Vojtěch Matyáš Jírovec

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Adalbert (Mathias) Gyrowetz)
Ga naar: navigatie, zoeken
Vojtěch Matyáš Jírovec
Vojtěch Matyáš Jírovec
Vojtěch Matyáš Jírovec
Algemene informatie
Volledige naam Vojtěch Matyáš Jírovec
Bijnaam Adalbert Gyrowetz
Geboren 20 februari 1763
Overleden 19 maart 1850
Land Vlag van Tsjechië Tsjechië
Werk
Genre(s) Klassiek
Beroep Componist
Invloed(en) Joseph Haydn
Portaal  Portaalicoon   Muziek

Vojtěch Matyáš Jírovec (in het buitenland vaak Adalbert (Mathias) Gyrowetz, ook: Gyrowez of Gürovetz)(České Budějovice, 20 februari 1763Wenen, 19 maart 1850) was een Boheems componist. Hij was de zoon van de dirigent van het koor van de kathedraal in České Budějovice.

Levensloop[bewerken]

Jírovec kreeg al vroeg zangles van zijn vader en in zijn schooltijd kreeg hij lessen in muziektheorie en orgel van de organist van de kathedraal van České Budějovice, Hapanorsky, die ook componist was. Hij ging op het gymnasium bij de Piaristen en schreef in deze tijd al zijn eerste eenvoudige liedjes, meestal kerkmuziek en serenades. Hij studeerde filosofie en rechten in Praag, maar bij gebrek aan financiële steun, keerde hij terug naar huis. Al spoedig vertrok hij naar Brno en trad in dienst van de graaf Jan František Fünfkirchen op het slot Chlumec. Aldaar studeerde hij viool bij Václav Sauczek. Hij speelde in de hofkapel van het kasteel en componeerde naar het voorbeeld van Joseph Haydn zijn eerste zes symfonieën. Vooral met zijn symfonieën had hij groot succes.

Op advies en met financiële steun van graaf Troyer ging hij naar Wenen waar hij lid werd van de cirkel bij Franz Bernhard Ritter von Keeß. Daar werkte hij met de beste Weense componisten Karl Ditters von Dittersdorf, Joseph Haydn, Johann Georg Albrechtsberger en Wolfgang Amadeus Mozart. Mozart trad zelfs in 1785 op met een van de symfonieën van Jírovec. Vervolgens kreeg hij een baan als secretaire en muziekleraar bij de Venetiaanse Vorst Ruspoli . Die steunde hem en hij kon concerteren in Venetië, Bologna en in Rome geven. Toen werd hij ook erelid van het filharmonisch gezelschap in Bologna. Hij werd financieel onafhankelijker en vertrok naar Napels, waar hij twee jaar contrapunt bij Nicola Sala (1713-1801) en compositie bij Giovanni Paisiello studeerde.

Van Napels reisde hij naar Parijs, maar al spoedig (in 1789) vluchtte hij voor de revolutie naar Londen. In Londen bleef hij 3 jaar en kwam aldaar in 1791/1792 opnieuw met Joseph Haydn samen, die zijn stijl en de harmoniek van de aldaar gecomponeerde kamermuziek en symfonieën beïnvloedde.

Na een kort bezoek aan Bohemen vertrok hij in 1793 opnieuw naar Wenen, waar hij van 1804 tot 1831 kapelmeester aan het hoftheater was. In deze functie was hij er ook verantwoordelijk voor, dat elk jaar een nieuwe opera en/of een ballet gecomponeerd werd. Als componist schreef hij kerkmuziek, opera's, meer dan 60 symfonieën, strijkkwartetten en andere kamermuziek. Met een van zijn concerten voor piano en orkest debuteerde de achtjarige Frédéric Chopin.

Hij overleed op 87-jarige leeftijd in Wenen en werd op de Zentralfriedhof in de buurt van het graf van Ludwig van Beethoven en Franz Schubert begraven.

Trivia[bewerken]

In 1894 werd in de Weense wijk Penzing (14e district) de Gyrowetzgasse naar hem genoemd.

Composities[bewerken]

Werken voor orkest[bewerken]

  • 1792 Symfonie in Es groot, voor orkest, Op. 6, nr. 2
    1. Adagio - Allegro maestoso
    2. Adagio
    3. Menuetto
    4. Rondo
  • Symfonie in F groot, Op. 6, nr. 3
  • Symfonie in D groot, Op. 12, nr. 1

Missen en kerkmuziek[bewerken]

  • rond 19 missen

Muziektheater[bewerken]

Opera's[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto
1791 Semiramis (verloren gegaan)
1804 Selico (Selico und Berissa) 2 bedrijven 15 oktober 1804WenenKärntnertortheater Johann Nepomuk Hummel
1804 Tre sposi per uno/Drey Freyer für einen (samen met: Pietro Carlo Guglielmi) 2 bedrijven 29 januari 1805, Wenen, Kärntnertortheater onbekende librettist
1805-1806 Mirina, die Königin der Amazonen 3 bedrijven 27 mei 1806, Wenen, Theater an der Wien Franz-Ignaz von Holbein
1806 Agnes Sorel 3 bedrijven 4 december 1806, Wenen, Kärntnertortheater Josef Sonnleithner
1806-1807 Ida, die Büßende (oder Das Totengerippe in der Schauergruft) 4 bedrijven 26 februari 1807, Wenen, Theater an der Wien Franz-Ignaz von Holbein
1807 Die Junggesellen-Wirthschaft 1 akte 18 juni 1807, Wenen, Kärntnertortheater Georg Friedrich Treitschke
1807 Emerike (Emerika) oder Die Zurechtweisung 2 aktes 11 december 1807, Wenen, Kärntnertortheater Josef Sonnleithner
1809 Der Sammtrock 1 akte 24 november 1809, Wenen, Kärntnertortheater naar August von Kotzebue
1809-1810 Der betrogene Betrüger 1 akte 17 februari 1810, Wenen, Kärntnertortheater naar François Bernard-Valville
1811 Der Augenarzt 2 aktes 1 oktober 1811, Wenen, Kärntnertortheater Johann Emanuel Weith, naar een Frans libretto
1812 Federica ed Adolfo 2 aktes 6 april 1812 Giuseppe Rossi
1812 Das Winterquartier in Amerika 1 akte 30 oktober 1812, Wenen, Kärntnertortheater onbekende librettist
1813 Fünf sind zwei oder Domestikenstreiche
(samen met: Nicolas-Marie Dalayrac, Ignaz Moscheles, Ignaz Umlauff,
Joseph Drechsler, Ignaz Franz von Mosel, Ignaz von Seyfried, Joseph Weigl,
François-Adrien Boïeldieu en Moritz Johann Carl Joseph Georg Graf von Dietrichstein
1 akte 20 maart 1813, Wenen, Kärntnertortheater Ignaz Franz Castelli
1813 Die Prüfung
(ook bekend als: Robert oder die Prüfung; Pächter; Der Pächter Valentiae)
2 aktes 15 juli 1813, Wenen, Kärntnertortheater Franz Xaver Huber
1814 Die gute Nachricht
(samen met: Ludwig van Beethoven en Johann Nepomuk Hummel)
1 akte 11 april 1814, Wenen, Kärntnertortheater Georg Friedrich Treitschke
1815 Die Ehrenpforten
(samen met: Carl Maria von Weber, Joseph Weigl, Ignaz von Seyfried,
Georg Friedrich Händel en Ludwig van Beethoven)
1 akte 15 juli 1815, Wenen, Kärntnertortheater Georg Friedrich Treitschke
1815-1816 Helene 3 bedrijven 15 februari 1816, Wenen, Kärntnertortheater Georg von Hofmann
1816 Die beiden Eremiten 1 akte 1816, Wenen, Kärntnertortheater onbekende librettist
1816 Der Gemahl von ungefähr 1 akte 26 september 1816, Wenen, Kärntnertortheater naar François Planard
1818 Il finto Stanislao 5 augustus 1818, Milaan, Teatro alla Scala Felice Romani
1818 Aladin oder Das Notwendige (und das Überflüssige) 1 akte 7 februari 1819, Wenen, Kärntnertortheater Ignaz Franz Castelli
1822 Das Ständchen 1 akte 7 februari 1823, Wenen, Kärntnertortheater Georg von Hofmann
1826 Des Kaisers Genesung 1 mei 1826, Wenen, Kärntnertortheater Johann Christian Mikan
1827 Der blinde Harfner 1 akte 19 december 1827, Wenen, Kärntnertortheater Johann Blum naar Michel Dieulafoy
1831 Felix und Adele 3 bedrijven 10 augustus 1831, Wenen, Kärntnertortheater Johanna Franul von Weissenthurn
1833 Hans Sachs im vorgerückten Alter 2 aktes gepland 1833 te Dresden - niet uitgevoerd onbekende librettist

Operette[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto
1808 Die Pagen des Herzogs von Vendôme 1 akte 5 augustus 1808, Wenen, Kärntnertortheater Josef Sonnleithner
1810 Das zugemauerte Fenster 1 akte 18 december 1810, Wenen, Kärntnertortheater naar August von Kotzebue
1827-1828 Der Geburtstag 1 akte 11 februari 1828, Wenen, Kärntnertortheater onbekende librettist
1828 Der dreizehnte Mantel 1 akte 12 januari 1829, Wenen, Kärntnertortheater naar Augustin Eugène Scribe

Balletten[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto choreografie
1811 Gustav Wasa
1818 Il finto Stanislao
1830 Childerich
1832 Die Brigittenau

Vocale muziek[bewerken]

  • Preßfreiheit, voor zangstem en piano

Kamermuziek[bewerken]

  • 1789 6 Strijkkwartetten, op. 2
  • 1790 3 Trios, voor viool, cello en klavecimbel (of piano), op. 10
  • 1790 Grand Trio, voor klarinet (of viool), cello en piano, op. 43
  • 1790 6 Strijkkwartetten, op. 17
  • 1792 3 Sonatas, voor dwarsfluit, contrabas en klavecimbel, op. 17a
  • 1795 3 Kwartetten, voor dwarsfluit en strijktrio, op. 11
  • 1795 3 Sonatas, voor viool (of dwarsfluit), cello en klavecimbel (of piano), op. 12
  • 1800 3 Sonatas, voor viool, cello en piano, op. 15
  • 1800 3 Sonatas, voor viool, cello en piano, op. 18
  • 1800 Notturno nr. 4, voor viool, cello en piano
  • 1800 Notturno nr. 5, voor viool, cello en piano, op. 31
  • 1800 Notturno nr. 7, voor viool, cello en piano
  • 1800 Kwintet, voor dwarsfluit en strijkkwartet, op. 39
  • 1800 Notturno nr. 9, voor viool, cello en piano
  • 1800 3 Sonatas, voor viool, cello en piano, op. 41
  • 1800 Notturno nr. 10, voor viool, cello en piano
  • 1800 2 Sonatas, voor viool (of dwarsfluit), cello en piano, op. 45
  • 1800 Divertissement, voor viool (of dwarsfluit), cello en piano, op. 50
  • 1800 3 Sonatas, voor viool (of dwarsfluit), cello en piano, op. 55
  • 1800 Divertissement, voor viool (of dwarsfluit), cello en piano, op. 57
  • 1801 3 Sonatas, voor viool (of dwarsfluit), cello en piano, op. 51
  • 3 Strijkkwartetten, op. 25a
  • 3 Strijkkwartetten, op. 30
  • 3 Strijkkwartetten, op. 44
    1. in G groot
    2. in Bes groot
    3. in As groot
  • 3 Strijkkwartetten, op. 47
  • 3 Strijkkwintetten; inclusief
    • Kwintet in C groot (voor 2 violen, 2 altviolen en cello), op. 45
  • 3 Strijkkwartetten, op. 56
  • Derde Nachtmuziek, voor dwarsfluit, viool, altviool en cello, op. 26
  • Kwartet in g klein, voor dwarsfluit, viool, altviool en cello, op. 19 nr. 2
  • Sonata in F groot
  • Notturno in Es groot

Bibliografie[bewerken]

  • Jozef Robijns, Miep Zijlstra: Algemene muziekencyclopedie, Haarlem: De Haan, (1979)-1984, ISBN 978-90-228-4930-9
  • Hans-Ulrich Schäfer-Lembeck: Die Darstellung des Altdeutschen in den Opern des 19. Jahrhunderts, Egelsbach: Hansel-Hohenhausen, 1995, 266 p.
  • Guy Gosselin: L'age d'or de la vie musicale a Douai 1800-1850, Liège: Editones Mardaga, 1994, 236 ES p.
  • Stanislav V. Klima: Skladatel Vojtech Jirovec a jizni Cechy. (Der Tonkünstler Vojtech Jirovec und Sudböhmen), Jihocesky sbornik historicky. 54 (1985), S. 183-193.
  • William E. Hettrick: The Autobiography of Adalbert Gyrowetz (1763–1850), in: Studien zur Musikwissenschaft. 1991, 41–74.
  • Othmar Wessely: Adalbert Gyrowetz (1/2) Adalbert Gyrowetz (2/2), in: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 7. Duncker & Humblot, Berlin 1966, S. 363 f.
  • František Topič, František Bartoš (pref.): Vlastní životopis Vojtěcha Jírovce, 1940.
  • Alfred Einstein (Hg.): Lebensläufe deutscher Musiker von ihnen selbst erzählt. Band III/ IV: Adalbert Gyrowetz (1763-1850). Leipzig 1915. (= Autobiographie)
  • Carl Ferdinand Pohl: Adalbert Gyrowetz in: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 10. Duncker & Humblot, Leipzig 1879, S. 247–249.

Externe link[bewerken]