Alexander I van Rusland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Alexander I
1777-1825
Grand Duke Alexander Pavlovich by V.Borovikovsky (1800, Russian museum).jpg
Tsaar van Rusland
Periode 1801-1825
Voorganger Paul I
Opvolger Nicolaas I
Vader Paul I van Rusland
Moeder Maria Fjodorovna
Dynastie Romanov-Holstein-Gottorp

Alexander I Pavlovitsj (Russisch: Александр I Павлович; Aleksandr I Pavlovitsj), bijgenaamd de "gezegende" (Благословенный; Blagoslovennij) (Sint-Petersburg, 23 december 1777Taganrog, 1 december 1825) was van 1801 tot 1825 tsaar van Rusland, koning van Congres-Polen (1815 tot 1825) en grootvorst van Finland (1809-1825).

Hij werd geboren in Sint-Petersburg als zoon van Grootvorst Paul Petrovitsj, later Tsaar Paul I en Maria Fjodorovna, oudste dochter van de Hertog van Württemberg. Alexander besteeg de troon na de moord op zijn vader, en regeerde over Rusland tijdens de napoleontische oorlogen. In de eerste helft van zijn regering probeerde Alexander vele liberale hervormingen door te voeren, terwijl hij in de tweede helft van zijn regering op een veel willekeuriger manier regeerde, wat leidde tot de afschaffing van vele vroegere hervormingen. In zijn buitenlandbeleid behaalde Alexander zekere successen; hij won namelijk meerdere campagnes met in het bijzonder het verwerven van Finland en grote delen van Polen. De vreemde tegenstrijdigheid van zijn innerlijk maakte Alexander een van de meest interessante Tsaren. Hier kwam nog bij dat zijn dood nog altijd een mysterie is, en dat men nog steeds niet weet waar zijn lichaam is.

Jeugd[bewerken]

Vlak na zijn geboorte op 23 december 1777, werd Alexander van zijn vader, de toekomstige tsaar Paul I, ontnomen door Tsarina Catharina omdat zij vreesde dat Paul te veel invloed zou hebben op de toekomstige tsaar maar vooral omdat Catharina en Paul geen goede relatie hadden. Alexander werd opgevoed door de Zwitserse politicus Frédéric-César de La Harpe.

Tsaar Alexander I

Op 15-jarige leeftijd trouwde Alexander met de 14-jarige Louise van Baden. Toen tsarina Catharina II in november 1796 stierf, had zij geen gebruik gemaakt van haar recht om een opvolger aan te wijzen en dus volgde haar zoon, Paul, haar op als tsaar. Hij werd tsaar als Paul I. Zijn pogingen om hervormingen door te voeren werden niet goed ontvangen door Pauls adviseurs, waaronder Alexander. Tsaar Paul I werd op 23 maart 1801 vermoord. Nooit is geheel duidelijk geworden wat de rol van Alexander in het complot geweest is.

Alexander besteeg daarna de troon en hij werd gekroond in het Kremlin op 15 september 1801.

Regering[bewerken]

Alexander vestigde een informele raad van adviseurs, een 'Geheim Comité' (Neglassny Komitet), dat 6 juli 1801 voor het eerst vergaderde. Het bestond uit zijn vrienden Czartoryski, Novosiltsov, Paul Stroganov en Victor Kochubey en was opgezet om ideeën en projecten uit te wisselen. Alexander was van mening dat Rusland een netwerk van verbonden moest weven en niet zich moest isoleren van wat er zich in West- en Centraal-Europa afspeelde. Hij ontmoette Frederik Willem III van Pruisen in Memel in juni 1802. 26 mei 1803 stelde hij Aleksej Arakcheev aan als Inspecteur-Generaal van de Artillerie om het Russische leger te versterken. Alexander was woedend om de terechtstelling van de Hertog van Enghien door de Fransen, temeer daar de hertog uit Baden was ontvoerd, wat tot het gebied van zijn schoonfamilie behoorde. Ook het uitroepen van het Franse keizerrijk viel slecht en in september 1804 werd er een plan gemaakt om een nieuwe orde in Europa te vestigen. Er kwam een Engels-Russisch verbond, waar de Pruisen zich bij aansloten. Hij nam deel aan de Derde Coalitieoorlog (1805-1807), doch na de Slag bij Friedland sloot hij te Tilsit vrede met Napoleon (Vrede van Tilsit). Napoleon en de tsaar konden het echter niet eens worden over Polen en het Continentaal stelsel leidde tot ontevredenheid bij Russische handelaars. In 1811 besloot Alexander de Continentale Blokkade tegen de Britten, opgelegd door Napoleon, te verbreken. Dit leidde tot de oorlog van 1812 waarin Napoleons troepen Rusland aanvielen. Na de ondergang van Napoleons grote leger nam Alexander deel aan de Zesde Coalitieoorlog en trok met de Russische troepen Parijs binnen.

Op het Congres van Wenen nam Alexander liberale standpunten in, waardoor hij regelmatig in conflict kwam met Metternich. Maar onder invloed van barones Barbara Juliana von Krüdener vormde hij in 1815 de Heilige Alliantie, een bolwerk van conservatisme in Europa. Zeven november 1815 werd Alexander in Warschau verwelkomd als de nieuwe koning van Polen. Na 1815 werkte hij samen met Metternich.

Hij zette verschillende hervormingen op touw, onder meer op het gebied van bestuur, onderwijs, wetenschap en het lijfeigenensysteem. Catharina de Grote had de jezuïeten uitgenodigd naar Rusland te komen toen hun orde door paus Clemens XIV in 1773 was afgeschaft. Paus Pius VII herstelde de orde weer in 1814. In 1816 werden de jezuïeten door Alexander uit Sint-Petersburg verbannen en in 1820 uit heel Rusland, omdat de Russische adel op de hogescholen tot het katholicisme zou worden bekeerd. De jezuïtische Generaal Gabriël Gruber was in 1800 rector van de Staatsuniversiteit van Sint-Petersburg en vertrouweling van Paul I. Zijn opvolger Tadeusz Brzozowski (gestorven 1820) mocht van tsaar Alexander het land niet verlaten. Alexander had bijzonder veel belangstelling voor religie. In 1816 werd er zelfs een Ministerie opgezet van Spirituele Zaken en Onderwijs, waarvan Prins Alexej Golitsyn de minister was. In hetzelfde jaar stelde hij een project voor algemene ontwapening voor. In 1818 nam hij deel aan het Congres van Aix (Aken). In 1819 stierf zijn zuster Catharina Paulowna geheel onverwachts op dertigjarige leeftijd in Stuttgart. Alexander had met haar in juni 1814 Engeland bezocht en er Quakers leren kennen.

Op 1 december 1825 stierf tsaar Alexander I in de Zuid-Russische plaats Taganrog na een reis door de Krim. Zijn Schotse lijfarts James Wylie had hem Taganrog aanbevolen. Zes november bezocht hij de plaats Gurzuf, waar een 'Krim koorts' had geheerst. Zeven november dineerde hij in Alupka bij Graaf Michail Vorontsov, de Gouverneur van de provincie. De volgende dagen ging zijn gezondheid achteruit. Achttien november kwam hij ernstig ziek terug in Taganrog. Zijn stoffelijk overschot werd naar Sint-Petersburg overgebracht voor de begrafenis. Zijn vrouw, tsarina Elizabeth Alexeievna stierf enkele maanden later op 16 mei 1826 op 47-jarige leeftijd. Uit het huwelijk werden twee dochters geboren:

Lange tijd is Maria Naryshkina zijn minnares geweest, bij wie hij ook kinderen kreeg.

Na zijn dood werd hij opgevolgd door zijn jongere broer, grootvorst Nicolaas Pavlovitsj. Zijn jongste zus, grootvorstin Anna Paulowna was getrouwd met de Nederlandse koning Willem II.

Voorvaderen[bewerken]

Alexander I van Rusland
Overgrootouders Karel Frederik van Holstein-Gottorp (1700–1739)
∞ 1725
Anna Petrovna van Rusland (1708–1728)
Christiaan August van Anhalt-Zerbst (1690–1737)
∞ 1727
Johanna Elisabeth van Holstein-Gottorp (1712–1760)
Karel Alexander van Württemberg (1684–1737)
∞ 1727
Maria Augusta von Thurn und Taxis (1706–1756)
Frederik Willem van Brandenburg-Schwedt (1700–1771)
∞1734
Sophia Dorothea van Pruisen (1719–1765)
Grootouders Peter III van Rusland (1728–1762)
∞ 1745
Catharina II van Rusland (1729–1796)
Frederik Eugenius van Württemberg (1732–1797)
∞ 1753
Frederika Dorothea Sophia van Brandenburg-Schwedt (1736–1798)
Ouders Paul I van Rusland (1754–1801)
∞ 1776
Sophia Dorothea Augusta Louisa van Württemberg (1759–1828)

Alexander I van Rusland (1777–1825)