Gulpen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gulpen
Gulpe / Gullepe
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Gulpen
(Details)
Gulpen
Gulpen
Situering
Provincie Vlag Limburg Limburg
Gemeente Vlag Gulpen-Wittem Gulpen-Wittem
Coördinaten 50° 49′ NB, 5° 53′ OL
Algemeen
Inwoners (1 jan 2005) 3660
Overig
Postcode 6270-6271
Netnummer 043
Belangrijke verkeersaders N278
Foto's
De Gulp in het centrum van Gulpen
De Gulp in het centrum van Gulpen
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Gulpen (Limburgs: Gullepe) is een plaats in het Zuid-Limburgse Heuvelland met 4665 inwoners (2012). Het is de hoofdplaats van de gemeente Gulpen-Wittem. De gehele gemeente Gulpen-Wittem telt bijna 15.000 inwoners.

Geschiedenis[bewerken]

Gulpen ontstond in de vroege middeleeuwen nabij de plaats waar de Gulp in de Geul uitmondt. Omstreeks 600 werd iets ten noorden van de huidige dorpskern een palissadenburcht gebouwd op een van de Dolsberg afgesneden heuvel. Omstreeks 1288 werd deze burcht verlaten en namen de bewoners hun intrek in de zuidelijker gelegen Nuwenberge, het latere Kasteel Neubourg. Einde 13e eeuw werd Gulpen een zelfstandige heerlijkheid in het Land van 's-Hertogenrade.

De aanwezigheid van veel water zorgde voor de activiteiten van leerlooiers, bierbrouwers en forellenkwekers. De Gulpener Bierbrouwerij ontstond in 1825. Omstreeks hetzelfde jaar werd de rijksweg van Maastricht naar Aken aangelegd. Hierdoor verschoof het dorpscentrum enigszins in zuidelijke richting.

In 1924 werd een chocoladefabriek geopend, onder de naam: 't Geuldal. Deze vervaardigde vooral rumbonen.

Tot 1999 vormde Gulpen, tezamen met een aantal andere kernen, de gelijknamige gemeente Gulpen. Sinds genoemd jaar is deze gemeente samengevoegd met de voormalige gemeente Wittem tot de fusiegemeente Gulpen-Wittem.

Etymologie[bewerken]

De naam Gulpen is afgeleid van het riviertje de Gulp dat bij Gulpen in de Geul uitmondt.

Bezienswaardigheden[bewerken]

  • Op het oude kerkhof staat de oude kerktoren van het dorp. Een romaanse toren die waarschijnlijk uit de 11e eeuw dateert en het enige nog bestaande deel is van een middeleeuwse dorpskerk. Gezien haar bouw (muren van 1,5 tot 2 m dikte) en haar ligging heeft zij waarschijnlijk oorspronkelijk tevens als verdedigingstoren gediend, waar ook de plaatselijke bevolking bij dreigend gevaar haar toevlucht kon zoeken.
  • De huidige neoromaanse Sint-Petruskerk dateert uit 1924 en werd ontworpen door Caspar Franssen.
  • In de periode 1830-1967 stond in Gulpen het hervormde Leopoldskerkje, dat in de jaren 1950 vervangen werd door de Toeristenkerk.
  • Het Kasteel Neubourg met park, waarin zich de dikste moerascipres van Nederland bevindt.[1]
  • De Neubourger Molen, een watermolen op de Gulp.
  • Van 1825 tot circa 1922 was er nog een watermolen in het dorp bij de Gulpener bierbrouwerij: de Veldmolen, op de Gulp achter 't Löfke.
  • Als gemeentehuis wordt een voormalig klooster van de Zusters van Liefde gebruikt dat in 1932 naar een ontwerp van Alphons Boosten werd gebouwd.
  • De Joodse begraafplaats
Zie ook

Natuur en landschap[bewerken]

Het dorp is gelegen bij de samenvloeiing van Geul en Gulp, op een hoogte van ongeveer 95 meter. De kern ligt aan de zuidzijde tegen de Gulperberg (157 m) aan. De berg is een uitloper van het Plateau van Crapoel dat hier steil eindigt. Verder zuidelijker liggen op de hellingen van het plateau enkele bossen: het Dunnenbos, het Wagelerbos en daarachter het Schweibergerbos. De noordzijde van het dorp is op de zuidhelling gebouwd van de Beversberg, waarnaast de Dolsberg (161 m) ligt.

Gulpen omstreeks 1670
Kerk

Evenementen[bewerken]

Een jaarlijks terugkerend evenement in juni is de Nacht van Gulpen, een wandeltocht van 70 km waar ieder jaar iets meer dan duizend wandelaars aan meedoen.

Tevens vindt sinds 2003 iedere carnavalsdinsdag de Groeëte Gulpener Vastelaovend Finale plaats. Dit evenement is momenteel uitgegroeid tot een van de grootste carnavalsevenementen en werd tot 2009 gepresenteerd door Frans Croonenberg. De plaatselijke carnavalsvereniging heet: CV de Gaarekiekere Gullepe.

Onderwijs[bewerken]

De plaatselijke middelbare school (vmbo, havo, atheneum & gymnasium) heet Sophianum.

Sport[bewerken]

De plaatselijke voetbalvereniging is FC Gulpen.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Gulpen heeft in de periode van 28 juni 1922 tot de opheffing op 5 april 1938 een station gehad aan de tramlijn tussen Maastricht en Gulpen en de tramlijn Gulpen-Wijlre-Vaals, samen de tramlijn Maastricht-Vaals vormend. Het station lag ongeveer op de plaats van het huidige busstation en ten zuidwesten ervan. Ook was er een locomotievenloods. Ten zuidwesten van Gulpen heeft er over de Gulp een groot tramviaduct gelegen (het Gulpdalviaduct) waar anno heden het talud nog van bestaat achter Kasteel Neubourg. Ook de straatnaam Tramweg herinnert nog aan het tracé dat verder gelopen heeft op de plaats van de Prinses Ireneweg. Richting het oosten volgde de tramlijn een stukje de Rijksweg om bij de bijna haakse bocht naar het zuidoosten enerzijds rechtdoor te vervolgen (waar thans de sportvelden liggen) en anderzijds om met de weg mee de bocht om de Gulperberg heen te maken en de Rijksweg te volgen naar Wittem en Wahlwiller. Waar thans de sportvelden liggen lag er vroeger een sporendriehoek voor de aansluiting op Wijlre. Voor dit deel van het tracé werd er een laag talud aangelegd om de Geul en de Eyserbeek te kruisen, wat er heden ten dage nog voor een groot deel in het landschap te zien is tussen Gulpen en Cartils. Het tracé vervolgt achter Kasteel Cartils langs richting het station van Wijlre.

Zie ook[bewerken]

Nabijgelegen kernen[bewerken]

Wijlre, Wittem, Margraten, Reijmerstok

In de nabijheid van Gulpen vindt men de buurtschappen Ingber, Euverem, Cartils en Berghem

Externe link[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Moerascipres in het park van Kasteel Neubourg in Gulpen