Boze oog

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Symbolen van ongeluk: een boze geest (kakodaimon) en het boze oog. Het boze oog is omgeven door een pikkende raaf, drietand, zwaard, schorpioen, slang, duizendpoot en hond (mozaïek uit de tweede eeuw)
De nazar aan een ketting: bescherming tegen het boze oog

Het boze oog is een blik waarvan geloofd wordt dat hij anderen letsel kan berokkenen en zelfs in staat is om iemand te doden die erdoor getroffen wordt. Vooral kinderen, zwangere vrouwen en dieren zouden er gevoelig voor zijn. Geloof in het boze oog kwam al voor in het Oude Griekenland en Rome, en werd ook gevreesd bij hindoes, islamieten, boeddhisten en joden.

Algemeen verbreid bijgeloof[bewerken]

De vroegste historische vermelding van het boze oog komt uit het Nabije Oosten en de Mesopotamische beschaving van Soemerië.[1] Het geloof in het boze oog is erg sterk in het Midden-Oosten, Azië en Europa, vooral in het Middellandse Zeegebied. Veel schepen in dit laatste gebied worden op de boeg gesierd met een oog. Het geloof in het boze oog verspreidde zich ook naar Noord-Europa, vooral in Keltische gebied. De oude Romeinen kenden het boze oog ook al, onder de naam oculus malus.

Het boze oog komt voor in de islamitische wereld (Arabisch: ayin harsha, in Turkije ook wel bekend als nazar). Dit moet gezien worden als een volkstraditie die door bepaalde stromingen binnen de islam verworpen wordt. Men kent volgens deze stromingen krachten toe aan een voorwerp dat geen kracht kan hebben. In combinatie met een passage uit de Koran, zoals het Troonvers wordt het door anderen weer wel als een middel gezien om het kwaad te weren.

Ook in de joodse mythologie (ook wel bekend als ayin horeh in het Hebreeuws) is het boze oog terug te vinden.

Bescherming tegen het boze oog wordt in verschillende landen in het Middellandse Zeegebied in vele vormen als souvenir aangeboden, zoals armbandjes, kettinkjes, oorbellen, boekenleggers en andere prullaria.

In de middeleeuwen beweerde men dat heksen het boze oog gebruikten wanneer iemand hel had dwarsgezeten; het slachtoffer werd ziek, raakte zijn echtgenoot kwijt of verloor al zijn bezittingen.

Op veel plaatsen waar men nog in het boze oog gelooft, zak men nooit de aandacht vestigen op de schoonheid van één van zijn kinderen, uit angst dat iemand met het boze oog een jaloerse blik op hem of haar aan werpen.

Bescherming[bewerken]

De belangrijkste vorm van bescherming is een amulet, meestal in de vorm van een kikker, een hoorn of, zoals dat bij de oude Egyptenaren, een oog dat wel het Oog Van Horus werd genoemd. Als je geen amulet bij de hand hebt wanneer er een kwade blik in jouw richting wordt geworpen, is het verstandig snel een symbolisch handgebaar te maken ( hou je wijsvinger en pink als een hoorn voor je). Andere vormen van bescherming zijn vervloekingen, klavertje (Ierland), knoflook (Griekenland) en gerst (India). Belletjes of rode linten zouden de aandacht van het boze oog afleiden van vee en kinderen.

Men had in het verleden verschillende trucjes om het zogenaamde boze oog te ontwijken. Zo ging men bijvoorbeeld verzen uit de Bijbel opzeggen, of bedacht men verschillende amuletten. Het "boze oog" wordt ook als een naam gebruikt voor een bepaald amulet, de nazar, dat wordt verondersteld het kwaad weg te kijken. Die naam is misleidend, omdat het niet het boze oog zelf is, maar het boze oog zou moeten wegkijken. De blauwe kleur van de nazar-amulet wordt al sinds de vroegste tijd geacht een zuiverende kleur te zijn.

Om het boze oog te weren maken Aziatische kinderen soms hun gezicht zwart, vooral rond de ogen. Bij sommige Afrikaanse volkeren vreest men het boze oog vooral tijdens het eten en drinken: als de mond open is zou het gevaar van verlies van de ziel door het boze oog groter zijn. Als middel om zich te beschermen worden in vele culturen ook amuletten of talismannen gedragen, of worden er spreuken en heilige teksten tegen het boze oog gebruikt.

Zie ook[bewerken]