15 uur duurt - wordt de rol van Pierre Bezoechov gespeeld door de Britse acteur Anthony Hopkins. War and Peace (2007): een coproductie uit Rusland, Frankrijk, Duitsland, Polen en Italië.
