1810-1819

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De jaren 1810-1819 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 19e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen[bewerken]

Nederlaag Napoleon en Congres van Wenen
Europa
  • Koning George III wordt buiten staat van regeren verklaard. Kroonprins George wordt regent.
  • Als in 1817 prinses Charlotte sterft, lijkt het voortbestaan van het huis Hannover in gevaar. De prins-regent woont gescheiden van zijn vrouw en zijn broers zijn nog niet getrouwd. In allerijl worden enkele prinselijke huwelijken gearrangeerd en in 1819 wordt een prinses geboren: Victoria van Kent.
  • Opkomst van het luddisme. De luddieten saboteren in fabrieken en vernielen de machines. Het Engelse leger wordt ingezet om fabrieken te bewaken en de luddieten te bestrijden. Nieuwe wetten bepalen strenge straffen voor industriële sabotage.
  • de Burschenschaft beweging in de vroeg-negentiende eeuw komt voort uit frustratie bij Duitse studenten over het falen van het Congres van Wenen om een eenheidsstaat te maken van alle gebieden die door het Volk bewoond worden. het Burschenschaft Congres van 1818 verwerpt de deelname van joodse en andere niet-Duitse minderheden als lid, "behalve als ze aantonen dat ze zich binnen een christelijk-Duitse geest willen ontwikkelen"
  • Naar aanleiding van een nieuwe Turkse inval in Servië in 1813, breekt in april 1815 de Tweede Servische Opstand uit. Aan het hoofd van de Servische troepen staat Miloš Obrenović. In december van dat jaar wordt hij door Mahmut II als vorst van Servië erkend met beperkte autonomie.
Nederlanden
Willem I landt in Scheveningen (1813)
  • Nederland wordt door Frankrijk ingelijfd.
  • 1813 - november - Een Russisch kozakkenleger aangevoerd door generaal baron Otto Fedorovich von Rosen bevrijdt het noorden, terwijl de Pruisen het oosten bezetten.
  • 1813 - 2 december - Willem I wordt aangesteld als soeverein vorst der Nederlanden. Voormalige Prinsgezinden en Patriotten vinden zich in dit constitutioneel vorstendom om een hervatting van hun burgeroorlog te vermijden. Zo begint het tijdperk van het Conciliarisme.
  • 1816 - In Nederland wordt bij de IJkwet het metriek stelsel van maten en gewichten ingevoerd.
  • Bij de invoering van het metrieke stelsel is er een aparte oppervlaktemaat, de are (aangeduid met een a) die 10 m x 10 m = 100 m² meet. Hiervan afgeleid zijn de centiare (1 ca = 1/100 a = 1 m²) en de hectare (1 ha = 100 a = 10.000 m²), ook nog bunder genoemd.
  • Ook het geldstelsel van het nieuwe koninkrijk wordt ingedeeld volgens het decimale stelsel.
  • De haven van Antwerpen krijgt twee dokken: "le petit bassin" ofwel het Bonapartedok in 1810 en "le grand bassin" of Willemdok in 1813. Beide worden ontworpen door Nicolas Mengin.
  • Bij Den Helder wordt de Rijksmarinewerf gebouwd, eerst in opdracht van Napoleon en vervolgens voor koning Willem I.
  • In Henegouwen bouwt Henri De Gorge de Grand Min Hornu met kantoren en woningen, een vooruitstrevend mijnbouwproject.
Koloniën
  • Van 1811 tot 1816 wordt Nederlands-Indië door de Engelsen in bezit genomen en bestuurd door Stanford Raffles als luitenant-gouverneur.
  • Het landrentestelsel vervangt het handelsmonopoliesysteem van gedwongen leveringen, diensten en contingenten van de vroegere VOC.
  • 1818 - Nederland beëindigt de slavenhandel. Dit is een Britse voorwaarde voor de teruggave van Nederlands-Indië.
Klimaat
  • De winters zijn dit decennium extreem koud. In 1813 ligt op de Theems een laag ijs waarop een olifant zou kunnen lopen.
  • 1816 - Dit jaar wordt ook wel het "jaar zonder zomer" genoemd. Overal ter wereld heersen extreme weersomstandigheden veroorzaakt door de uitbarsting van de vulkaan Tambora in Indonesië in het voorgaande jaar. In Nederland valt sneeuw in hartje zomer. Misoogsten leiden in 1817 tot hongeroproer in Europa. In Rotterdam worden op grote schaal winkels geplunderd.
Osmaanse Rijk
  • Onder de regering van Mahmut II van het Osmaanse Rijk is het onrustig in de buitengewesten van het rijk. In de jaren 1816-1818 bijvoorbeeld leidt ibrahim pasja de Egyptische troepen tegen de stam van de Wahhabieten in Arabië, die vernietigd worden als politieke macht.
  • De Wāli van Egypte Mohammed Ali versterkt zijn positie door tijdens een banket 470 mammelukken te laten doden.
  • De Kleften in Griekenland komen in opstand.
  • Vanaf 1810 begint Ali Pasja, gouverneur van Albanië en Epirus, een eigenzinnige koers te varen, trekt zich weinig aan van de sultans in het verre Constantinopel en stelt zich in feite onafhankelijk op. Hij zoekt toenadering tot Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk en steunt openlijk de Griekse verzetsstrijders, de kleften.
  • Als de piraterij in de Middellandse Zee in 1812 herleeft, sturen de Amerikanen weer een vloot. De Tweede Barbarijse Oorlog brengt ook Groot-Brittannië en Nederland in het geweer.
Cultuur
Ludwig van Beethoven
Natuur en techniek
  • De houtvester Karl von Drais knutselt in zijn vrije tijd nieuwe voertuigen in elkaar. Tijdens het Congres van Wenen in 1814 demonstreert hij een wagentje dat door menskracht wordt voortbewogen: de draisine. In 1817 heeft hij zijn loopfiets klaar.
  • 1819 - Uitvinding van het zogenaamde 'nachtschrift' door de Franse artillerieofficier Charles Barbier, voor nachtelijke communicatie door het leger in oorlogstijd. Zie ook Braille.
  • 1819 - De Savannah steekt als eerste schip met een stoommachine de Atlantische Oceaan over, echter het grootste deel van de route wordt zeilend afgelegd.
  • In 1815 publiceert de Engelse landmeter William Smith de eerste geologische kaart van Groot-Brittannië. Hij heeft ontdekt dat door gebruik te maken van verschillende kleuren geologische lagen op een kaart kunnen worden aangegeven. In 1817 komt hij met een geologisch oost-westprofiel door Engeland en Wales, van Londen tot de Snowdon. Hij wordt geboycot door de (adellijke) leden van de Royal Society, die zijn resultaten zonder bronvermelding onder eigen naam publiceren. Smith wordt failliet verklaard en zit tot 1819 in de gevangenis.
  • De Fransman Jean-Baptiste de Lamarck is de eerste die sterk onderscheid maakt in gewervelde en ongewervelde dieren. Zijn hoofdwerk: Animaux sans Vertèbres (1815-1822). Hij is ook de eerste die het woord "biologie" gebruikt.
Stad en land