Acceptance and commitment therapy

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Acceptance and commitment therapy (ACT)[1] is een relatief nieuwe vorm van gedragstherapie die aan het eind van de 20ste eeuw is ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Steven C. Hayes. In ACT wordt cliënten geleerd zich te richten op zaken die ze op directe wijze kunnen beïnvloeden, zoals hun eigen gedrag, in plaats van controle proberen te krijgen over ervaringen die niet direct te beïnvloeden zijn, zoals emoties en gedachten (dit wordt experiëntiële vermijding genoemd). Dit impliceert een acceptatiegerichte houding ten opzichte van deze emoties en gedachten. Kern van ACT is de filosofie dat het vechten tegen onvermijdelijke zaken uiteindelijk ten koste gaat van een waardevol leven. Sinds maart 2011 is ACT in de Verenigde Staten officieel erkend als evidence based.[2]

De hexaflex met de zes kernprocessen en het doel: psychologische flexibiliteit

Kernprocessen[bewerken]

De behandeling vindt plaats aan de hand van zes kernprocessen:

  • cognitieve defusie: het leren scheiden van cognities (kennis, ideeën of overtuigingen) en gedrag. Je kunt iets anders doen dan je gedachten je ingeven, wat je dus de keuzevrijheid geeft om het 'advies' dat je brein je geeft op te volgen, of niet.
  • mindfulness: de vaardigheid om oordeelsvrij in het hier-en-nu je ervaringen te observeren en te ondergaan zonder actie te ondernemen om ervaringen te vermijden, te controleren of vast te houden
  • acceptatie: leren te stoppen met vechten tegen onvermijdelijke zaken in het leven, waaronder ook menselijk leed
  • zelf-als-context: het jezelf leren zien in context (samenhang) met je omgeving, je problemen zijn niet wie je bent
  • verhelderen van waarden: bepalen wat echt waardevol is in het leven, zoals gezondheid, relaties, vriendschap, ontwikkeling, spiritualiteit, creativiteit enzovoorts
  • Toegewijde actie[3] of engagement[3]: de bereidheid om je gedrag stap voor stap te veranderen in de richting van de waarden waaraan je jezelf verbonden hebt

Het model gaat er van uit dat alle kernprocessen met elkaar in verband staan en niet los van elkaar gezien worden. In combinatie kan het toepassen van deze processen leiden tot het ultieme doel van ACT: psychologische flexibiliteit, ook psychische flexibiliteit genoemd. De kernprocessen worden weergegeven in de zogenaamde hexaflex, een zeshoek waarvan de punten staan voor de verschillende processen die gericht zijn op het centrale doel.

Theoretische achtergrond[bewerken]

ACT komt voort uit de gedragsanalyse, en is gefundeerd op de zogenaamde Relational Frame Theory (RFT).[4] Conceptueel (met eenzelfde theoretische en filosofische grondslag) ) is ACT sterk verwant met andere vormen van de zogenaamde derde generatie gedragstherapie, zoals dialectische gedragstherapie(Linehan), aandachtgerichte cognitieve gedragstherapie (mindfulness), gedragsactivatie en functionele analytische therapie (FAP). Het belangrijkste onderscheid met cognitieve gedragstherapie (CGT) is dat CGT zich richt op symptoomverlichting door verandering van de inhoud van gedachten, terwijl ACT zich richt op het veranderen van de relatie die een cliënt heeft met zijn gedachten, dus het veranderen van de functie van deze gedachten.

ACT is beïnvloed door boeddhistische inzichten in de onvermijdelijkheid van menselijk leed, maar religie [5] vormt geen onderdeel van de behandeling. Wel wordt veel gewerkt met aandachtgerichte oefeningen (mindfulness). Daarnaast wordt er veel gebruikgemaakt van metaforen, de therapeutische relatie, ervaringsoefeningen en humor.

Onderzoek[bewerken]

In de laatste jaren is uit empirisch onderzoek gebleken dat ACT een effectieve behandelmethode is voor diverse psychische en lichamelijke problemen.[6] Zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek door middel van zogenaamde randomised controlled trials en klinische gevalsbeschrijvingen dat ACT effectief is bij onder andere chronische pijn, angst en fobieën, depressie, psychotische stoornissen, obsessieve-compulsieve stoornissen, eetstoornissen, arbeidsgerelateerde problemen, levensfaseproblematiek/ouderen, epilepsie, en diabetes. ACT-interventies zijn ook effectief gebleken bij het verbeteren van sportprestaties bij gezonde mensen.[7]

Handleidingen en zelfhulpboeken[bewerken]

Naast empirische artikelen zijn er praktische algemene handleidingen voor therapeuten beschikbaar en handleidingen voor specifieke doelgebieden als depressie, psychotrauma, angststoornissen en chronische pijn. Daarnaast is een aantal zelfhulpboeken op de markt voor mensen die lijden aan depressies, angst, trauma's, piekeren, diabetes, chronische pijn, woede, omgaan met dementie in de familie en anorexia nervosa.

Kritiek[bewerken]

In de loop van de tijd is er een aantal punten van kritiek geformuleerd over ACT en RFT, met name door cognitief-gedragstherapeutische psychologen:

  • hoewel ACT zich niet zegt te richten op verandering van de inhoud van het denken, kan acceptatie van klachten geformuleerd worden als een verandering in het 'denken over het hebben van klachten'.[8]
  • ACT is niets nieuws: de inzichten van ACT zijn al langer bekend binnen andere psychotherapeutische stromingen, zoals de cliëntgerichte benadering of de psychoanalyse.
  • ACT-onderzoekers zijn overmatig enthousiast: ze lopen op de empirische feiten vooruit
  • RFT is een overmatig ingewikkeld model van het menselijk denken,[9] het werkzame element kan verklaard worden door bestaande cognitief-gedragstherapeutische modellen.[10]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

Voetnoten:

  1. A-Tjak & De Groot (2008) Acceptance & Commitment Therapy. Een praktische inleiding voor hulpverleners. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Hayes, S.C.; Strosahl, K. D.; Wilson, K. G. (2006). Acceptance and Commitment Therapy. Een experiëntiële weg naar gedragsverandering.
  2. Officieel Amerikaans register van evidence-based behandelingen.
  3. a b Groot, F. De (2009). ACT en multidisciplinaire mogelijkheden. In J. A-Tjak & F. de Groot (Red.),Acceptance & Commitment Therapy. Een praktische handleiding voor hulpverleners. (pp. 115-124), Bohn Stafleu van Loghum
  4. Hayes, S. C., Barnes-Holmes, D., & Roche, B. (Eds.). (2001). Relational Frame Theory: A Post-Skinnerian account of human language and cognition. New York: Plenum Press.
  5. Het woord religie in deze context verdient nader onderzoek, boeddhisme is geen religie alhoewel het wel een aantal overeenkomsten met religie vertoont.
  6. Hayes, S. C., Luoma, J., Bond, F. W., Masuda, A. & Lillis, J. (2006). Acceptance and Commitment Therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour research and therapy 44, 1, 1-25
  7. García, R. F., Villa, R. S., & Cepeda, N. T. (2004). Effect of hypnosis and Acceptance and Commitment Therapy (ACT) on physical performance in canoeists. International Journal of Clinical and Health Psychology, 4(3), 481-493.
  8. Verheul, R. (2007). Voorwoord. In: Handboek dialectische gedragstherapie: de klinische praktijk, Van den Bosch, W., Meijer, S., Backer, H.
  9. Appelo, M. T. (2007). Boekbespreking 'Uit je hoofd in het leven' van S.C. Hayes. Directieve therapie.
  10. Korrelboom, K.& Ten Broeke, E. (2004). Integratieve gedragstherapie.

Literatuur:

  • A-Tjak & De Groot (2008). Acceptance & Commitment Therapy. Een praktische inleiding voor hulpverleners. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.

Hayes, S. C., & Strosahl, K. D. (2004). A Practical Guide to Acceptance and Commitment Therapy. New York: Springer-Verlag.

  • Dahl, J., Wilson, K. G., Luciano, C., & Hayes, S. C. (2005). Acceptance and Commitment Therapy for Chronic Pain. Reno, NV: Context Press.
  • Eifert, G., & Forsyth, J. (2005). Acceptance and Commitment Therapy for anxiety disorders. Oakland: New Harbinger
  • Hayes, S. C., & Smith, S. (2006). Uit je hoofd, in het leven (vertaling van 'Get out of your mind and into your life') Amsterdam: Nieuwezijds