20e eeuw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht van de jaren in en rond de 20e eeuw
Jaren 90 1890 1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899
Jaren   0 1900 1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909
Jaren 10 1910 1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919
Jaren 20 1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929
Jaren 30 1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939
Jaren 40 1940 1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949
Jaren 50 1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959
Jaren 60 1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969
Jaren 70 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979
Jaren 80 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989
Jaren 90 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999
Jaren   0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009

De 20e eeuw (van de christelijke jaartelling) is de 20e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1901 tot en met 2000. De 20e eeuw behoort tot het 2e millennium.

Gebeurtenissen en ontwikkelingen in de 20e eeuw[bewerken]

Wereldoorlogen

De Berlijnse Muur wordt het symbool van een gedeeld Europa.

Europa
Derde wereld
Verre Oosten
Midden-Oosten
Wereldbevolking
  • In het Westen neemt de groei van de bevolking af door geboorteregeling. De introductie van de anticonceptiepil na 1960 is een mijlpaal in deze ontwikkeling. De Rooms-katholieke Kerk blijft de meeste middelen van geboortebeperking afwijzen, maar het kerkvolk vindt steeds meer zijn eigen weg.
  • De medische technologie maakt het vanaf 1978 mogelijk om door bevruchting van een eicel buiten het lichaam van de vrouw een zwangerschap tot stand te brengen (in-vitrofertilisatie).
  • In de Derde wereld neemt de bevolking explosief toe door de betere gezondheidszorg. Het adagium "The rich get richer, the poor get children" is van toepassing geworden op de wereldbevolking.
Economie en geldwezen
Economie
Nederland
  • De Woningwet maakt de volkshuisvesting tot een werkveld van de overheid. Bouwplannen moeten worden getoetst op eisen van kwaliteit en krotten worden 'onbewoonbaar verklaard'. Woningbouwverenigingen worden opgericht. Woningen moeten beschikken over stromend water, een WC met afvoer en een douche.
  • Na de Tweede Wereldoorlog heerst een grote woningnood, die de regering dwingt tot een grote inspanning in de woningbouw.
Menselijke verhoudingen
  • De familie, die bij elkaar in het dorp of de buurt woont, boet in aan belang. Het kerngezin, steeds kleiner van samenstelling, bestaat korter doordat de kinderen eerder het ouderlijk huis verlaten. Steeds meer huwelijken eindigen in echtscheiding.
  • Het Feminisme manifesteert zich in de strijd voor Vrouwenkiesrecht. De werkende vrouw wordt al snel onmisbaar op kantoor, op school en in de zorg. Maar op het huwelijk volgt ontslag. Dit verandert in de jaren '60, al nemen de Nederlandse vrouwen de tijd om hun kinderen groot te brengen.
  • Geboortebeperking wordt in Nederland gepropageerd door de NVSH, die in achterkamertjes condooms en andere voorbehoedsmiddelen verkoopt. Na 1960 brengt de anticonceptiepil de seksuele revolutie op gang. Jongeren gaan samenwonen zonder te trouwen, en vrouwen stellen het krijgen van kinderen uit.
  • Homoseksualiteit wordt na de Tweede Wereldoorlog in beslotenheid gedoogd. Vanaf de jaren zeventig komt er meer uitingsvrijheid.
Wetenschap
Technologie
Landbouw en voedsel
  • De traditionele familieboerderij met het gemengd bedrijf gaat zich specialiseren. Door ruilverkaveling ontstaan grote akkers en weilanden, meestal met schrikdraad in plaats van de gevlochten haag en de houtwal. Na de Tweede Wereldoorlog wordt het paard ingeruild voor de tractor, en de melkmachine stelt de boer in staat om tientallen koeien op zijn eentje te melken.
  • Zo ontstaat de grootschalige gespecialiseerde bio-industrie. Kalveren worden gemest in boxen, varkens op roosters in plaats van stro. Kippen zitten in legbatterijen. Aardappelen, groenten en fruit worden bespoten met DDT en andere bestrijdingsmiddelen. Naarmate de negatieve kanten van deze bedrijfsvoering duidelijker worden, ontstaat ruimte voor de biologische landbouw.
  • Het conserveren van voedsel voor de winter maakt een snelle ontwikkeling door. Vanaf 1900 raakt het wecken in zwang, vijftig jaar later verdrongen door het invriezen.
  • Na de Tweede Wereldoorlog dringt de "vreemde keuken" Europa binnen. Vanuit België komen de patates frites Nederland binnen, uit Nederlands-Indië de nasi goreng. De Italianen brengen de pizza en de spaghetti naar het noorden. De Amerikaanse fastfood overstroomt de hele wereld en met het massatoerisme en de immigratie komen er in alle steden restaurants met exotische keukens als Vietnamees, Ethiopisch en Mexicaans.
  • Het lukt nog in het geheel niet essentiële benodigdheden eerlijk te verdelen; een klein deel van de wereldbevolking consumeert zeer veel,de rest heeft honger.
Energie
  • De wereld wordt afhankelijk van aardolie als brandstof voor machines en van vervoermiddelen. Aan het begin van de eeuw wordt olie nog maar op een paar plaatsen gewonnen: Kazachstan, Java en Texas. Vanaf de jaren dertig wordt het Midden-Oosten de grootste olieleverancier. Na de oprichting van de OPEC wordt de olie snel duurder. De brandstof gaat ook een belangrijke rol spelen in de internationale politiek.
  • Aanvullende energiebronnen in de tweede eeuwhelft zijn aardgas, dat onder andere in Groningen uit de bodem wordt gehaald, en kernenergie, waarvan pas tegen het einde van de eeuw de bezwaren en gevaren worden onderkend.
Militair
  • De luchtvaart gaat een grote rol spelen in de oorlogvoering. In de Eerste Wereldoorlog dient het vliegtuig nog slechts als verkenningsmiddel. Maar het Duitse bombardement van Guernica is een ernstige waarschuwing aan de Spaanse Republiek, en in 1940 moet Nederland capituleren na het bombardement van Rotterdam. Vijf jaar later wordt de oorlog beslist door twee vliegtuigen die elk een atoombom afwerpen boven Hiroshima en Nagasaki.
  • De kleding van de soldaten te velde verandert ingrijpend: de bonte uniformjassen maken plaats voor pakken die meer dekking geven. De Engelsen verschijnen tijdens de Boerenoorlog in het kaki, waarna de Duitsers feldgrau kiezen en Nederland legergroen.
Luchtvaart en ruimtevaart
  • De opkomst van de luchtvaart leidt tot de oprichting van nationale luchtvaartmaatschappijen zoals KLM en Sabena, en vliegvelden als Schiphol.
  • De ruimtevaart begint in 1957 met de lancering door de Sovjet-Unie van de Spoetnik. De eerste mens in de ruimte is in 1961 ook een Rus: Joeri Gagarin. De eerste mens op de maan is in 1969 de Amerikaan Neil Armstrong. Echte resultaten worden echter geboekt met behulp van onbemande robots: navigatie door middel van GPS, weersvoorspelling, communicatie, spionage, planetenonderzoek. De belangrijkste ontdekking van de bemande ruimtevaart is het belang van belast bewegen voor de botstructuur.
Waterwerken in Nederland
Natuur en recreatie
  • In het begin van de 20e eeuw wordt in Nederland begonnen met herbebossing'' . Het gaat in veel gevallen om Grove-dennenbossen, eenvormige percelen met bomen van dezelfde leeftijd. Zij zijn bestemd voor mijnbouw, jacht en erosiebestrijding.
  • Vanaf omstreeks 1975 streeft men een Geïntegreerd bosbeheer na. Om meer natuurlijk bos te krijgen blijft dood hout vaak liggen, wat schuil- of voedselmogelijkheden voor allerlei insecten, schimmels, vogels en dergelijke biedt. Ook worden door lokaal te rooien open plekken geschapen waar inheemse soorten kunnen groeien. Natuurherstel van vennen en waterlopen levert eveneens een bijdrage aan een meer afwisselend bos.
  • Na de Eerste Wereldoorlog wordt in Europa de werkweek ingekort tot 48 uur. Voor het eerst worden ook enkele doorbetaalde vrije dagen gegeven. Zo ontstaat er tijd voor sport en recreatie.
  • Buurtverenigingen en personeelsverenigingen richten speeltuinen en fanfarekorpsen op, en er worden openbare bibliotheken gesticht.
  • Na de Tweede Wereldoorlog komt het zomerhuisje binnen het bereik van velen, zij het voor de arbeiders een gehuurd huisje voor een week en voor de gegoeden een tweede huis voor de weekends en vakantie. Behalve de Noordzeekust en de Ardennen worden ook de Veluwe, Drente, zeeland en Zuid-Limburg een recreatieve bestemming.
  • Vanaf de jaren '60 komt het massatoerisme op gang naar Frankrijk, Spanje, Italië en Joegoslavië. Tegen het eind van de eeuw zijn vliegvakanties naar bestemmingen over de hele wereld gewoon geworden.
medisch
  • Er komt meer kennis van vitamines. Een ziekte als Rachitis wordt uitgebannen door het slikken van vitamine D in de vorm van levertraan, na de oorlog door de verplichte toevoeging van vitamine D aan margarine. Ook het ultraviolette licht van de hoogtezon is heilzaam.
  • Tuberculose wordt uitgebannen. Maar aids en hiv zijn nieuwe moeilijk te genezen besmettelijke ziektes.
  • Het gebruik van suiker neemt sterk toe, met als gevolg een groei van diabetes en tandbederf door cariës.
Entertainment
Kunst
Belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen
  • In 1900 verklaart de Zweedse pedagoog Ellen Key de nieuwe eeuw tot 'Eeuw van het kind'. In Nederland begint die eeuw met de invoering van de leerplicht. Maar geleidelijk worden ook sport en spel steeds belangrijker. Zo wordt scouting opgericht. Er ontstaat aparte kinderkleding. Kinderboekenschrijvers gaan zich serieus verdiepen in de wereld van het kind.
  • Het ontstaan van jeugdcultuur. De groep jongvolwassenen heeft meer geld en vrije tijd en gaat die gezamenlijk en naar eigen inzicht besteden.
  • De Rein Leven Beweging en het antimilitarisme uit het begin van de eeuw keren later in de eeuw terug in verzet tegen de consumptiemaatschappij, pacifisme en milieubeweging.
  • Het is de eeuw van de sigaret, die de tabakspijp, sigaar en pruimtabak naar de achtergrond dringt. In de jaren '30 wint de Amerikaanse sigaret het van de Turkse sigaret. Na de Tweede Wereldoorlog komt de filtersigaret erbij, in eerste aanleg vooral populair bij de vrouw. In de jaren "60 beginnen organisaties als het Koningin Wilhelmina Fonds en het Astmafonds te wijzen op de gevaren en bezwaren van het roken en het meeroken. In de jaren "90 worden de eerste beperkingen gesteld aan het roken in openbare ruimtes.
  • De drankbestrijding heeft tijdelijk enig succes. Maar de westerse wereld kent ook de opkomst van de drugs en drughandel.
Stad en land
Sport

Belangrijke personen van de 20e eeuw[bewerken]

Politiek, religie en maatschappij[bewerken]

Wetenschap, technologie en zaken[bewerken]

Kunst, sport en entertainment[bewerken]

Overzichten van de 20e eeuw[bewerken]

Externe link[bewerken]