Stockholmsyndroom

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het stockholmsyndroom is het psychologisch verschijnsel dat soms optreedt tijdens een gijzeling. Het verschijnsel houdt in dat de gegijzelde sympathie voor de gijzelnemer krijgt.

De benaming komt van de Norrmalmstorg-overval op de Kreditbanken aan het Norrmalmstorg in Stockholm en de daaropvolgende gijzeling van 23 tot 28 augustus 1973. De gegijzelden namen het voor hun gijzelnemers op, zelfs nog ná de zesdaagse gijzeling. Tijdens de verhoren hielden ze zich in ten voordele van de gijzelnemers. De criminoloog en psycholoog Nils Bejerot, die de politie toen bijstond, gaf uiteindelijk de naam aan dit verschijnsel.

Aangenomen wordt dat het stockholmsyndroom tot ontwikkeling kan komen in een omstandigheid waar de gijzelnemer absolute controle over de gijzelaar(s) kan uitoefenen en binnen die absolute controle voorziet in de basisbehoeften van het slachtoffer, bijvoorbeeld door het geven van voedsel of beschutting. Voor buitenstaanders is dit een paradoxale situatie, omdat het ook bij de gegijzelde bekend is dat hij zich slechts in een afhankelijke situatie bevindt als gevolg van de acties van de gijzelnemer.

Bekende (vermeende) gevallen van het stockholmsyndroom[bewerken]

  • In 1974 leed Patricia Hearst zo sterk onder het verschijnsel dat ze, gezamenlijk met haar ontvoerders, zelf deelnam aan een overval op een bank. In de rechtszaak tegen haar werd een beroep op ontoerekeningsvatbaarheid op grond van het stockholmsyndroom echter niet geaccepteerd.
  • Natascha Kampusch, een Weens meisje dat na een ontvoering van haar 10e tot haar 18e opgesloten werd door Wolfgang Priklopil, een werkloze ICT'er. Vrijwel direct na haar vrijlating citeerden verschillende media politiepsychologen die stelden dat het meisje aan het stockholmsyndroom leed, onder andere omdat ze aangaf dat al haar seksuele contacten met de ontvoerder vrijwillig waren geweest (de Oostenrijkse media meldden dit, maar de politie wil dat niet bevestigen). Deze verklaring werd uitgelegd als het willen beschermen van haar ontvoerder. Ook gaf zij in verhoren aan dat hoewel zij haar ontvoerder "meester" moest noemen, hij aardig voor haar was geweest. Ten slotte zou ze in huilen uitgebarsten zijn toen ze vernam dat haar ontvoerder na haar ontsnapping zelfmoord had gepleegd door voor een trein te springen. Of dit verhaal juist is, werd niet bevestigd.
  • Sommige slachtoffers van seriële incest hebben het syndroom ontwikkeld om het misbruik te kunnen rationaliseren. Zij zijn daardoor zelfs in staat om de dader langdurig te verzorgen, hoewel zij er weet van hebben wat hen overkomen is. Daar zij zich echter geen voorstelling meer kunnen maken van een situatie zonder machtsmisbruik lijken zij zich er in te willen schikken. Hun agressie over het gebeurde richt zich soms zelfs op het gezinslid dat de stilte doorbreekt en het verhaal van de gepleegde misdaad in de openbaarheid brengt.

Limasyndroom[bewerken]

Het exact tegenovergestelde van het stockholmsyndroom waarbij de dader sympathie krijgt voor de gijzelaars wordt soms limasyndroom genoemd. Het is genoemd naar een gijzelactie op de Japanse ambassade in Lima in 1996, toen leden van een militante beweging honderden mensen gijzelden die een feest aan het bijwonen waren in de ambtswoning van de ambassadeur van Japan. Binnen een paar uur bevrijdden de ontvoerders het grootste deel van de gijzelaars uit sympathie.

Trivia[bewerken]

Helsinkisyndroom wordt in sommige films als synoniem voor stockholmsyndroom gebruikt. Dit is een gevolg van de film Die Hard uit 1988. Daarin spreekt een psycholoog in een praatprogramma op televisie over het helsinkisyndroom. Verder wordt deze benaming door een politiepsycholoog in de film Knockin' On Heaven's Door uit 1996 gebruikt alsook in een James Bondfilm en in een aflevering van de The X-Files. In Top Gear gebruikte Richard Hammond verkeerdelijk deze term om het stockholmsyndroom aan te duiden.

De Britse rockband Muse schreef een nummer over het stockholmsyndroom: Stockholm Syndrome. Ook Blink-182 schreef een gelijknamig nummer.