Raak (frisdrankmerk)

Raak is een frisdrankmerk dat vooral in het verleden in Nederland zeer bekend was. Tegenwoordig zijn nog slechts enkele varianten verkrijgbaar. In 25 jaar groeide het, onder de gedreven leiding van Anton Bruinsma, van bijna niets tot de -qua productiecapaciteit- grootste frisdrankenfabriek van Nederland.

Ontstaan

Het oorspronkelijke bedrijfje werd op 10 april 1945 opgericht door Anton (Ton) Bruinsma onder de naam A. Bruinsma's Limonadefabriek aan de Groen van Prinstererstraat 70 in Amsterdam. Hij nam een firma over die al 3 jaar had stilgelegen wegens een tekort aan grondstoffen gedurende de oorlogsjaren. Een start met veel goede moed maar onder zeer moeilijke omstandigheden. Het pandje had een totale oppervlakte van 50 m2 en beschikte over een gebrekkige bedrijfsinstallatie. Een grote handicap voor de verdere ontwikkeling was tevens de krappe toewijzing van 36 kg. suiker per maand tijdens het eerste bestaansjaar.

In december 1946 verhuisde de eenmanszaak naar een pand in de Marco Polostraat 285 in Amsterdam waarvan de oppervlakte 285 m2 bedroeg. In deze nieuwe ruimte werden nieuwe machines opgesteld voor de productie van limonadesiropen, gazeuses en advocaat. De zaken ontwikkelden zich voorspoedig.

Eind 1956 vond een verdere uitbreiding plaats en verhuisde het bedrijf A. Bruinsma's Advocaat- en Limonadefabriek naar de Johann Siegerstraat 6 op het toen nieuwe Amsterdamse Industrieterrein Amstel dat toen beschikbaar kwam. De stormachtige ontwikkeling zette door en dankzij de nieuwe behuizing en een geheel nieuw machinepark startte men hier met een dagproductie van 3.000 flessen advocaat (0,6 ltr); 8.000 flessen limonadesiroop (0,6 ltr) en 15.000 flessen koolzuurhoudende dranken van 0,3 ltr per dag. Producten die niet enkel via de levensmiddelenhandel maar ook via de horeca hun weg naar de consument vonden. Bij de officiële opening van dit bedrijfspand op 25 november 1957 werd ook het limonadeflesje geïntroduceerd met de merknaam raak, voorzien van een kleurig ingebrand rebusje: raak = sinaasappel + flesje. Ook de vrachtwagens van het bedrijf werden voorzien van een draaiende fles met dezelfde kleurige beschildering op de cabine. De suikerbehoefte was eind 1957 inmiddels gestegen tot 80.000 kg. per maand.

De voortdurende groei en de daaraan gekoppelde investeringen werden voor Anton Bruinsma met zijn eenmanszaak te veel. Om verdere groei en de vele nieuwe plannen te realiseren was geld, veel geld nodig. Aan de verkoop van het bedrijf viel niet te ontkomen.

De doorbraak

In Koog a/d Zaan was een familiebedrijf N.V. Cacaofabriek de Zaan waar de familie Huysman de scepter zwaaide. Toen een volgende generatie de leiding daar overnam wilde deze niet enkel voortgaan op de gevestigde productie van cacaoboter. Diversificatie was toen ook hier het toverwoord en directeur W.Huysman stond open voor een overname en kocht de onderneming in 1962 en vormde deze om tot een naamloze vennootschap: N.V. Drankenindustrie Raak.

Aangezien de limonadefabriek, door het grote succes, opnieuw uit haar jasje was gegroeid, volgde een verhuizing naar de Hoogstraat in Koog a/d Zaan. Aldaar beschikte de moedervennootschap over een leeg staand fabriekspand waarin voorheen de koekfabriek van van Delft was gehuisvest. Na de nodige verbouwingen kwam aldaar een grote uitbreiding tot stand. Als eerste in Nederland introduceerde men daar in 1963 de frisdrank in literflessen. Dat werd een groot succes en dit werd later door vele concurrenten gevolgd. Tevens betekende de productie van limonades voor Albert Heijn onder private label een substantiele vergroting van de afzet.

Cacao de Zaan werd, op haar beurt, in 1964 overgenomen door de multinational W.R. Grace & Co. uit New York die in die jaren in Europa de heerschappij wilde hebben over de cacao- en chocoladeverwerkende industrie. Zij waren inmiddels ook al eigenaar van van Houten in Weesp. Tot verrassing van de Amerikanen zat aan Cacao de Zaan ook een limonadefabriek vast. Na veel onderzoek werd uiteindelijk ook de limonadefabriek een rechtstreekse dochter van W.R. Grace & Co.

Door het succes van de literflessen aanhoudende expansie leidde op 29 mei 1969 tot verplaatsing van het bedrijf naar een gloednieuw bedrijfspand aan de Reactorweg te Utrecht op het industrieterrein Lage Weide. De productiebedroeg inmiddels 100 miljoen liter per jaar. Precies 1 jaar later, op 29 mei 1970, werd een derde high-speed bottellijn in gebruik genomen met een capaciteit van 30.000 literflessen per uur waarmee de totale capaciteit op 80.000 literflessen per uur en 200 miljoen liter per jaar werd gebracht. Er werkten toen 450 mensen.

Wat in 1945 zeer schamel begon was in 1969 uitgegroeid tot de grootste frisdrankenfabriek van Nederland. Raak Sinas, Raak Cassis, Raak Cola, Raak Cerise, Raak Up, Raak Citron, London Tonic, London Lemon Dry en London Orange Dry ...... het waren bekende frisdranken voor de meeste Nederlanders.

De moeilijke jaren

De groeiende frisdrankenmarkt had al de nodige slachtoffers gemaakt in Nederland. Vele merken en merkjes waren niet zo gelukkig om in de groeiende financieringsbehoefte te kunnen voorzien en legden het loodje. De sterken die overbleven kochten, evenals Raak, steeds grotere en snellere bottellijnen. Het gevolg was dat we in ons land meer limonade konden maken dan we konden opdrinken. Maar ook de Overheid had de frisdrankenindustrie ontdekt als melkkoe: er werd een frisdrankaccijns ingevoerd. Eerst voorzichtig in januari 1972 met 8,5 (gulden)cent per liter maar dat ging al ras omhoog naar uiteindelijk ruim 27 (gulden)cent per liter. Dit alles heeft een zware sanering van de frisdrankenindustrie tot gevolg gehad.

Ook bij Raak heeft het probleem van de overcapaciteit uiteindelijk grote consequenties gehad. Er vonden de nodige reorganisaties plaats en het aantal medewerkers daalde sterk.

De Amerikanen van Grace & Co. hebben slechts kort de tijd genomen om hun investeringen terug te verdienen. In 1977 werd de N.V. Snack- en Drankenindustrie Raak verkocht aan de chipsfabriek Golden Wonder die onder directie stond van Onno Holtrust. Later (1997) zou het eigendom van de limonadefabriek overgaan op laatstgenoemde en zijn broer Robert Holtrust die het bedrijf in 1998 hernoemden tot United Soft Drinks en de focus verlegden naar andere producten, zoals het mineraalwater Bar-le-Duc en de sportdrank AA Drink en zijn er bij enkele supermarktketens gazeusevarianten verkrijgbaar met citroen-, cool blue-, frambozen- en campagnepils-smaak. De dranken zijn verkrijgbaar in flessen van 750 ml en 1,5 liter. Andere bekende producten uit de Raak-lijn zijn Raak Kindercola en London Tonic.

De oprichter

Anton Bruinsma heeft de succesvolle jaren volop meegemaakt. In 1972 trok hij zich terug in Frankrijk. Het was ook niet meer het klimaat waarin hij wilde opereren. Bruinsma was een man die zijn schouder tussen een deur zette, als directeur van Raak zwaaiden de deuren bij voorbaat voor hem open. Dat beviel hem niets. Hij getroostte zich grote offers om zijn doel met alle mogelijke middelen te bereiken en verwachtte dat ook van zijn naaste medewerkers. Het verbale geweld waarvan hij zich veelal bediende vergde veel van hun mentale weerstand. Goed onderbouwde tegenargumenten waardeerde hij (uiteindelijk) ruimhartig. Hij betwijfelde of hij zijn 65e zou halen. Ook daarin kreeg hij gelijk. Hij overleed op 30 april 1984 op 63-jarige leeftijd.

Anton Bruinsma is de vader van top crimineel Klaas Bruinsma