Delphi (Griekenland)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Archeologisch Delphi
Werelderfgoed cultuur
Delfi panorama.jpg
Land Vlag van Griekenland Griekenland
Coördinaten 38° 30′ NB, 22° 31′ OL
UNESCO-regio Europa en Noord-Amerika
Criteria i, ii, iii, iv, vi
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 393
Inschrijving 1987 (11e sessie)
Kaart
Delphi (Griekenland)
Delphi (Griekenland)
UNESCO-werelderfgoedlijst
Het schathuis van de Atheners, in Dorische stijl
Video van Delphi

Delphi (Grieks: Δελφοί, Delphoi) is een archeologische site in de gelijknamige gemeente Delphi, regio Centraal-Griekenland. Het was in de klassieke oudheid een van de beroemdste cultusplaatsen van de god Apollo en het meest bezochte en gerespecteerde orakel van de gehele oudheid.

Stichtingsmythe[bewerken]

Over het ontstaan van het orakel doen verschillende versies de ronde. De Homerische hymne aan Apollo vertelt dat de god na zijn geboorte op het eiland Delos op zoek ging naar een geschikte plaats voor zijn orakel. Hij koos voor het stadje Crisa (de oorspronkelijke naam van Delphi), maar moest eerst strijd leveren met de draak Python die in de buurt leefde. Uiteindelijk stierf het beest onder de pijlen van de god en rotte het weg door de kracht van de zon (het Griekse putho betekent "doen rotten"). Apollo richte daarna zijn aandacht op de rekrutering van priesters voor zijn heiligdom. Toen hij een boot vol Kretenzische zeelui bemerkte, nam hij de vorm aan van een dolfijn (Grieks: delphis) en dwong de mannen aan land. Zij werden zijn eerste priesters. Het medium voor zijn orakel zou de pythia worden, een vrouw uit het dorp.

Andere versies van het verhaal noemen Python een nakomeling van Gaia. Het monster had als taak het orakel dat aan haar was gewijd te bewaken. Apollo doodt hier dus niet alleen het monster, maar neemt het ook een al bestaand orakel over. Deze versie van de mythe zou een verwijzen naar de oorspronkelijke verering van chtonische goden in Delphi, die later werd vervangen door de cultus van de Olympische goden. De attributen van de vroegere vruchtbaarheidsgodin werden dan op Athena Pronaia overgedragen.

Ook Dionyos werd in Delphi vereerd. Het orakel functioneerde namelijk maar negen maanden per jaar (en dit telkens maar 1 dag per maand). Tijdens de drie wintermaanden was Apollo afwezig en nam Dionysos de bewaking van het heiligdom over.

Geschiedenis[bewerken]

Tijdens opgravingen werden in de Corcyrische grot, zo'n 800 meter boven Delphi, sporen ontdekt van neolithische aanwezigheid, maar er is geen enkel materieel bewijs dat wijst op de vestiging van een heiligdom of zelfs van constante menselijke aanwezigheid voor de 7de eeuw v.C. In het heiligdom van Athena Pronoia vlakbij werden wel Myceense votiefbeeldjes gevonden, wat op een religieuze activiteit zou kunnen wijzen. We kunnen met zekerheid zeggen dat het bekende orakel vanaf de 8ste eeuw v.C. in werking was. In de begintijd werd het door de lokale bevolking gecontroleerd, maar vanaf de 6de eeuw v.C. nam de zogenaamde "Delphische Amphictionie" de controle over. In deze raad zetelden verschillende steden uit Centraal-Griekenland, uit de Peloponnesos, uit Attica en uit Euboea. Naarmate de faam van het orakel groeide, werd ook de macht van Delphi groter en wellicht in 591-590 v.C. werden de eerste Pythische Spelen ingesteld ter ere van de god Apollo. De tempel van het heiligdom werd getroffen door brand (548 v.C.) en verwoest door een aardbeving in 373 v.C., de restauratie ervan zou bijna 50 jaar in beslag nemen. Verder was de rijkdom van Delphi vaak aanleiding voor plunderingen, door onder meer Sulla en later keizer Nero, die 500 beelden liet weghalen. Latere keizers waren Delphi dan weer gunstiger gezind. Domitianus liet de tempel herstellen - de inscriptie die hij liet aanbrengen is in het museum te zien - en de hellenofiel Hadrianus was een gulle sponsor van het heiligdom. In 392 na Chr. werd het orakel gesloten door de christelijke keizer Theodosius I, die kort tevoren het christendom tot staatsgodsdienst verheven had.

Opgravingen[bewerken]

In 1884 voerde de Duitse filoloog Pomtow al kleine opgravingen uit in Delphi, maar in 1892 kreeg de École française d'Athènes toestemming voor La Grande Fouille. De opgravingen zouden tot 1901 duren. De werken konden echter maar beginnen nadat de bewoners van het op het oude Delphi gebouwde dorp Kastri, niet altijd goedschiks, naar een nieuwe woonplaats, het moderne toeristenstadje Delphi waren overgebracht. Toen in 1935 een zwaar noodweer een grote modderstroom had veroorzaakt, werd de site in een klap weer aan het zicht onttrokken. Een jaar later zouden de Fransen Delphi met man en macht weer blootleggen; een operatie waarbij opnieuw veel vondsten werden gedaan. Alle vondsten uit het heiligdom (onder meer de beroemde Wagenmenner van Delphi, de Sfinx van Naxos, beeldwerkversieringen van de tempel en andere gebouwen) bevinden zich thans in het plaatselijke Archeologisch Museum dat in 2004 volledig werd hernieuwd. De archeologische vindplaatsen van Delphi staan sinds 1987 op de Werelderfgoedlijst.

Beschrijving van de site[bewerken]

De bijzonder suggestieve ruïnes van het heiligdom liggen op ca. 500 m hoogte tegen de zuidelijke helling van de Parnassus, in Midden-Griekenland. In de verte kan men vanaf Delphi de Golf van Korinthe zien liggen.

Grondplan van de site

Romeinse agora[bewerken]

Voor de ommuurde heilige ruimte (of temenos) vindt men eerst de Romeinse agora, die winkels bevatte waar wellicht souvenirs werden verkocht en waar ook de nodige offermaterialen konden worden aangeschaft. Van hier vertrekt een steile Heilige Weg, geplaveid met kalksteen en marmer, naar de hoger gelegen Apollotempel.

Schathuizen[bewerken]

Langs de zigzaggende weg komt de bezoeker eerst voorbij de verschillende monumenten en schathuizen. De verschillende Griekse stadsstaten bedankten op deze manier de god van Delphi, in de meeste gevallen voor een militaire overwinning. Ze deden daarbij tegelijk aan zelfpromotie en probeerden hun overwinning te vereeuwigen voor de ogen van de vele nationale en internationale bezoekers van het heiligdom. Niet zelden plaatsten vijanden hun overwinningsmonumenten zo dicht mogelijk bij elkaar. Zo is het monument van de koningen van Argos gebouwd na een overwinning op Sparta en wel vlak tegenover het monument van Laconië. Het schathuis van het eiland Siphnos moet bijzonder indrukwekkend geweest zijn. Hoewel er nu nog weinig of niets van het gebouw zelf te zien is, zijn de friezen en het fronton van uitzonderlijke kwaliteit. De beeldhouwwerken in een levendige archaïsche stijl zijn te bewonderen in het museum. Het schathuis van de polis Athene bestond volledig uit marmer en zou bekostigd zijn met de buit na de overwinning in Marathon. Op het gebouw, dat tussen 1903-06 op kosten van de moderne stad Athene werd gerestaureerd, werden de werken van Herakles en die van de Atheense held Theseus afgebeeld. Hier werden ook twee in steen gekapte hymnen aan Apollo gevonden met muzikale notatie. Ook die bevinden zich in het museum.

Bouleuterion[bewerken]

Het raadhuis of bouleuterion was de plaats waar dagelijks bestuur van het heiligdom vergaderde. Net als het antieke Olympia was Delphi in de Oudheid geen stad, maar enkel een panhelleens heiligdom.

Halos[bewerken]

Van de halos of "dorsvloer" is vandaag de dag nog weinig te zien. Het is de plaats waar Apollo Python zou hebben gedood. Elke acht jaar stak een jonge Griekse adolescent hier een houten "paleis van de python" in brand om deze daad te herdenken. Hier werden enkel uitzonderlijke chryselephantiene votiefbeelden en zilveren offers gevonden (nu in het museum).

Stoa van de Atheners[bewerken]

Tegen het terras van de Apollotempel aan ligt de Stoa van de Atheners, waar de op de Perzen behaalde en aan de god gewijde buit stond opgesteld. Deze bestond vooral uit wapens die de Atheners buit hadden gemaakt.

Sibillijnse rots[bewerken]

Tussen deze stoa en het schathuis van Athena ligt de Sibillijnse rots. Daar zou volgens de overlevering in archaïsche tijden de Sibille hebben gezeten die de orakels verleende.

Polygonale muur[bewerken]

De polygonale muur werd gebouwd om het terras waarop de constructie van de tweede tempel van Apollo plaatsvond in 548 v.Chr. te ondersteunen. De naam komt van het veelhoekig metselwerk waaruit hij is opgebouwd. Op de muur staan een enorm aantal inscripties, die meestal te maken hebben met de vrijlating van slaven.

Drievoet van Plataia[bewerken]

Na de gezamenlijke overwinning op de Perzen in Plataia wijdden alle Griekse steden een gouden drievoet aan Apollo. Hij werd gesteund door een gedraaide bronzen zuil, die in slangen uitmondde. De zuil kwam later in Konstantinopel terecht en een deel ervan is nu nog te zien in de oude Byzantijnse hippodroom in Istanbul.

Altaar van Apollo[bewerken]

Zoals bij alle Griekse tempels stond het altaar van Apollo buiten de tempel. Hier werden de offers voor de god gebracht. Na een militaire overwinning in 168 v.C. bekostigden de inwoners van Chios de bouw van dit altaar. Ze kregen daarvoor promanteia of voorrang bij het raadplegen van het orakel. In de 20ste eeuw bekostigden de inwoners van het eiland de restauratie van het altaar.

Tempel van Apollo[bewerken]

De huidige Apollotempel werd op het einde van de 6e eeuw v.Chr. gebouwd. Eerdere versies waren volgens de overlevering van laurier, bijenwas, veren en brons. Op de stenen tempel stonden twee beroemde spreuken: de eerste, "ken jezelf" (ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ), moest de bezoeker aansporen om eerst een zelfonderzoek te doen vooraleer een vraag aan het orakel te formuleren. Daarnaast prijkte op de tempel "niets te veel" (ΜΗΔΕΝ ΑΓΑΝ), een aansporing voor "apollonische matigheid". In de cultusruimte zelf (het adyton) zouden er standbeelden van Apollo en Dionysus hebben gestaan. Deze laatste heerste over Delphi in de 3 wintermaanden, wanneer het orakel was gesloten. De pythia gaf er, gezeten op haar drievoet, haar mysterieuze orakels. De precieze werking van het orakelspreken is erg onzeker en omstreden. Het belang van Delphi blijkt wel uit het feit dat het door de Grieken als middelpunt van de aarde werd gezien, aangegeven door een ronde steen, de omphalos (de navel). Die steen zou wellicht op een basis van "dansende" vrouwen hebben gestaan, een beeldhouwwerk dat nu in het museum te zien is.

Theater[bewerken]

In de noordwestelijke hoek van het heiligdom lag het grote theater (in zijn huidige vorm uit 2e eeuw v.Chr.), waar toneelstukken werden opgevoerd. Tijdens de vierjaarlijkse Pythische Spelen stond kunst en cultuur iets centraler dan tijdens de andere drie kransspelen.

Stadium[bewerken]

Boven, en buiten de muren van de twee eigenlijke heiligdommen ligt het goed bewaarde stadion van de Pythische Spelen. Van de hippodroom is nog geen spoor teruggevonden, maar de locatie van het stadion en wat overblijfselen van de steunmuren leiden tot de conclusie dat deze zich op de vlakte los van het stadsdeel bevond en ver verwijderd van de Peribolos van Appolon.

Buiten de site[bewerken]

Buiten de eigenlijke site kunnen nog enkele zaken bezocht worden.

  • Onder het heiligdom van Athena Pronaia, nog verder dalwaarts ligt op een smal plateau een vrij goed bewaard gebleven gymnasium (4e eeuw v.Chr.), een trainingsplaats voor de deelnemende atleten aan de spelen. Er is ook nog een overdekte trainingsplaats (xystos) te zien en een rond bad.
  • Beneden het heiligdom van Apollo ligt in de ravijn van de Phaedriades van een monumentale rotsfaçade voorzien de heilige Bron van Castalia, waar de gelovigen die het orakel raadpleegden zich eerst ritueel dienden te zuiveren, net als de pythia zelf. De bewaarde overblijfselen zijn die van twee monumentale fonteinen die gevoed werden uit de bron. Ze dateren uit de Archaïsche Griekse en uit de Oud-Romeinse periode.

Literatuur[bewerken]

  • Alcock, Susan E. & Robin Osborne (eds.), Placing the Gods: Sanctuaries and Sacred Space in Ancient Greece, 1996, Oxford University Press, Oxford, ISBN 9780198150602
  • Mee, C. & A. Spawforth, "Delphi" In: Greece, 2001 (302-314), Oxford University Press, ISBN 0192880586
  • Scott, Michael, Delphi, 2014, Prometheus - Bert Bakker, ISBN 9789035141834
  • Vincent Scully, The Earth, the Temple, and the Gods: Greek Sacred Architecture, 1979, Yale University Press, ISBN 9780300023978

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

  • (en) Delphi (Odysseus-portaal van het Griekse ministerie van cultuur en sport.)