Algenbloei
Algenbloei is een zomers verschijnsel waarbij grote hoeveelheden algen massaal tot ontwikkeling komen. Het gaat dan met name om blauwwieren – die feitelijk geen algen zijn maar cyanobacteriën – uit de geslachten Aphanizomenon, Microcystis, Planktothrix, Dolichospermum en Anabaena.[1] Deze organismen sterven daarna af, waarbij er te weinig zuurstof in het water overblijft om de grote hoeveelheid biomassa af te breken en hypoxie optreedt. Het water raakt daardoor vergiftigd, met negatieve gevolgen voor het waterleven en gezondheidsklachten bij mens en dier die er in zwemt.
Ecologische betekenis
[bewerken | brontekst bewerken]Algenbloei vindt plaats in troebel, niet of langzaam stromend water, meestal met een hoge belasting met fosfaat en stikstofverbindingen (zowel ammoniak als nitraat) waarbij er geen ondergedoken waterplanten zijn. In meren en plassen waar waterplanten een biotoop vormen waarbij allerlei organismen als watervlooien voorkomen die in het voorjaar de algen opeten. Terwijl de watervlooien het water helder houden, komen de waterplanten tot ontwikkeling. Het drijvend materiaal komt in de waterplanten tot rust waardoor het water helder blijft. Ook nemen de waterplanten grote hoeveelheden van het vrije fosfaat en nitraat op en concurreren om het vrije CO2. Met name het vastleggen van fosfaat en de opname van stikstofverbindingen in hogere planten maakt deze stoffen tot groeibeperkende factoren voor algen. De belasting met meststoffen heft die beperking op.
Een andere belangrijke factor zijn de vissen die voorkomen. Vissen als de brasem en de karper woelen in de bodem, waardoor het water troebel wordt of blijft. Dit is negatief voor de ontwikkeling van hogere planten.
Water waarin algenbloei een probleem is, schept daarmee een stabiele situatie; de algenbloei zal zich bij ongewijzigde omstandigheden regelmatig herhalen. De voedselketen is heel eenvoudig geworden omdat waterplanten en algen consumerende watervlooien (en nog veel meer soorten waterdiertjes) uit het ecosysteem zijn verdwenen. Om een water weer gezond te krijgen, zijn er een aantal beheersmaatregelen nodig.
- De fosfaat en nitraatbelasting moet verminderd worden.
- De zaadbank van de waterplanten dient hersteld te worden.
- Vissen als de brasem en karper dienen weggevangen te worden.
Dit geheel aan maatregelen wordt biomanipulatie genoemd. Het omslagpunt waarbij een jaarlijkse algenbloei voorkomen wordt, is bereikt als er voldoende waterplanten zijn om het water helder te houden en als deze in staat zijn om het oppervlak waarin zij voorkomen uit te breiden.
Daarna is er tijd nodig om nog meer soorten waterplanten, watervlooien en andere waterdiertjes (de verdwenen schakels in de voedselketen) weer hun plaats (niche) te laten innemen. Dan wordt de biodiversiteit groter en is het risico op een volgende algenbloei minder.
Welzijnsaspecten
[bewerken | brontekst bewerken]Blauwalgen in zwemwater
[bewerken | brontekst bewerken]Als blauwalgen overmatig in het zwemwater aanwezig zijn, is het zwemwater niet veilig en wordt een negatief zwemadvies uitgebracht. Zwemmen in zwemwater waar blauwalg voorkomt is ten zeerste af te raden tenzij het zwemwater elke dag of zelfs meerdere malen per dag negatief wordt getest op het gehalte aan toxinen zoals de diverse typen microcystine. Op borden bij het water wordt aangegeven of er gezwommen kan worden. Ook is er een speciale zwemwatersite en -app waarop mensen die in open water willen zwemmen kunnen zien waar veilig gezwommen kan worden.[2]
Blauwalgen in stadswateren
[bewerken | brontekst bewerken]Stadswateren hebben ook vaak een belangrijke recreatieve functie. Dit water kan door riooloverstorten, lokaasgebruik in de hengelsport en het voeren van eenden en ganzen vermest raken, waarbij in deze stedelijke wateren blauwalgen zich tot uitbundig hoge dichtheden vermenigvuldigen. Dit leidt soms tot stankoverlast, met mogelijk schadelijke effecten voor mens en dier.[3]
Vergiftiging
[bewerken | brontekst bewerken]Vergiftiging door blauwalgen komt via de mond tot stand of kan doordringen door de huid. Ernstige vergiftigingen doen zich bij volwassenen zelden voor. Kleine kinderen zijn kwetsbaarder, omdat zij eerder water binnenkrijgen en sneller ziek worden door vergiftiging. Dit geldt ook voor honden, die altijd met open bek zwemmen. Binnen twaalf uur na het zwemmen in water met blauwalgen kunnen mensen last krijgen van hoofdpijn, huiduitslag, maagkramp, misselijkheid, braken, diarree, koorts, een pijnlijke of rode keel, oorpijn, oogirritaties, loopneus of gezwollen lippen. Deze verschijnselen houden ongeveer vijf dagen aan en verdwijnen vanzelf.
Huiduitslag door blauwalg
[bewerken | brontekst bewerken]Huiduitslag krijgt men door in water te zwemmen waar de blauwalg zich aan het vermenigvuldigen is door het ineens optredende warme weer of door alleen maar continuïteit in de hete dagen.
De verschijnselen van uitslag ten gevolge van blauwalg bestaan uit kleine rode bultjes die lijken op zonne-allergie-bultjes. Deze bultjes kunnen ook een groot rood waas vormen en enorm jeuken. Men kan het beste de lichaamsdelen waar de uitslag optreedt een aantal malen per dag insmeren met vochtinbrengende after sun waardoor de huid minder snel uitdroogt en minder jeukt. Is de jeuk echt ondragelijk, stap dan onder een vrij warme douche en sproei met het water op de plekken waar de uitslag voorkomt en de jeuk trekt een beetje weg, wat zeer verlichtend werkt. Daarna weer insmeren met after sun of een ander huidsmeermiddel. Ook helpt mentholpoeder zeer goed tegen de jeuk. De eerste dagen na de irritatie moeten zon en met blauwalg besmet water vermeden worden.
Bestrijding
[bewerken | brontekst bewerken]Behandeling van het water met een verdunde oplossing van waterstofperoxide heeft zeer goede resultaten opgeleverd. Drie dagen na behandeling is de blauwalg niet meer schadelijk aanwezig. Wel moet nog gecontroleerd worden of het toxinegehalte inmiddels ook voldoende verlaagd is.[4]
- De tekst op deze pagina of een eerdere versie daarvan is afkomstig van de website van Postbus 51.
- Biologische monitoring zoete rijkswateren - Randmeren, RIZA rapport 95.003, R Noordhuis
- ↑ (en) Descy et al (2011). Cyanobacterial blooms : toxicity, diversity, modelling and management. Final Report. Brussels : Belgian Science Policy 2011 – 84 p.
- ↑ Zwemwater.nl | Vind een zwemplek. Zwemwater.nl. Geraadpleegd op 29 juni 2025.
- ↑ Lurling, M. et al, 2020.Blauwalgen in stadswateren. STOWA rapportnummer 2010-20. ISBN 978.90.5773.483.0
- ↑ Petra Visser et al (2023). Bestrijding van blauwalgen met waterstofperoxide. download pdf
