Godskameren en hofjes in Utrecht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Margaretenhof, de oudste bewaard gebleven godskameren

In de stad Utrecht bevinden zich meerdere Godskameren en hofjes.

Godskameren[bewerken]

Godskameren (godscameren) is een stichting van vrijwoningen (woningen vrij van huur) zoals die door rijke katholieken en protestanten vanaf 1375 tot de 19de eeuw specifiek in Utrecht "om God's wil" gebouwd werden ten behoeve van kosteloze bewoning door arme mensen, meestal bejaarden of gezinnen.[1] Deze vrijwoningen waren vaak van het type kameren, rijtjeswoningen die bestaan uit slechts één kamer en een zolder. Behalve gratis bewoning werden aan de bewoners vaak preuves uitgedeeld (voedsel, brandstof of geld). In de loop der tijd werden de vrijwoningen omgezet in huurwoningen.

De godskameren zijn bewaard gebleven omdat de beheerders de verplichting waren aangegaan vervangende woonruimte aan de bewoners te bieden. De meeste bewaard gebleven kameren bevinden zich in het Museumkwartier. Van 1652 tot de verplaatsing van de Gronsveltkameren in 1756 waren er drie rijtjes godskameren in de Agnietenstraat: de Beyerskameren, Kameren Maria van Pallaes en de eerder genoemde Gronsveltkameren.

Hofjes[bewerken]

De hofjes in Utrecht zijn van latere datum dan de godskameren. Ze werden in de 19e en vroege 20e eeuw buiten de binnenstad gebouwd. In Utrecht wordt de term hofje soms ook voor de godskameren gebruikt.

Lijst van godskameren en hofjes in Utrecht[bewerken]

Naam Stichtingsjaar of bouwjaar Locatie Opmerking Afbeelding
Arkelkameren Lange Nieuwstraat Gesloopt
Begijnhof Gesloopt. Drie godskameren gesticht door juffrouw van Hoy; vijf kameren met preuves gesticht door kanunnik Johan van Medenblick. In het grote huis woonden arme begijnen.[2]
Beyerskameren 1597 Lange Nieuwstraat, Agnietenstraat Poort en gevelsteen Beyerskameren.JPG
Breyerskameren 1749 Wittevrouwensingel, Gasthuisstraat Gevelsteen Breyerskameren.JPG
Bruntskameren 1621 Bruntenhof, achter villa Lievendaal Poort en tuin met standbeeld Bruntenhof.jpg
Croontgenspoort 1397 door Johan Croonkijn Tussen Achter-Clarenburg en de stadswal 17 vrijwoningen. Gesloopt in 1865. Ter vervanging werden in 1859-60 nieuwe woningen gebouwd in de Kroonstraat. Deze werden in 1953 aan de gemeente verkocht en in 1973 gesloopt.
Stichting der Eleëmosynae van Oudmunster 1861 Wolter Heukelslaan Hofjeswoningen op een u-vormige plattegrond Overzicht met binnentuin en hardstenen pompen - Utrecht - 20348920 - RCE.jpg
Stichting der Eleëmosynae van Oudmunster 1890 Mgr. van de Weteringstraat, Pallaesstraat Complex van woningen op de hoek Mgr. van de Weteringstraat en Pallaesstraat Eleëmosijne van Oudmunster vd Weteringstraat.jpg
Kameren van Jan van Goch 1560 Zakkendragerssteeg 24-44, even Elf kameren met doorgang, voorgevels gerestaureerd in 1977, achtergevels grotendeels gesloopt. Thans restaurant en rijksmonument.
Hofje Goedestraat 1854 Goedestraat Gebouwd als huurwoningen Hofje Goedestraat.JPG
Hofje Haagstraat 1893 Haagstraat
Kameren van Jan van Campen 1574 Schalkwijkstraat, Nieuwekamp Onderdeel van Leeuwenbergh Gasthuis Kameren van Jan van Campen.jpg
Janskameren van der Meer 15de eeuw Hieronymusplantsoen (t.h.v. de huidige nummers 4-12), bij de Knuppelbrug gesloopt in 1929
Gronsveltkameren 1652 Nicolaasdwarsstraat Gevelsteen; oorspronkelijk gebouwd in Agnietenstraat Gronsveltkameren.jpg
Margaretenhof 1562 Jansveld Poort en gevelsteen Margaretenhof Utrecht.jpg
Martinushofje 1884 Gansstraat Twee tegenover elkaar gelegen bouwblokken van ieder 12 woningen Martinushofje Utrecht.jpg
Metelerkamp 1844 Nieuwekamp, Achterom Gebouwd in een steeg, de woningen staan tegenover een blinde muur Metelerkamp-fundatie.jpg
Myropscameren 1583 Springweg Mieropskameren.JPG
Kameren Maria van Pallaes 1651 Agnietenstraat Gevelsteen aan refectiehuis Kameren Maria van Pallaes.jpg
Hofje van Stichting Maria van Pallaes 1905 Minstraat Woonhuizen in rij
Hofje van Stichting Maria van Pallaes 1938 Wulpstraat Straat met gedenksteen Maria-v-Pallaes Wulpstraat Utrecht.JPG
Hofje voor Protestantse Weduwen 1873 - 1936 Oudwijkerveldstraat Vier bouwblokken uit 1873, 1875 en 1936
Sionskameren 15e eeuw Nieuwegracht Circa 1959 deels gesloopt Sionskameren.jpg
Speyart van Woerden's hofje 1879 Kerkstraat (Buiten Wittevrouwen) Afgesloten door een hek Speyart van Woerdens Hofje 514355.JPG
Sterrehof 1873 Sterrebos Open hofje Sterrehof.jpg
Stevensfundatie 1853 Kruisstraat, hoek Biltstraat Grotendeels gesloopt in 1968 Stevensfundatie.jpg
Hofje van Veelo 1826 Tuinstraat en Geertebolwerk 19 Zuidelijke deel is na kraakactie in 1982 behouden Hofje van Veelo, Tuinstraat, Utrecht.jpg
Vijfzusterwoningen 1375 gesticht door juffrouw Alijdt Hoek Waterstraat en Jan Meijenstraat Eerste vrijwoningen in Utrecht. Eind 19de eeuw gesloopt.
Zuylenskameren 16e eeuw gebouwd door de kanunnik Dirk van Zuylen Dirk van Zuylenstraat en Bergstraat In 1943 door de Duitse bezetters afgebroken om ruimte te creëren rond het Hoofdbureau van Politie. Zij betaalden een schadevergoeding maar de geplande nieuwbouw voor bejaarden aan het Geertehof op de plaats van de daartoe te slopen Geertekerk. Dit ging niet door toen de kerk verkocht werd aan de Remonstrantse gemeenschap en gerestaureerd.