1890-1899

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Eerste projectiefilm
Fotochroomafdruk van een oude Ierse vrouw, waarschijnlijk rond de laatste jaren van de 19e eeuw.

De jaren 1890-1899 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 19e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen[bewerken]

Innovatie
  • Vanaf 1895 trekken de gebroeders Lumière rond met hun cinematograaf. Het eerste filmpje in Nederland wordt gemaakt bij de inhuldiging van koningin Wilhelmina in 1898.
  • Na het nodige experimenteren en perfectioneren kan Lippmann in 1893 zeer kleurgetrouwe foto's presenteren, genomen door de gebroeders Lumière. In 1894 publiceert hij het hele Lippmann-proces.
  • 1893 - John Milne ontwerpt een seismograaf die ook de richting van de trillingen kan registreren.
  • Otto Lilienthal vindt het zweefvliegtuig uit. In 1891 maakt hij voor het eerst een zweefvlucht van meer dan 25 meter. In 1893 maakt hij al glijvluchten van 250 meter en in 1896 maakt hij zijn eerste vlucht met een dubbeldekker. In Lichterfelde (Berlijn), zijn woonplaats, laat hij een 15 meter hoge kunstmatige heuvel aanleggen waar hij een hangar bouwt. Van hieruit maakt hij ontelbare proef- en testvluchten, totdat hij in 1896 daarbij verongelukt.
  • 1895 - Guglielmo Marconi maakt het eerste radiocontact.
  • François Hennebique ontwikkelt een bouwmethode met gewapend beton, die veel nieuwe bedrijfsgebouwen, bruggen etc. oplevert, maar ook woonhuizen.
  • In 1891 komt de Franse firma Michelin met de eerste verwisselbare fietsband. In 1894 volgt de eerste rubberen band voor koetsen (paardentractie), en 1895 de eerste rubberen band voor auto's
  • 1890 : Hollerithkaart. De ponskaart van Herman Hollerith wordt voor de eerste maal gebruikt tijdens de volkstelling in de Verenigde Staten.
wetenschap
Geneeskunde
Europa
België
  • 1892 : België voert de Greenwich Mean Time in.
  • 1893 : Christene Volkspartij. De Aalsterse priester Adolf Daens voelt zich gesteund door de encycliek Rerum Novarum om de slechte werkomstandigheden in zijn land aan te klagen, wat zou leiden tot de oprichting van een volkspartij. Samen met de Belgische Volksbond worden her en der in België plaatselijke verenigingen uitgebouwd: de verenigingen van onderlinge bijstand, de vakverenigingen en de werkliedenbonden. De verenigingen van onderlinge bijstand zijn mutualiteiten, waarmee arbeiders zich proberen te wapenen tegen ziekte en invaliditeit. De verenigingen krijgen op het einde van de 19de eeuw een wettelijk kader en worden bovendien door de overheid gesubsidieerd, waardoor ze een explosieve groei kennen. Het principe is eenvoudig. Arbeiders betalen een kleine bijdrage aan een 'ziekenkas'. Zo wordt een spaarpot opgebouwd voor wie zonder werk valt door ziekte of invaliditeit. Die kan dan genieten van een uitkering.
  • 1894 : Charter van Quaregnon. In België verlopen de verkiezingen van 1894 voor het eerst volgens het stelsel van het meervoudig kiesrecht. Dit betekent voor de Belgische Werkliedenpartij, dat voor het eerst de arbeiders mogen gaan stemmen en dat het voor de partij, tien jaar na haar stichting, mogelijk wordt een aantal vertegenwoordigers naar het parlement te sturen.
  • 1894 : Wereldtentoonstelling in Antwerpen.
  • 1897 : Op 1 januari, na twee jaar onderhandelingen, wordt het gehele spoorwegnet van de Grand Central Belge genationaliseerd. Maar de Grand Central Belge blijft haar lijnen nog exploiteren voor rekening van de Belgische Staatsspoorwegen tot 30 juni 1898.
  • 1897 : Wereldtentoonstelling in Brussel.
  • 1898 : Gelijkheidswet, ook wel eens de Wet Coremans-De Vriendt genoemd, voert het Nederlands in als officiële taal van België, op gelijke voet met het Frans.
Koningin-moeder Emma op haar zeventigste verjaardag in 1928.
Nederland
Amerika
Azië
Afrika
Kiesrecht
Socialisme
  • De Duitse SPD stelt onder leiding van Karl Kautsky het Erfurter Program op. Uitgangspunt is om langs parlementaire weg de macht in de staat te veroveren. Bij de verkiezingen van 1893 wordt de partij met een kwart van de zetels de grootste fractie in de Rijksdag.
  • In België wordt de Belgische Werkliedenpartij in 1894 in het parlement gekozen.
  • In Nederland is Ferdinand Domela Nieuwenhuis in 1891 niet herkozen in de Tweede Kamer. De Socialistenbond raakt verstrikt in een richtingenstrijd tussen voor- en tegenstanders van de parlementaire weg. In 1894 richten voorstanders de SDAP op.
  • In 1897 worden Pieter Jelles Troelstra en ir. Van Kool gekozen in de Tweede Kamer.
  • Nieuwenhuis publiceert in 1897 te Parijs de brochure 'Le socialisme en danger'. Hij voorspelt dat het socialisme door deel te nemen aan het openbaar bestuur dezelfde weg zal gaan als het christendom onder het Romeinse Rijk.
Antisemitisme en zionisme
  • Frankrijk raakt verstrikt in de Dreyfusaffaire wanneer een joodse officier vals wordt beschuldigd van landverraad en veroordeeld. De schrijver Émile Zola richt zich met het pamflet J'accuse tot de president van de republiek en het volk.
  • 1896 - april. Mede naar aanleiding van de Dreyfussaffaire publiceert Theodor Herzl der Judenstaat, waarin hij de totstandkoming van een Joodse staat bepleit.
  • In 1897 wordt het eerste internationaal Zionisten Congres in Bazel georganiseerd. De WZO (Zionistische Wereld Organisatie) wordt opgericht.
  • De Engelse Duitser Houston Stewart Chamberlain publiceert in 1899 "Grundlagen des neunzehnten Jahrhundert", dat het standaardwerk zal worden voor het racistische en ideologische antisemitisme in Duitsland.
Sport
  • In 1892 wordt de Internationale Schaatsunie opgericht om de wereldkampioenschappen langebaan, die sinds 1889 in Amsterdam worden gehouden, te gaan organiseren. Bij de vijftien Europese lidstaten voegt zich in 1896 Canada.
  • In 1892 neemt Pierre de Coubertin het initiatief om de Olympische Spelen uit de Griekse oudheid nieuw leven in te blazen. Vier jaar later vinden in Athene de eerste moderne Olympische Spelen plaats
  • In Nederland wordt in 1895 de eerste wielerzesdaagse gehouden.
  • Een paar weken voor aanvang van het decennium richt Pim Mulier de Nederlandsche Voetbal- en Atletische Bond op. Deze telt 7 clubs en 250 leden. De Belgische KBVB volgt in 1895, zij begint direct een voetbalcompetitie tussen de aangesloten leden. In Nederland wordt in 1897 voor het eerst op nationaal niveau om een beker gestreden. De Rotterdamse club Sparta speelt al in 1893 een internationale match tegen Harwich and Parkeston FC, met het volgend jaar een return.
Cultuur
  • In het fin de siècle ontstaan veel nieuwe stromingen en bewegingen in de kunst. Het symbolisme bijvoorbeeld, dat zich kenmerkt door een sterke hang naar het verleden en een gerichtheid op het onderbewuste, het ongewone en het onverklaarbare. Het symbool staat daarbij centraal. In de literatuur wordt deze stroming vertegenwoordigd door Joris-Karl Huysmans.
  • De jugendstil met de Oostenrijkse variant Wiener Sezession onder leiding van Gustav Klimt.
  • In België ontwerpen de jonge architecten Paul Saintenoy, Paul Hankar en Victor Horta onder invloed van de art nouveau een reeks van herenhuizen en winkels die thans voor zover niet afgebroken op de Werelderfgoedlijst staan.
  • In deze jaren komen de grote balletten tot stand van de choreografen Marius Petipa en Lev Ivanov op de muziek van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski: Doornroosje (1890), de Notenkraker (1892) en het Zwanenmeer (1895).
  • De Engelse schrijver H.G. Wells introduceert met De tijdmachine (1895) en The War of the Worlds een nieuw genre in de literatuur: de sciencefiction.
  • Van Nu en Straks is van 1893 tot 1894 en van 1896 tot 1901, het tijdschrift van de Vlaamse jongeren en het typische exponent van het West-Europese fin de siècle. Men wil wegvluchten van het toenemende provincialisme en een meer internationaal gerichte weg inslaan. De redactie zoekt aansluiting bij de Franstalige artistieke bewegingen, zoals Les XX en La Libre Esthétique en poogt ook een Vlaams antwoord te formuleren op de vernieuwende klanken uit Nederland. Men streeft in tegenstelling tot Willem Kloos en de zijnen niet naar individualisme en "l'art pour l'art", maar naar een gemeenschapskunst. Men wil een avant-gardeorgaan zijn zonder esthetische dogmata. Men keert zich tegen het realisme en het naturalisme, omdat dit te oppervlakkig wordt gevonden.
  • Als eerste échte veristische opera wordt algemeen Cavalleria Rusticana (1890) van Pietro Mascagni aangemerkt. In 1892 gaat I Pagliacci van Ruggiero Leoncavallo in première.
  • Internationaal hoogtepunt van het Finse karelianisme is de Finlandia van Jean Sibelius, vermoedelijk gevolgd door schilderijen van Akseli Gallen-Kallela, die veel thema's uit de Kalevala uitbeeldde.
  • Ontstaan van het Nederlandse cabaret. In 1895 treedt Eduard Jacobs op in het Amsterdamse etablissement 'Le chat noir'.
  • In Engeland verschijnt vanaf 1891 een succesvol maandblad, 'The Strand Magazine', dat een geïllustreerde mix brengt van fictie, politiek, puzzels, kunst... en op zijn hoogtepunt een oplage van een half miljoen heeft. Bijzonder populair worden de korte detectiveverhalen van Arthur Conan Doyle met als hoofdpersoon Sherlock Holmes.
  • In zijn boek Entartung (1893) legt de Hongaars-joodse schrijver Max Nordau een verband tussen de gedegenereerde maatschappij en de in zijn ogen 'ontaarde kunst' van zijn tijd. Het verloederen van de samenleving wordt gesymboliseerd én gevoed door de moderne kunst.
Trends
Nijverheid
  • Met de productie van de luchtband vanaf 1891 raakt het rijwiel in zwang en links en rechts worden fietsfabrieken opgericht. Zo Gazelle in Dieren, Korporaal in Koningshooikt, Minerva in Antwerpen, Germaan in Meppel en Simplex in Utrecht.
  • De eerste auto's verschijnen op de weg. In 1894 begint in Duitsland de productie van auto's. In 1895 wordt er een geïmporteerd in Nederland. Eind dat jaar wordt de 'Automobile Club de Belgique' opgericht.
Stad en land
  • De eerste boerenorganisaties worden opgericht, zoals de Boerenbond (Vlaanderen) en de Noordbrabantse Christelijke Boerenbond.
  • Overal stichten boeren boterfabriekjes om de kwaliteit van de producten in eigen hand te houden. Alleen Drenthe al telt er vijftig.
  • De belastingwetten van minister Pierson zijn gunstig voor de boeren. De grondbelasting wordt vervangen door een inkomstenbelasting.
  • R.K. Rispens te Aduard importeert Lincolnschapen en wint in de noordelijke provincies vele prijzen op tentoonstellingen.
Archeologie
  • Een groep Britse archeologen, onder wie Bernard Pyne Grenfell en Arthur Surridge Hunt, vinden op een zeer oude afvalstortplaats bij de Egyptische plaats Oxyrhynchus een grote hoeveelheid handschriften, die zijn vervaardigd in de eerste tot de zesde eeuw voor Christus. Ze bestaan uit duizenden Griekse en Latijnse documenten, brieven en werken uit de literatuur.
  • 1890-1891: Alfred Maudslay bestudeert de ruïnes van Palenque.