Planetaire nevel
Een planetaire nevel is een de uitdijende gasschil in de ruimte geproduceerd door bepaalde types sterren aan het eind van hun leven in de reuzentak van het Hertzsprung-Russelldiagram. Het is een emissienevel. De naam planetaire nevel werd aan deze objekten gegeven in de 18e eeuw toen ze ontdekt werden. Hun vorm lijkt op die van de grote planeten wanneer ze met een kleine teleskoop waargenomen worden, maar ze zijn verder niet gerelateerd aan planeten zoals die in ons zonnestelsel bestaan. Vergeleken met een levensduur van een typische ster van enkele miljarden jaren is de levensduur van een planetaire nevel, enkele tienduizenden jaren, klein.
Een planetaire nevel is erg helder, vooral op een golflengte van 500,7 nanometer, waar dubbel geïoniseerde zuurstofatomen een min of meer groene gloed veroorzaken.
Een planetaire nevel ontstaat als een ster tijdens haar laatste levensfase (als de ster rode reus is) een veelkleurige gasnevel uitstoot door middel van sterke pulsaties en een sterke sterrenwind. Hij is zo helder dat we hem zelfs in behoorlijk verre sterrenstelsels nog kunnen onderscheiden, waar waarnemingen onder andere gebruikt kunnen worden om hun chemische samenstelling te bepalen.
Planetaire nevels zijn belangrijk voor de chemische evolutie van ons Melkwegstelsel. Ze bevatten gas wat uitgestoten wordt door sterren en wat verrijkt is met zwaardere elementen zoals koolstof, zuurstof, stikstof en silicium die gevormd zijn door nucleosynthese.
Planetaire nevels ontstaan uit sterren met een massa tussen 0.8 en 8.0 zonsmassa's. Zwaardere sterren eindigen hun leven met een supernovaexplosie. De centrale ster van een planetaire nevel kan een oppervlakte temperatuur hebben van 100000 graden. Na enkele tienduizenden jaren koelt de ster af en wordt een witte dwerg.
Een typische planetaire nevel heeft een diameter tot een lichtjaar (of kleiner). Het gas in de nevel heeft een dichtheid van enkele 100 tot 10000 deeltjes (vooral waterstof) per kubieke centimeter. De massa van de nevel is 0.1 tot 1 zonsmassa. Er zijn ongeveer 3000 planetaire nevels in ons Melkwegstelsel (dat 200 miljard sterren bevat).
 |
Zie de categorie Planetary nebulae van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
