Peter III van Rusland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Peter III
1728-1762
Peter III van Rusland
Keizer van Rusland
Periode 5 januari 1762 - 9 juli 1762
Voorganger Keizerin Elisabeth I
Opvolger Keizerin Catharina II
Hertog van Sleeswijk-Holstein-Gottorp
Periode 18 juni 1739 - 9 juli 1762
Voorganger Karel Friedrich I
Opvolger Kroonprins Paul van Rusland
Vader Karl Friedrich I, Hertog van Sleeswijk-Holstein-Gottorp
Moeder Groothertogin Anna Petrovna van Rusland
Dynastie Romanov
Partner Prinses Sophie van Anhalt-Zerbst
Kinderen Keizer Paul I van Rusland
Catherina II op het balkon van het Winterpaleis; op 9 juli 1762 (28 juni, 'oude' juliaanse kalender), de dag van de coup

Peter III Fjodorovitsj ( Russisch: Пётр III Фёдорович, Pjotr III Fjodorovitsj ) (geboren als Karel Peter Ulrich) (Kiel, 21 februari 1728Sint-Petersburg, 17 juli 1762) was van 1739 tot 1762 hertog van Holstein-Gottorp en in 1762 tsaar van Rusland.

Biografie[bewerken | brontekst bewerken]

Geboorte en jeugd[bewerken | brontekst bewerken]

Hij was enig kind van hertog Karel Frederik van Sleeswijk-Holstein-Gottorp en Anna Petrovna (dochter van tsaar Peter de Grote) en woonde al sinds 1742 in Rusland toen hij was aangewezen als rechtmatige Russische troonopvolger.

Huwelijk[bewerken | brontekst bewerken]

Op 21 augustus 1745 trouwde hij met Sophie Augusta van Anhalt-Zerbst, die na hem als tsarina Catharina de Grote zou heersen. Zij hadden een zoon, de latere tsaar Paul I en een dochter, Anna Petrovna (1757-1759). Ze hadden geen gelukkig huwelijk en later beweerde Catharina dat Paul niet de zoon was van Peter, maar van Sergei Saltykov en dat zij zelfs hun huwelijk nooit hadden 'geconsummeerd'. Tijdens hun zestien jaar verblijf in Oranienbaum in Lomonosov had Catharina veel minnaars en haar echtgenoot deed in het begin hetzelfde als zij. Het historische beeld van Peter is vooral gebaseerd op de memoires van zijn vrouw en opvolger.

Kroning[bewerken | brontekst bewerken]

Na de dood van zijn tante tsarina Elisabeth van Rusland (5 januari 1762-gregoriaanse kalender), werd hij uitgeroepen tot de nieuwe Russische tsaar. Hij regeerde slechts zeven maanden.

Zevenjarige oorlog[bewerken | brontekst bewerken]

In de laatste fase van de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) was het Russische leger succesvol. Russische soldaten rukten op in Oost-Pruisen en in Silezië, de weg naar Berlijn lag open en de ondergang van Frederik de Grote leek alleen een kwestie van tijd. Peter III liet echter, toen hij het stokje van Elisabeth overnam, zijn troepen halt houden en begon vredesonderhandelingen. Hij sloot de Vrede van Sint-Petersburg met Frederik de Grote. De laatste was nog bereid Oost-Pruisen aan de Russen over te dragen maar Peter III weigerde tot grote verbazing van zijn leger. Rusland was veranderd van een bondgenoot van Maria Theresia van het Heilige Roomse Rijk, in de sterke bondgenoot van haar vijand Pruisen.

Hervormingen[bewerken | brontekst bewerken]

Peter III voerde binnenlandse hervormingen door, 220 nieuwe wetten in zijn regeringsperiode van 186 dagen, zoals:

  • de afschaffing van foltering, landbezitters mochten hun horigen ook niet langer zonder rechtszaak doden.
  • de nationalisatie van kloosterbezit
  • een tolerantiewet. Hij kondigde godsdienstvrijheid af.
  • het aanmoedigen van onderwijs
  • de afschaffing van de geheime politie
  • Hij moderniseerde het Russische leger. In zijn blinde verering voor Frederik de Grote en Pruisen besloot hij de garderegimenten in Pruisische uniformen te steken en Pruisische vormen van exercitie op te leggen. Peter III leende aan Frederik de Grote het legerkorps dat met de Oostenrijkers in Silezië tegen de Pruisen had gevochten.

Catherina draaide sommige hervormingen terug en zette andere door, waaronder de nationalisatie van kerkbezit.

Oorlog met Denemarken[bewerken | brontekst bewerken]

In mei verklaarde hij Denemarken de oorlog. Russische belangen waren hier niet mee gediend, maar wel die van Holstein. Peter III besloot zelf zijn soldaten in de strijd aan te voeren.

Overlijden[bewerken | brontekst bewerken]

Het Ropsha paleis rond 1980

In zijn korte regeerperiode had hij veel vijanden gemaakt. Vlak voor zijn vertrek naar Denemarken werd hij op 9 juli 1762 (gregoriaanse kalender) door zijn vrouw ten val gebracht. Een paar weken voor zijn onttroning had Peter III de door Elisabeth gevangen gezette Ivan VI van Rusland in het fort Sjlisselburg bezocht. Ivan VI werd op 16 juli 1764 op 23-jarige leeftijd vermoord, zodat hij geen gevaar zou opleveren voor de troon van Catharina.

Peter III werd naar Ropsha gebracht en is daar op de 17e onder niet volledig opgehelderde omstandigheden om het leven gebracht, vermoedelijk door Aleksej Grigorjevitsj Orlov, de broer van haar minnaar Grigori Orlov. Met Aleksej had ze ook een verhouding, want hetzelfde jaar beviel ze van hun zoon, Aleksej Bobrinski.

Mogelijk waren het priesters die het plan de tsaar ten val te brengen beraamden, omdat de tsaar grondbezit van de geestelijkheid in beslag had genomen.[1] Frederik de Grote zag de revolutie in Rusland aankomen en had zijn grote vriend de tsaar gewaarschuwd en geadviseerd voorzorgsmaatregelen te nemen, maar de tsaar had dat advies in de wind geslagen.

Peter III ligt begraven in het Alexander Nevski-klooster in St. Petersburg.

Poegatsjov[bewerken | brontekst bewerken]

Een tijd na zijn dood gaf de Donkozak Jemeljan Poegatsjov zich voor hem uit en leidde een opstand tegen Catharina de Grote in de Wolga- en Oeralregio's in 1773 en 1774.

Voorvaderen[bewerken | brontekst bewerken]

Peter III van Rusland
Overgrootouders Christiaan Albrecht van Sleeswijk-Holstein-Gottorp (1641–1695)
∞1667
Frederika Amalia van Denemarken(1649-1704) (–)
Karel XI van Zweden (1655–1697)
∞ 1680
Ulrika Eleonora van Denemarken (1656–1693)
Alexis van Rusland (1629–1676)
∞1671
Natalja Narysjkina (1651-1694)
Samuil Skavronski (–)

Elisabeth Moritz (-)
Grootouders Frederik IV van Sleeswijk-Holstein-Gottorp (1671–1702)
∞ 1698
Hedwig Sophia van Zweden (–)
Peter I van Rusland (1672–1725)
∞ 1712
Catharina I van Rusland (1684–1727)
Ouders Karel Frederik van Sleeswijk-Holstein-Gottorp (1700–1739)
∞ 1725
Anna Petrovna van Rusland (1708–1728)

Peter III van Rusland (1728–1762)