Smetvrees

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Smetvrees
Handen wassen is een veel voorkomend symptoom van Smetvrees.
Handen wassen is een veel voorkomend symptoom van Smetvrees.
ICD-10 F42.1
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Smetvrees is niet zozeer een fobie als wel een dwangneurose, een obsessieve-compulsieve stoornis. De OCS of dwangneurose is een soort angststoornis gekenmerkt door dwangmatige handelingen en gedachten met meestal angst als onderliggende drijfveer.

Dwangneurose manifesteert zich dus door dwanggedachten (obsessies) en dwanghandelingen (compulsies). Er zijn heel wat mogelijke uitingen of toestanden waarin de stoornis zich kan voordoen. De meest voorkomende vormen zijn smetvrees, controledwang en herhalingsdwang.

Verschijnselen[bewerken]

Iemand die aan smetvrees lijdt heeft een obsessieve angst om vies of besmet te raken en zal na elke handeling zijn handen wassen. Mensen met deze dwangstoornis hebben allerlei reinigingsrituelen. Smetvrees beheerst het hele leven.

Poetsen is een uitlaatklep om de angsten de baas te blijven. Alles moet perfect gebeuren. Mensen met smetvrees weten vaak wel dat de angst onterecht is, maar ze kunnen de drang niet opzij zetten. Schoonmaken is vaak niet genoeg. Men is non-stop bezig met het voorkomen dat schadelijke stoffen het huis binnen dringen. Mensen met smetvrees denken ook dat bacteriën zich razendsnel verspreiden. Wie nét de douche uitstapt kan al ‘besmet’ raken. Er bestaat ook een vorm van smetvrees waarbij de angst voor besmettingsgevaar niet aanwezig is, maar waarbij men zich altijd vies voelt, alsof men continu met vuil is besmeurd. Het idee van viezigheid of besmetting kan zo beklemmend werken, dat er heftige paniekaanvallen ontstaan.

Een andere vorm van smetvrees is dat men niet zozeer bang is besmet te worden door bacteriën, maar dat associatie met een voorwerp problemen geeft. Als men bijvoorbeeld met een voorwerp een bepaalde associatie heeft die angst of frustratie opwekt, kan men dat voorwerp als 'vies' beleven. Dan moeten de handen gewassen worden en is poetsen nodig om die associatie als het ware weg te vegen.

Oorzaken[bewerken]

Er zijn verschillende oorzaken van smetvrees:

  • Obsessie voor perfectie;
  • Traumatische ervaringen;
  • Opeenstapeling van extreme gebeurtenissen;
  • Bijzondere gevoeligheid voor bijgeloof;
  • Opvoeding.

Recent onderzoek heeft uitgewezen dat mensen met een obsessief-compulsieve stoornis op verschillende plekken in de hersenen een ander type structuur of een grotere hersenabnormaliteit vertonen. Desalniettemin duikt smetvrees meestal op na een van bovenstaande oorzaken.

Gedragstherapie[bewerken]

Cognitieve gedragstherapie is de meest voorkomende therapie tegen OCS. Tijdens deze cognitieve gedragstherapie wordt er meestal eerst een nulmeting gedaan: Hoe is de huidige status van de smetvrees ? Aan de hand van deze nulmeting wordt een lijst samengesteld met hierin alle (dwangmatige) handelingen. Van deze handelingen wordt een schaal gemaakt. Op grond hiervan wordt bepaald hoe belangrijk welke handeling is. Vaak worden de handelingen hierin weergegeven in een top 100. Plaats 100 is dan de minst belangrijke handeling. De handelingen worden stap voor stap afgebouwd. Door het hiermee vervolgens opgebouwde vertrouwen in zichzelf, wordt het ook steeds makkelijker om grotere en overheersende dwangmatige handelingen af te bouwen.

Leven met smetvrees[bewerken]

Een leven met smetvrees is een leven vol emotie. In het dagelijks leven krijgt de angst de overhand, waardoor patiënten de gehele dag bezig zijn met hun obsessie. Dit kan van grote invloed zijn op de directe omgeving van de patiënt. Patiënten kunnen bijvoorbeeld eindeloos blijven schoonmaken of andere personen vermijden omdat zij, hoewel ze schoon zijn, zich niet zo voelen.

Taboe[bewerken]

Naar verwachting kent Nederland honderdduizenden patiënten van ocs, dwangneurose, smetvrees[bron?]. Er heerst echter een groot taboe op smetvrees. Vaak is alleen de directe omgeving ervan op de hoogte. De stap om psychische hulp te zoeken wordt dan ook vaak niet benut. Nederland kampt met grote problemen: Er zijn lange wachtlijsten bij de Gemeentelijke Gezondheidsdiensten, er is te weinig hulp beschikbaar. De gemiddelde wachtlijsten voor behandelingen van smetvrees zijn 5 à 6 maanden.

Langzamerhand wordt er wel meer gedaan rondom het thema 'smetvrees'. Zo is er een blog in het leven geroepen en een website om patiënten dichter bij elkaar te brengen zodat zij ervaringen kunnen delen, aangezien patiënten zich vaak onbegrepen voelen. De blog is een persoonlijk dagboek van een patiënte die is gestart met haar cognitieve gedragstherapie.

Signalen[bewerken]

Er bestaan dwangmatige handelingen waaraan smetvrees te herkennen is. Iemand met smetvrees:

  • wast extreem vaak de handen, krukken van deuren, handvatten enz.;
  • vermijdt aanraking met allerlei voorwerpen (bijvoorbeeld geld) of mensen;
  • gebruikt voorwerpen of slechts bepaalde delen van de handen en/of vingers om andere voorwerpen te kunnen vastpakken of gebruiken;
  • neemt meerdere keren per dag een douche;
  • maakt schoon in een bepaalde volgorde;
  • gebruikt plastic zakjes om allerlei "reeds reine voorwerpen" in op te bergen;
  • poetst dingen die het poetsen niet waard zijn, zoals bijvoorbeeld het dopje van de tube tandpasta;
  • begint weer helemaal opnieuw als er iets in het schoonmaakritueel niet klopt;
  • schrobt zichzelf schoon totdat de huid helemaal kapot is (kloven) en kan er ook niet mee ophouden;
  • heeft vaak een controledwang;
  • is overgevoelig;
  • sluit zich steeds meer af van de buitenwereld;
  • wil geen andere dingen aanraken tijdens het bereiden van voedsel;
  • raakt in de war bij het aanraken van iets dat vies voelt;
  • maakt voeten of schoenen schoon voor hij ergens naar binnen loopt.

Literatuur[bewerken]

  • Damiaan Denys & Femke de Geus (redactie), Handboek obsessieve-compulsieve stoornissen, de Tijdstroom, 2007.

Externe link[bewerken]