Fosfaat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor fosfaat in bloed, zie anorganisch fosfaat.
Structuurformule van het fosfaation (PO43–).

Fosfaat (PO43–) is de vorm waarin fosfor het meest in verbindingen voorkomt. Fosfaten zijn zuurresten van fosforzuur (H3PO4). Het fosfaatanion is driewaardig negatief geladen en bezit een tetraëdrische structuur. De meeste fosfaten zijn slecht oplosbaar in water, en zijn daarom makkelijk uit een oplossing te verwijderen via een neerslagreactie.

Fosfaatverbindingen vormen samen met anorganische nitraten het belangrijkste bestanddeel van kunstmest. Wanneer er te veel van beide in het oppervlaktewater terecht komt, leidt dit tot zuurstoftekort. Vaak zijn de effecten pas op zee, in de kustwateren, te bemerken omdat daar een geringere stroom is dan in de rivieren.

De streng van RNA en DNA bestaat uit fosfaatestergroepen en (deoxy)ribosen.

Eindigheid voorraad[bewerken]

De grootste fosfaatvindplaatsen ter wereld liggen in de Verenigde Staten, China en Marokko. Vanwege het belang van fosfaat voor de voedselvoorziening in de wereld gaat er steeds meer aandacht uit naar de eindigheid van de voorraden van fosfaat. De voorspellingen over de termijn waarop de voorraad uitgeput geraakt, variëren van 70 tot 100 jaar. Zeker is dat de grote bevolkingsgroei op de wereld in de laatste twee eeuwen samenvalt met het beschikbaar komen van goedkoop en eenvoudig beschikbaar fosfaaterts. Efficiënter gebruik van fosfaatkunstmest en hergebruik van fosfaatstromen worden daarom steeds belangrijker.[1]

In Nederland heeft Waternet in het Westelijk Havengebied van Amsterdam een fabriek voor fosfaatterugwinning uit rioolwater gebouwd. De installatie kan per jaar 130 ton fosfaat leveren. De nieuwe installatie behandelt het slib uit de waterzuivering. Door toevoeging van magnesiumchloride slaat het fosfaat neer in de vorm van struviet (Mg(NH4)PO4) en zakt het naar de bodem van de tanks waar het wordt afgetapt. Het struviet is te gebruiken als meststof. De verkoop van meststof draagt echter nauwelijks bij aan het terugverdienen van de investering. Belangrijker is de besparing op bedrijfsvoering van vier ton per jaar. Dit komt doordat, als het struviet verwijderd is, er minder slijtage in de rest van de zuiveringsinstallatie optreedt. Daarnaast gaat het ontwateren van het resterende slib beter. Dit slib wordt verbrand in afvalenergiebedrijven. Daar moet voor betaald worden per ton nat gewicht, omdat vocht dat verdampt moet worden ten kostte gaat van het rendement van de centrale. Een toename van 23% droge stof naar 25 à 26% levert daarom direct kostenbesparing op voor het rioolwaterzuiveringsbedrijf.

Fosfaat en het milieu[bewerken]

In water bevordert fosfaat, samen met andere voor algenbloei nodige elementen, de groei van algen. Deze biomassa wordt verder gevormd uit kooldioxide en water waarbij zuurstof als gasvormig bijproduct het water verlaat. Na het afsterven van de algen is zuurstof nodig om de biomassa weer om te zetten in kooldioxide en water. Zuurstof lost echter niet snel op in water zodat in het water vervolgens een zuurstoftekort ontstaat.

Vroeger was fosfaat een belangrijk ingrediënt van schoonmaak- en wasmiddelen en het kwam na gebruik voor een groot deel in het milieu terecht. Na invoering van fosfaatvrije wasmiddelen is de hoeveelheid fosfaten in het oppervlaktewater verminderd. Vaatwastabletten bevatten echter meestal wel fosfaat, waardoor het fosfaatgebruik sluipenderwijs zijn weg terug heeft gevonden naar het huishouden.[2]

Productie van fosfaten over de wereld[bewerken]

Hieronder staan de 36 landen die een hoeveelheid fosfaatgesteente van enige betekenis produceren; hoeveelheden in ton.[3]

# Land Productie   # Land Productie
1. Verenigde Staten 44 200 000   19. Mexico 756 000
2. China 25 000 000 20. Finland 650 000
3. Marokko 24 000 000 21. Nauru 500 000
(bijna uitgeput)
4. Rusland 9 800 000 22. Noord-Korea 450 000
5. Tunesië 7 950 000 23. Venezuela 250 000
6. Jordanië 5 900 000 24. Zimbabwe 125 000
7. Brazilië 4 270 000 25. Peru 104 000
8. Israël 4 100 000 26. Colombia 50 000
9. Zuid-Afrika 2 800 000 27. Sri Lanka 30 000
10. Syrië 2 500 000 28. Turkije 24 000
11. Togo 2 200 000 29. Filipijnen 20 000
12. Kazachstan 1 600 000 30. Chili 13 000
13. India 1 550 000 31. Pakistan 9 000
14. Senegal 1 300 000 32. Indonesië 7 000
15. Algerije 1 160 000 33. Tanzania 7 000
16. Irak 1 000 000 34. Thailand 4 000
17. Egypte 950 000 35. Albanië 1 000
18. Vietnam 860 000 36. Australië 1 000

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. www.fosfaatrecycling.nl website over hergebruik van fosfaat
  2. Schoon afwassen Milieudefensie Magazine, juni 2007
  3. Phosphate rock, US Geological Survey
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek