Station Maastricht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
    Maastricht   
Maastricht, station.gif
Plaats Maastricht
Afkorting Mt
Opening 23 oktober 1853
Perrons 3
Perronsporen 6 (3 kop, 3 doorgaand) (Sporenschema)
Lijn(en) Staatslijn E
Heuvellandlijn (Aken - Maastricht)
Maastricht - Hasselt
Luik - Maastricht
Vervoerders
- Treinvervoerder NS
Arriva
NMBS
- Busvervoerder Arriva
De Lijn
TEC
Reizigers 11.649 (2017)[1] per dag (NS)
Coördinaten 50° 51′ NB, 5° 42′ OL
Externe link  NS-stationsinformatie
Station Maastricht (Nederlands spoorwegstation)
Station Maastricht
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer

Station Maastricht is het centrale spoorwegstation in de Nederlandse stad Maastricht, gelegen aan de oostkant van de Maas, in de centrumbuurt Wyck. De stad heeft twee andere spoorwegstations: station Maastricht Randwyck en station Maastricht Noord.

Geschiedenis stationsgebouwen[bewerken]

Aan het huidige Station Maastricht ging een viertal 'tijdelijke' stations vooraf, die alle een stuk noordelijker lagen dan het huidige station. Het eerste station van Wyck werd geopend op 23 oktober 1853, bij de ingebruikname van de spoorverbinding naar Aken, de eerste grensoverschrijdende lijn van Nederland (in 1992 gesloten). Het station van de Aken-Maastrichtsche Spoorweg-Maatschappij,[2] dat ongeveer ter hoogte van de NS-onderhoudswerkplaatsen lag, moest drie jaar later alweer verplaatst worden voor de aanleg van de spoorlijn naar Hasselt (lijn 20, 1856). Hierna volgde een spoorverbinding met Luik (spoorlijn 40, 1861) en als laatste de staatslijn E naar Venlo en de rest van Nederland (1865). Dit resulteerde in twee extra stationsgebouwen op het emplacement in Wyck: dat van de Grand Central Belge en dat van het Staatsspoor.[3]

Het emplacement van de Aken-Maastrichtsche Spoorweg-Maatschappij, getekend door Philippe van Gulpen in 1854. Rechts het station (in 1856 verplaatst)
Station Maastricht Staatsspoor in 1910

De eerste stations lagen een eind buiten de stad, omdat Maastricht in 1853 nog een vestingstad was. De als tijdelijk bedoelde stationsgebouwen waren in chaletstijl gebouwd, opgetrokken uit hout, zodat deze bij een eventuele belegering snel konden worden afgebroken. De verbindingsweg naar de stad slingerde tussen de buitenwerken van Wyck door naar de Sint-Maartenspoort.[4] Aangezien de gemeentegrens gelijk was aan de buitenste rand van de vestingwerken, lagen de eerste stationsgebouwen niet op Maastrichts grondgebied, maar in de gemeente Meerssen. Dit bleef ook na de opheffing van de vesting lang het geval, want pas in 1907 werden de gemeentegrenzen aangepast en kwam het stationsemplacement in de gemeente Maastricht te liggen.[5] Het oude stationsgebouw van het Staatspoor lag aan de buitenstadszijde van het spoor.[6]

Spoorwegemplacement (1985) met busstation in aanbouw (rechtsboven)
Station Maastricht (1988) met elektrische locomotieven uit de series 1300, 1600 en 1200
Station Maastricht (2012) met klassiek motorstel van de NMBS

Pas in 1913 werd het huidige, definitieve station van baksteen gebouwd naar een ontwerp van George van Heukelom, in Maaslandse renaissancestijl, met fraaie detailleringen in graniet. Het was tevens het eerste station in Nederland met perronoverkappingen in gewapend beton.[7] Het betreft een combinatie van kopstation en een station voor doorgaande treinen. De officiële ingebruikname vond plaats op 7 mei 1915. Het station is in de loop van de tijd ingrijpend veranderd, ooit waren er zelfs aparte wachtkamers voor arrestanten en zwakzinnigen.[8]

Van 1916 tot circa 1965 bestond er een overdekte luchtbrug voor voetgangers aan de zuidzijde van het station, iets ten noorden van de spoorwegovergang Scharnerweg. De loopbrug werd in Maastricht altijd met de Franse benaming "passarelle" aangeduid. In 1983 werd het tweede eilandperron aangelegd en werd een nieuwe passarelle gebouwd tussen het stationsgebouw en de Meerssenerweg, ongeveer 150 m ten noorden van de oude.[9] Station Maastricht werd in oktober 1996 aangewezen als rijksmonument.[10] Omstreeks 2010 kwam de huidige entree aan de Meerssenerweg tot stand.

Verbindingen[bewerken]

Nederland[bewerken]

Vanuit Maastricht is er een verbinding in noordelijke richting naar onder meer Roermond, Eindhoven, Utrecht, Amsterdam en Alkmaar. In zuidelijke richting is er een verbinding met Maastricht Randwyck. In oostelijke richting is er een verbinding naar Heerlen en Kerkrade. Deze laatste verbinding wordt sedert 10 december 2006 geëxploiteerd door Veolia. Vanaf 2016 worden deze treinen gereden door Arriva.

Van 1929 tot 1938 was er vanaf station Maastricht een tramverbinding met Gulpen en Vaals via de tramlijn Maastricht - Vaals. Opstappen kon vanaf 1925 al in Heer en vanaf 1929 kon men op het stationsplein de stoomtram pakken.

België[bewerken]

Maastricht is verbonden met Luik-Guillemins via een L-trein (stoptrein). In het verleden was er ook een verbinding naar Lanaken en Hasselt (Spoorlijn 20). Het tracé tot Lanaken is sinds 2011 weer in dienst genomen, maar enkel voor goederenvervoer. De mogelijkheid bestaat dat vanaf 2018 over deze spoorlijn sneltrams gaan rijden tussen Hasselt en Maastricht[11].

Voortvloeiend uit het beginnen van een intercityverbinding naar Brussel-Zuid, werd in mei 2008 station Maastricht, als enige station in Nederland, ook de status van Belgisch station toegekend. Reizigers kunnen op station Maastricht nu kaartjes kopen naar alle Belgische bestemmingen zonder toeslagen voor internationale treinen. De intercityverbinding naar Brussel werd in december 2011 ingekort tot Visé.

Vanwege het ingaan van het treinplan van de NMBS vanaf 14 december 2014 zijn zowel Maastricht Randwyck als Eijsden gepromoveerd tot intercitystation. Vanaf die dag is de stoptrein van en naar Luik-Guillemins vervangen door een intercity van Maastricht naar Luik die doordeweeks doorgaat naar Hasselt via Diepenbeek. Hoewel de naam "Intercity" anders suggereert, stopt de trein op alle tussengelegen stations. Met de trein neemt de reis naar Hasselt echter meer dan anderhalf uur in beslag terwijl men met een bus van De Lijn in iets meer dan een uur Hasselt bereikt.

Treinverbindingen[bewerken]

De volgende treinseries halteren in de dienstregeling 2019 te Maastricht:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
800 Intercity MaastrichtSittardRoermondEindhoven's-HertogenboschUtrecht CentraalAmsterdam CentraalAlkmaarSchagenDen Helder Rijdt niet 's avonds. Rijdt alleen in de spits van en naar Schagen. In de spitsrichting van/naar Den Helder.
2900 Intercity EnkhuizenHoornAmsterdam CentraalUtrecht Centraal's-HertogenboschEindhovenRoermondMaastricht Rijdt alleen 's avonds laat en op zondagochtend. Stopt niet in Zaandam. Stopt tussen Hoorn en Enkhuizen op alle tussengelegen stations.
S 43

5300

S-trein (NMBS) MaastrichtWezetLuik-GuilleminsTongerenDiepenbeekHasselt Rijdt in het weekend niet tussen Luik-Guillemins en Hasselt.
19800

RE 18

Sneltrein / Regional-Express (Arriva) MaastrichtHeerlenLandgraafHerzogenrathAachen Hauptbahnhof drielandentrein (LIMAX)
32000


RS18

Stoptrein (Arriva) Maastricht RandwyckMaastrichtHeerlen
32400


RS12

Stoptrein (Arriva) Maastricht RandwyckMaastrichtSittardRoermond

Voor- en natransport[bewerken]

Busstation in 2010
Ondergrondse fietsgarage, 2018

Bus[bewerken]

Aan de noordwestzijde van het station bevindt zich het busstation. Dit bestaat uit twee eilandperrons: één voor het stadsvervoer (zuidelijk deel) en één voor het streek- en internationale vervoer van Arriva, De Lijn en TEC (noordelijk deel). De perronoverkapping is ontworpen door Bert van Bunningen en kwam in 1985 tot stand.[7] Na de aanleg van de fietsparkeergarage (zie hieronder) is de overkapping niet teruggeplaatst.

Fiets[bewerken]

In het stationsgebouw bevindt zich aan de zuidzijde de bewaakte fietsenstalling. Deze biedt een rechtstreekse toegang tot het perron. Bij het station bevinden zich twee onbewaakte fietsenstallingen, te midden van het noordelijke 'buseiland', en aan de 'achterzijde' van het station, aan de zijde van Meerssenerweg. Sinds 2018 is er een ondergrondse fiets- en brommerstalling, waardoor de onbewaakte fietsstalling naast de hoofdingang is komen te vervallen.

Parkeren[bewerken]

Er bevinden zich twee parkeerplaatsen voor reizigers nabij het station. Aan de zijde van Meerssenerweg bevindt zich een terrein bestemd voor abonnementhouders, en ten noorden van het busstation bevindt zich een terrein voor dagparkeerders.

Taxi[bewerken]

De taxistandplaats bevindt zich sinds de herinrichting van het voorplein van het station, aan de zuidzijde van het voorplein.

Architectuur en erfgoed[bewerken]

Provinciewapens van Zuid-Holland, Drente, Zeeland en Limburg
Detail stationshal

Station Maastricht is sinds 1997 een rijksmonument. Het stationsgebouw is opgetrokken in rode baksteen op een plint van graniet, met granieten detaillering en is voorzien van diverse trapgevels (inclusief de toren). Het gebouw is verfraaid met beeldhouwwerk van onder andere twee granieten leeuwen met het stadswapen van Maastricht boven de hoofdentree, ontworpen door W.C. Brouwer, en tegelreliëfs met provinciewapens in de kroonlijst.

Ook in het interieur doet de detaillering sterk denken aan de robuuste architectuur van Berlage. De oorspronkelijke glas-in-loodvensters van Jan Schouten in de hal zijn in 1944 verloren gegaan en in 1949 vervangen door ramen van Charles Eyck. De nieuwe vensters werden aangeboden door 23 Limburgse gemeenten langs de spoortrajecten Maastricht-Weert en Maastricht-Heerlen. Ze symboliseren de (toen) 11 provincies en bevatten de gemeentewapens. Boven de passage naar de perrons bevindt zich een groot tegeltableau van De Sphinx, ontworpen door Edmond Bellefroid in 1939 ter gelegenheid van het eeuwfeest van de Nederlandse spoorwegen.[10]

Op het stationsemplacement bevinden zich twee andere rijksmonumenten: de goederenloods, omstreeks 1915 in Berlagestijl ontworpen door G.W. van Heukelom,[12] en het modernistische seinhuis Post T van architect Sybold van Ravesteyn uit 1933.[13]

De passerelle uit 1983 en het glazen entreegebouw uit 2009-2010 zijn moderne toevoegingen aan het stationsgebouw.

Bronnen en referenties[bewerken]