Stoombierbrouwerij De Keyzer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Bierbrouwerij De Keyzer)
Ga naar: navigatie, zoeken
Stoombierbrouwerij De Keyzer
Mouterij en hoofdingang van De Keyzer (Grachtstraat)
Mouterij en hoofdingang van De Keyzer (Grachtstraat)
Algemene informatie
Locatie Wyck, Maastricht
Coördinaten 50° 51′ NB, 5° 42′ OL
Eigenaar Stichting Stoombierbrouwerij De Keyzer, N.A. Bosch
Oprichting 1758
Sluiting 1970
Brouwmeester Marcel Bosch
Bieren
Voormalig zie lijst
Locatie
Stoombierbrouwerij De Keyzer
Stoombierbrouwerij De Keyzer
Portaal  Portaalicoon   Bier
Achterzijde mouterij

Stoombierbrouwerij De Keyzer (ook wel Brouwerij Bosch of Brouwerij De Keizer) is een voormalige stoombierbrouwerij gelegen in Maastrichtse wijk Wyck en was actief tot 1970. De gebouwen van de voormalige brouwerij zijn sinds 14 oktober 1996 beschermd Rijksmonument.[1]

Geschiedenis[bewerken]

Familie Vlieckx[bewerken]

De geschiedenis van De Keyzer gaat terug tot halverwege de 17e eeuw. In die tijd bevond zich op de plek waar nu de gebouwen van De Keyzer staan een brouwerij met de naam 'Den alden Wolsack' (tussen de Wycker Grachtstraat en de Rechtstraat). De eigenaar (vanaf 1758) van deze brouwerij, Peter Vlyck (later Pieter van Vleeck of Peter Vlieck(x) in openbare registers geschreven), huwde op 16 oktober 1754 met Emerentia Kakers (Caekers is de registers). Vlyck verkoopt op 15 oktober 1760 de brouwerij aan zijn schoonmoeder Marie Coninx (moeder van Emerentia en weduwe van bierbrouwer Willem Kakers). Na het overlijden van Marie Coninx, komt de brouwerij in handen van haar kleinzoon, Hubert Vlieckx (3 juni 1759) (zoon van Peter Vlyck). Sinds die tijd wordt de brouwerij 'De Keyzer' genoemd. Hubert Vlieckx huwt op 12 juli 1790 Maria Anna Malchair (dochter van brouwer en hopkoopman Hubert Malchair). Samen krijgen zij vier kinderen, waaronder Maria Antoinetta (4 november 1796). Zij trouwt later met Nicolaas August Bosch.[2][3]

Familie N.A. Bosch[bewerken]

Nicolaas August Bosch ziet het levenslicht op 25 juli 1797 te Maastricht, als zoon van koopman Joannes Bosch en Thérèse Jeukens. Op 6 april 1820 huwt N.A. Bosch met Maria Antoinetta Vlieckx. Als op 1 maart 1827 Hubert Vlieckx overlijdt, laat hij de brouwerij en bijbehorende woning na aan zijn dochter en schoonzoon, het echtpaar Bosch-Vlieckx. Nicolaas August, op dat moment koopman in koloniale waren, neemt dan de leiding over. Maastricht telt in dat jaar een veertigtal grote en kleine brouwerijen. De Keyzer kan gezien worden als een middelgroot bedrijf.

In 1844 vraagt N.A. Bosch om "Autorisatie tot verplaatsing ener fabriek van KunstAzijn". Een azijnfabriek was een economische aanvulling van de brouwerij, waar verzuurd bier (hetgeen in die tijd regelmatig voorkwam) tot azijn werd verwerkt. In 1856 blijkt uit de gemeentelijke accijnsheffingen dat De Keyzer inmiddels gegroeid is tot grootste Maastrichtse brouwerij (qua capaciteit). Enkele jaren later, op 4 maart 1857, sterft N.A. Bosch.[3]

Firma N.A. Bosch[bewerken]

Nadat in 1866 ook zijn vrouw sterft, geraakt de nalatenschap in onverdeelde staat tot 1868. Uiteindelijk vindt er verdeling plaats over de vijf kinderen; (Willem) Hubert Bosch, (Pierre) Eugène Bosch, Willem August Bosch, Joseph Bosch en Virginie Bosch. Willem August en Joseph trekken zich terug en Hubert, Eugène en Virginie wensen hun aandeel onverdeeld te laten. Hubert Bosch neemt de leiding van de brouwerij over. Op 28 november 1868 wordt een vennootschap aangegaan onder de naam Firma N.A. Bosch. De vennootschap houdt zich bezig met de handel in koloniale waren, het exploiteren van de steengroeve en het brouwen van bier. De azijnfabriek, de kaarsenfabriek, de zoutziederij en de aardewerkfabriek worden afgestoten. Met de inkomsten hiervan kunnen in de brouwerij de noodzakelijke vernieuwings- en uitbreidingsinvesteringen gedaan worden.[3][4]

Uitbreiding[bewerken]

In 1870 krijgt Willem August Bosch de leiding over een nieuw te bouwen mouthuis en brouwerij. Tevens wordt een graanmolen met stoommachine aan de brouwerij toegevoegd. Deze graanmolen kan dan tevens dienstdoen als moutmolen. Tussen 1882 en 1885 worden aanliggende panden en terreinen aangekocht, waardoor de bouw van het nieuwe mouthuis en de herinrichting van het brouwerijcomplex mogelijk wordt. Het vijf verdiepingen tellend mouthuis, wordt het grootste en modernste van Zuid-Limburg. Het gebouw is gebaseerd op het traditionele vloermouten, bestaande uit een zestal opeenvolgende fasen.[4] Tevens wordt een nieuwe 8 pk stoommachine en stoomketel in gebruik genomen, welke de oude stoommachine (van de graanmolen) van een aantal taken zal ontlasten.

W.A. Bosch zal het gereedkomen van de nieuwbouw niet meer meemaken. In 1883 sterft hij op 52-jarige leeftijd. P.A. Ernest Bosch, zoon van Hubert Bosch, neemt de leiding over. Hij zorgt er in de jaren 80 van de negentiende eeuw voor dat er nieuwe afzetposten in Brabant, Gelderland en Groningen worden opgericht. Dit was zijn nieuwe marketing-strategie nu alle delen van Nederland per spoor bereikbaar zijn geworden. In 1902 wordt Fernand Bosch, broer van Ernest, mede-eigenaar van de brouwerij.

Dat de stoomkracht haar intrede heeft gedaan, komt ook tot uitdrukking in de nieuwe firmanaam Stoombierbrouwerij De Keyzer. De oude graanmolen met oude stoommachine wordt in 1910 afgebroken, om plaats te maken voor nieuwe bouwwerken zoals het brouwhuis met een nieuwe water/bierketel en roerkuip. De nieuwe stoommachine blijft in gebruik tot 1918. De periode na 1870 wordt gekenmerkt door een tweetal revolutionaire innovaties: De Reingist (het kweken van gistculturen) en de kunstmatige koeling (door o.a. ammoniak-compressoren). Pas in 1930, bij het in gebruik nemen van een ammoniak-compressor, was het mogelijk om continu ondergistend bier te produceren, echter besluit M. Bosch voorlopig nog geen Pilsener te brouwen. Voor de cafés die afnemer zijn van De Keyzer, worden Pilsenerbieren ingekocht van de Drie Hoefijzer Bierbrouwerij in Breda en De Zwarte Ruiter in Maastricht.[3]

Luikse brouwerij[bewerken]

In 1898 komt de Luikse brouwerij Grand Brasserie des Vennes in het bezit van de familie Bosch. Dit komt doordat twee broers van Ernest Bosch (Eugène en Charles) in Luik zijn gaan wonen. eugène huwt in 1889 met Marie Seutin, de dochter van de Luikse brouwer. De familie Bosch besluit de brouwerij, opgericht in 1877, te kopen om beide broers een nuttige bezigheid te verschaffen. De Maastrichtse en Luikse brouwerijen werken wel samen, maar ieder voor eigen rekening. Zo wordt het Bière de Maestricht in de Keyzer gebrouwen en vervolgens per spoor naar Luik vervoerd om hier door Brasserie des Vennes te worden gedistribueerd. De zaken lopen goed, totdat de Eerste Wereldoorlog uitbreekt. De Duitse bezetter plundert al het koperwerk, in het belang van de oorlogsindustrie. De bierproduktie kwam hierdoor tot stilstand. In 1921 wordt Brasserie des Vennes verkocht. [5]

Oorlog[bewerken]

2e verdieping mouterij

De periode 1880-1914 kan als hoogtepunt worden beschouwd. De winsten waren aanzienlijk. Er zijn zelfs plannen om bier te gaan exporteren naar Nederlands-Indië. In 1913 wordt de leiding overgekomen door Marcel Bosch, zoon van Ernest. Marcel wordt al snel geconfronteerd met de ernstige gevolgen van de Eerste Wereldoorlog. Er breken voor alle Nederlandse brouwerijen moeilijke tijden aan, want de belangrijkste grondstoffen (gerst en hop) komen voornamelijk uit Duitsland. Hierdoor moeten de brouwerijen noodgedwongen overstappen op inlandse gerst. Zelfs Heineken koopt nu bij De Keyzer grote partijen mout in, evenals brouwerijen uit Amsterdam, Rotterdam, Verviers en Brussel. De Keyzer zit hierdoor zelf ook om gerst verlegen. Marcel heeft echter Duitse connecties, zodat toch nog grondstoffen in Duitsland aangekocht kunnen worden.

Na de oorlog vraagt De Keyzer een toewijzing om 150.000 kg gerst te vermouten. In 1905 bedroeg het nog 233.000 kg. De moutproductie en dus ook de bierproductie zijn drastisch teruggelopen. In 1928 wordt reeds de moutproductie gestaakt. Waarschijnlijk weigert de toenmalige eigenaar-directeur de noodzakelijke investeringen te doen. Hierdoor heeft de Keyzer een achterstand van zo'n 25 jaar. De laatste innovaties bij het mouten zijn in de nieuwe mouterij in 1885 meegenomen, maar daarna is niks meer gebeurd. Om de kosten te reduceren, is het goedkoper om mout elders in te kopen. Het mouthuis krijgt vervolgens allerlei bestemmingen, van omslagruimte van een wijnhandelaar tot magazijn van een bandengarage.[3]

In de jaren 20 van de vorige eeuw wordt er met de fabricage van limonade gestart onder de naam N.V. Malifa.

Sluiting[bewerken]

De Keyzer bereikt niet meer het niveau van omzet en rendement van voor de Eerste Wereldoorlog. Dit mede doordat er niet meer in technologische vernieuwingen wordt geïnvesteerd. De productie van Oud en Jong bier wordt in 1948 gestaakt, maar de productie van pilsener wordt (in vergelijking met andere brouwerijen laat) opgestart. Maurice Bosch is de eerste hooggeschoolde brouwer van De Keyzer. In 1947 slaagt hij voor het diploma Technisch Ingenieur aan de Hooge School voor Gistingsbedrijven in Gent. Echter lukt het hem niet om de brouwerij een nieuwe impuls te geven. In 1956 wordt om fiscale redenen voor de N.V. (Naamloze Vennootschap) als rechtsvorm gekozen, echter tevergeefs. Alleen door nog limonade te blijven fabriceren kan de sluiting van de brouwerij worden uitgesteld.

In 1970 wordt gestopt met de bierproductie.[3]

Heden[bewerken]

Paul P.A. Bosch, zoon van Marcel, overlijdt op 3 januari 2008 en is bijgezet in het familiegraf op de begraafplaats Oostermaas te Maastricht. Paul Bosch bepaalde in zijn testament dat de voormalige brouwerij na zijn dood behouden diende te blijven en legateerde deze, samen met de brouwerswoning, aan de Stichting Stoombierbrouwerij de Keyzer N.A. Bosch.[4]

De brouwerij is al meer dan 40 jaar inactief, maar is nog geheel intact, inclusief de brouwinstallaties. Zo staan bijvoorbeeld de stoommachine, de flessenspoelmachine en de lagertanks nog steeds op dezelfde plek. Deze zijn, door slecht onderhoud en vanwege de strenge kwaliteitseisen, niet meer geschikt om bier te brouwen. De gebouwen doen vandaag de dag dienst als museum waar aan de hand van rondleidingen de geschiedenis van de brouwerij wordt verteld. Er zijn plannen om in de toekomst weer, op kleine schaal, bier te brouwen in De Keyzer (in een kleine nieuwe brouwinstallatie). Dit bier kan dan in het eigen proeflokaal worden geschonken of buiten de muren worden verkocht. De opbrengst hiervan wordt, net als de inkomsten van de rondleidingen, gebruikt voor het onderhoud van de brouwerij.

Bieren[5][6][bewerken]

Etiket Bosch Oud Bruin
  • Bosch Jong Bier
  • Bosch Oud Bruin
  • Bosch Lager
  • Bosch Pilsener
  • Bosch Bière de Maestricht (Mestreechs Aajt)
  • Donker Lager
  • Simple Saison
  • Double Saison
  • Keyzerbier
  • Keyzer Stout
  • Wood
  • Wood Stout
  • Zwaar Bier
  • Licht Lager Van der Heijden
  • Oud Bruin Van der Heijden

Stichting[bewerken]

In 2000 werd de Stichting Stoombierbrouwerij De Keyzer, N.A. Bosch opgericht, met als doel de historische monumentale gebouwen en alle installaties en brouwattributen zorgvuldig voor het nageslacht te bewaren. Deze stichting stond los van het bedrijf Bierbrouwerij de Keyzer dat in 2002 werd opgericht. De stichting heeft, om verwarring te voorkomen, inmiddels haar naam veranderd in Brouwerij Bosch.

Brouwerijhuurder[bewerken]

Double Saison

In 2002 werd in Maastricht Bierbrouwerij De Keyzer opgericht, een brouwerijhuurder die gebruikmaakt van de naam van Stoombierbrouwerij De Keyzer.[4] Het bier van De Keyzer wordt niet in de historische panden van de voormalige stoombierbrouwerij gebrouwen, maar bij een brouwerij in België. Op 3 mei 2016 werd bierbrouwerij de Keyzer, de brouwerijhuurder, door de rechtbank van Limburg te Maastricht failliet verklaard. Dit faillissement had geen enkele invloed op de nog steeds bestaande stichting.

Bieren[bewerken]

Voor alle bieren van Bierbrouwerij de Keyzer geldt dat deze ongefilterd zijn en nagisting hebben op de fles.

Niet meer in assortiment[7][bewerken]

  • Elfenbier - 5,0%
  • Empereurke - 5,0%
  • Graaf Hendrik Bier - ?
  • Sjiek Bier - 6,3%

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Foto's[bewerken]