Volkenbond

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Volkenbond
(en) League of Nations
(fr) Société des Nations
(es) Sociedad de Naciones
On-officiële Vlag van de Volkerenbond
Bestuurscentrum Vlag van Zwitserland Genève
Oprichting 25 januari 1919
Opgeheven 20 april 1946
Werktaal (en) (fr)
Lidmaatschap 42 (oprichting)
58 (hoogtepunt)
Secretaris-generaal Vlag van het Verenigd Koninkrijk Eric Drummond (eerste)
Vlag van Ierland Seán Lester (laatste)
Voorzitter van de Algemene Vergadering Vlag van Frankrijk Léon Bourgeois (eerste)
Vlag van Noorwegen Carl Joachim Hambro (laatste)
Portaal  Portaalicoon   Politiek

De Volkenbond of Volkerenbond ((en) League of Nations) was een intergouvernementele organisatie die op 25 januari 1919 werd opgericht op basis van het Verdrag van Versailles en gevestigd in Genève.[1] Het doel was om door middel van een supranationale organisatie een einde aan alle oorlogen te maken. De eerste algemene vergadering was op 16 januari 1920.[2] In zijn grootste vorm (1934-1935) kende de Volkenbond 58 aangesloten landen als leden. Op 18 april 1946 besloot de Volkenbond zichzelf per direct op te heffen.[3] De Verenigde Naties, die werden opgericht in 1945, kunnen worden beschouwd als de opvolger van de Volkenbond.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Verloop van de lidstaten voor de jaren
 Lidstaten
 Koloniën van lidstaten
 Mandaten
 Niet lidstaten
 Koloniën van niet lidstaten

De Amerikaanse president Woodrow Wilson gaf aan het eind van de Eerste Wereldoorlog met zijn Veertien Punten de aanzet tot de vorming van de Volkenbond.[4] Na de oprichting van de Volkenbond in 1919 werden behalve de overwinnaars van de Eerste Wereldoorlog ook de neutrale mogendheden tot de organisatie toegelaten. Omdat het Verdrag van Versailles niet geratificeerd werd door het Amerikaanse Congres, traden de Verenigde Staten van Amerika echter niet toe tot de Volkenbond. Duitsland en bolsjewistisch Rusland (later: de Sovjet-Unie) werden aanvankelijk geweerd, en pas na het Verdrag van Locarno toegelaten. Woodrow Wilson ontving voor zijn initiatief in 1919 de Nobelprijs voor de Vrede.

Organisatie[bewerken | brontekst bewerken]

De Volkenbond kende drie hoofdorganen: de Algemene Vergadering, de Raad en het Permanent Secretariaat. Daarnaast werd er ook een Permanent Hof van Internationale Justitie opgericht. In zowel Algemene Vergadering als Raad had ieder lid een veto-recht. Het Permanent Secretariaat stond in voor de administratie, de voorbereiding van vergaderingen en de uitvoering van de resoluties.

In de Algemene Vergadering zetelden de vertegenwoordigers van alle lidstaten en beschikten ze over elk één stem. Hoewel alle voorgelegde kwesties werden besproken en erna aanbevelingen en resoluties werden goedgekeurd, hadden deze geen bindende kracht.

De Raad was het belangrijkste orgaan van de Volkenbond. Hij bestond uit permanente en niet-permanente leden. De permanente zetels werden bezet door Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, Italië en Japan. In 1926 werd Duitsland als vijfde permanent Raadslid toegevoegd en in 1934 de USSR als zesde. Bij het toetreden van de USSR hadden Duitsland en Japan de Bond echter al de rug toegekeerd.

In 1934 bestond de Raad uit elf niet-permanente en zes permanente leden. De niet-permanente leden werden verkozen door de Algemene Vergadering. De Raad verstrekte advies over situaties die een concrete bedreiging voor de vrede inhielden. Eenparigheid van stemmen was vereist.

Naast de Volkenbond werd het Permanent Hof van Internationale Justitie opgericht. Alle lidstaten verplichtten zichzelf ertoe om conflicten via dit Hof te beslechten.

Resultaten[bewerken | brontekst bewerken]

Aanvankelijk boekte de organisatie enige successen. Het was bijvoorbeeld onder auspiciën van de Volkenbond dat de voormalige Duitse koloniën als mandaatgebieden aan het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, België en Japan werden overgedragen. Ook organiseerde de bond enige plebiscieten in omstreden gebieden in Oost-Europa. De Frans-Duitse toenadering, mede georkestreerd door de Franse politicus Aristide Briand en de Duitse politicus Gustav Stresemann kan tevens toegevoegd worden aan het palmares van de Volkenbond. Deze toenadering resulteerde o.a. in het Verdrag van Locarno (1925) en in het Pact van Parijs (1928). Tevens werd sinds 1924 beraadslaagd over het opstellen van een verdrag tegen slavernij. De Volkenbond bleek enerzijds productief in het opstellen en publiceren van velerlei verdragen, doch anderzijds ontbraken de middelen om de naleving ervan af te dwingen.

Uiteenvallen[bewerken | brontekst bewerken]

Gepubliceerde verdragstekst

Al in 1925 verliet het Centraal-Amerikaanse land Costa Rica de Volkenbond. In 1936 volgden Guatemala, Nicaragua en Honduras en in 1937 El Salvador.[5] In 1926 vertrok het Zuid-Amerikaanse land Brazilië, gevolgd door Paraguay in 1935 en Chili en Venezuela in 1938.[5]

Het permanente Raadslid Japan viel in 1931 Mantsjoerije binnen, en stapte in maart 1933 na een veroordeling door de Volkenbond uit deze organisatie. Nazi-Duitsland volgde in oktober 1933. Hitler was tegen de inperking van het Duitse leger die de leden van de Volkenbond wilden opleggen. De weg lag open voor het weer in bezit nemen van het Ruhrgebied en het Rijnland, de Anschluss en de inval in Polen.

Abessinië, het huidige Ethiopië en ook lid van de Volkenbond, werd in 1936 geannexeerd door het Italië van de fascist Benito Mussolini, waarna ook dat in december 1937, als derde permanent raadslid, uit de Volkenbond stapte.[5]

Telkenmale bleek de Volkenbond te zwak om de vrede te bewaren. Ingestelde sancties, zoals een verbod van olieleveranties aan de verdragsschender, bereikten niet de gewenste gehoorzaamheid. De landen konden namelijk nog steeds rekenen op olie uit de Verenigde Staten, dat geen lid was van de bond.

De Sovjet-Unie, ook al een permanent Raadslid, werd in 1939 naar aanleiding van zijn aanval op Finland op initiatief van Argentinië uit de Volkenbond gestoten. De geloofwaardigheid van de Volkenbond werd door de verdwijning van vier van de zes permanente Raadsleden gevoelig aangetast. Het leidde ertoe dat steeds meer mensen de bond zagen als een verkapt machtsmiddel van Groot-Brittannië en Frankrijk, die uiteindelijk inderdaad als enige permanente raadsleden zouden overblijven. Tegen deze tijd was de Tweede Wereldoorlog al begonnen en werd de Volkenbond nauwelijks nog serieus genomen.

Einde[bewerken | brontekst bewerken]

Met het uittreden van de Asmogendheden verloor de bond zijn betekenis. Al tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de opvolger ervan, de Verenigde Naties, in de steigers gezet.

Het idee voor een nieuwe internationale organisatie kwam voort uit de Verklaring van Moskou, getekend in oktober 1943 tijdens de door de geallieerden gehouden conferentie in Moskou (de derde Conferentie van Moskou) en de Conferentie van Teheran een maand later. In de Conferentie van Dumbarton Oaks, augustus tot oktober 1944, ontwikkelden de vier grootmachten Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk, Sovjet-Unie en China eerste ideeën over de nieuwe wereld-vredesorganisatie, die de Volkenbond zou vervangen.[3]

In april-juni 1945 werd in de Conferentie van de Verenigde Naties (San Francisco Conferentie) in groter internationaal verband het plan verder uitgewerkt en het Handvest van de Verenigde Naties opgesteld en ondertekend. Hier drukten de grootmachten ook het veto-systeem door, waarmee de latere permanente leden van de Veiligheidsraad elk voor zich iedere resolutie naar wens zouden kunnen blokkeren.[6]

Op 18 april 1946 besloot de Volkenbond, dat de organisatie per de volgende dag zou worden opgeheven. Haar bezittingen werden overgedragen aan de VN. Op 31 juli 1947 werd de Volkenbond feitelijk geliquideerd.[3] Het Handvest van de Verenigde Naties was al op 26 juni 1945 en op 24 oktober 1945 in werking getreden. De VN bestond dus al ruim voordat de Volkenbond werd opgeheven.

Organen[bewerken | brontekst bewerken]

Leden[bewerken | brontekst bewerken]

De Volkerenbond is opgericht tijdens het Verdrag van Versailles.[7]

Het verdrag werd bij de oprichting door de vertegenwoordigers van 41 landen ondertekend.[8][9] Later voegden zich andere staten bij tot het verdrag.
Vooral in de aanloop en het verloop van de Tweede wereldoorlog zagen staten zich gedwongen het verdrag te verlaten. Soms omdat ze bezet werden door een van de asmogendheden, soms omdat ze zich aansloten bij dezelfde asmogendheden. Op 31 december 1944 waren nog 44 staten lid.[10]

Oprichtende staten
Staat Uitgeschreven
10 januari 1920 Vlag van België België
10 januari 1920 Vlag van Bolivia Bolivia
10 januari 1920 Vlag van Brazilië (1889-1960) Brazilië 14-06-1926
10 januari 1920 Vlag van het Verenigd Koninkrijk Britse Rijk
- Vlag van Australië Australië
- Vlag van Brits-Indië Brits-Indië
- Vlag van Canada 1868-1921 Canada
- Vlag van Nieuw-Zeeland Nieuw-Zeeland
- Vlag van het Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
- Vlag van Zuid-Afrika 1912–1928 Zuid-Afrika
10 januari 1920 Vlag van China (1912-1928) China
10 januari 1920 Vlag van Cuba Cuba
10 januari 1920 Vlag van Ecuador (1900-2009) Ecuador
10 januari 1920 Vlag van Frankrijk Frankrijk [a] 18-04-1941
10 januari 1920 Vlag van Griekenland (1822-1970 en 1975-1978) Griekenland
10 januari 1920 Vlag van Guatemala Guatemala 26-05-1936
10 januari 1920 Vlag van Haïti Haïti april 1942
10 januari 1920 Flag of Hejaz 1917.svg Hejaz
10 januari 1920 Vlag van Honduras (1898-1949) Honduras 10-07-1936
10 januari 1920 Vlag van Italië (1861-1946) Italië 11-12-1937
10 januari 1920 Vlag van Japan (1870–1999) Japans Keizerrijk 27-03-1933
10 januari 1920 Vlag van Joegoslavië (1943-1992) Joegoslavië [b]
10 januari 1920 Vlag van Liberia Liberia
10 januari 1920 Vlag van Nicaragua Nicaragua 27-06-1936
10 januari 1920 Vlag van Panama Panama
10 januari 1920 Vlag van Peru Peru 08-04-1939
10 januari 1920 Vlag van Polen Polen
10 januari 1920 Vlag van Portugal Portugal
10 januari 1920 Vlag van Roemenië Roemenië [11] 11-07-1940
10 januari 1920 Vlag van Siam Siam [12]
10 januari 1920 Vlag van de Sovjet-Unie Sovjet-Unie [c] 14-12-1939
10 januari 1920 Vlag van Tsjecho-Slowakije Tsjecho-Slowakije [d]
10 januari 1920 Vlag van Uruguay Uruguay
10 januari 1920 Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Staten die na ratificatie door hun regering tekenden
10 januari 1920 Vlag van Argentinië Argentinië [e][f][13]
10 januari 1920 Vlag van Chili Chili 14-05-1938
10 januari 1920 Vlag van Colombia Colombia
10 januari 1920 Vlag van Denemarken Denemarken [g] 1943
10 januari 1920 Vlag van El Salvador El Salvador 11-08-1937
10 januari 1920 Vlag van Nederland Nederland
10 januari 1920 Vlag van Noorwegen Noorwegen
10 januari 1920 Vlag van Paraguay (1842-1954) Paraguay 23-02-1935
10 januari 1920 Vlag van Perzië Perzië
10 januari 1920 Vlag van Spanje Spanje 09-05-1939
10 januari 1920 Vlag van Venezuela (1905-1930) Venezuela 12-07-1938
10 januari 1920 Vlag van Zweden Zweden
10 januari 1920 Vlag van Zwitserland Zwitserland
  1. Uitschrijving niet geaccepteerd door de Vrije Franse Troepen
  2. Bezet door de asmogendheden 1941–1945
  3. Werd als enige land uitgesloten door de algemene vergadering wegens overtreding van het verdrag (inval Finland)
  4. Bezet door Duitsland 15-03-1939, maar heeft het verdrag nooit opgezegd. Is lid gebleven tot de laatste dag.
  5. Teruggetrokken in 1921
  6. Opnieuw lid geworden 26 september 1933
  7. Uitgeschreven nadat Duitsland in 1943 de macht over nam.
Later toegetreden staten
Verdrag getekend Staat Uitgeschreven
1920
15-12-1920 Vlag van Oostenrijk Oostenrijk [a] 13-03-1938
16-12-1920 Vlag van Bulgarije Bulgarije
16-12-1920 Vlag van Costa Rica (1906-1964) Costa Rica 22-01-1925
16-12-1920 Vlag van Finland Finland [b] 1944
16-12-1920 Vlag van Luxemburg Luxemburg [c] 1940
17-12-1920 Vlag van Albanië Albanië [d]
1921
22-09-1921 Vlag van Estland Estland [e]
22-09-1921 Vlag van Letland Letland [e]
22-09-1921 Vlag van Litouwen Litouwen [e]
1922
18-12-1922 Vlag van Hongarije (1915-1918, 1919-1946) Hongarije 11-05-1939
1923
10-09-1923 Vlag van Ierland Ierland
28-09-1923 Vlag van Ethiopië (1897-1935 en 1941-1974) Ethiopië
1924
28-09-1924 Vlag van de Dominicaanse Republiek Dominicaanse Republiek
1926
08-09-1926 Vlag van Duitsland tijdens de Weimarrepubliek Weimarrepubliek 19-10-1933
1931
09-09-1931 Vlag van Mexico (1916-1934) Mexico
1932
18-07-1932 Vlag van Turkije Turkije
03-10-1932 Vlag van Irak (1921-1924) Irak
1934
27-09-1934 Vlag van Afghanistan (1931-1973) Afghanistan
28-09-1934 Vlag van Ecuador Ecuador
1937
26-05-1937 Vlag van Vlag van Egypte 1922-1952 Egypte
  1. Geannexeerd door Duitsland
  2. Teruggetrokken van de unie na de nederlaag tegen de Sovjet Unie in 1944
  3. Gedwongen om terug te trekken van de unie de bezetting door Duitsland in 1940 en de samenwerking met het Duitse Rijk.
  4. Gedwongen uitgeschreven na de invasie door Italië in 1939.
  5. a b c Geannexeerd door Sovjet Unie in 1940

Secretaris-generaal en voorzitters[bewerken | brontekst bewerken]

Successen[bewerken | brontekst bewerken]

Niet-succesvolle pogingen en oplossingen[bewerken | brontekst bewerken]

Werken van of over dit onderwerp zijn te vinden op de pagina Covenant of the League of Nations op de Engelstalige Wikisource.
Zie de categorie League of Nations van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.