1860-1869

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

De jaren 1860-1869 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 19e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen[bewerken]

De nieuwe slaaf, de koelie

.

Slavernij
Europa
Otto von Bismarck 1873
België
  • België sluit vrijhandelsverdragen met Frankrijk (1861), Groot-Brittannië (1862) en het Duitse Tolverbond (1863). In 1864 voert het een algemeen vrijhandelstarief in.
  • Aanleg van het Kanaal Roeselare-Leie door West-Vlaanderen, vooral ten bate van de graanverwerkende industrie.
  • De Stelling van Antwerpen wordt gebouwd, die tot doel heeft de stad onneembaar te maken. Daartoe wordt in de periode van 1859 tot 1865 een omwalling aan de Stad gebouwd en een eerste fortengordel op 3,5 km afstand van dit vestingwerk. Deze moet de stad tegen bombardementen beschermen en vrijwaren van bezetting. Overal in Antwerpen worden protestmeetings gehouden tegen de vestingplannen. Uit deze protestmeetings komt de Meetingpartij voort, die het beginpunt heet te zijn van de Vlaamse Beweging.
  • 1865 : Koning Leopold I van België sterft, hij wordt opgevolgd door zijn zoon Leopold II.
Nederland
  • Nederland krijgt in dit decennium een spoorwegnet. De conservatieve minister-president Floris Adriaan van Hall krijgt in 1860 genoeg steun van liberale afgevaardigden om zijn wetsontwerp door het parlement te loodsen. Het bevat negen lijnen die zorgvuldig zijn verspreid over alle regio's en waarbij alle godsdienstige gezindten zijn bedacht.
  • Rotterdam krijgt de Nieuwe Waterweg en voor Amsterdam wordt het Noordzeekanaal aangelegd.
  • De uitbreiding van het spoorwegnet maakt het nodig een dienstregeling op te stellen, en daarvoor weer is een uniforme tijd onmisbaar. Zoals al in 1837 afgesproken nemen de spoorwegbedrijven de Amsterdamse tijd in 1866 aan als spoorwegtijd voor heel het land. Behalve in Amsterdam hebben de steden met een spoorstation nu behalve hun eigen vaste tijd ook een stationstijd, die wel een half uur kan afwijken. Ook de telegraafdienst neemt de gemiddelde Amsterdamse tijd als standaardtijd voor al haar kantoren.
  • Bij de volkstelling van 1859 woont 55% van de Nederlanders op het platteland en 45% in de stad. Bij de volgende telling in 1869 is de verhouding omgekeerd. Dat tekent het tempo in dit decennium van de urbanisatie.
  • De pauselijke encycliek Quanta Cura van 1864 brengt verwijdering tussen de Nederlandse liberalen en katholieken. In 1866 zoeken de laatsten toenadering tot Groen van Prinsterer en de Conservatieven op onderwijsgebied. Katholiek en protestant vinden elkaar na eeuwen in de leuze "bijzonder onderwijs regel, openbaar onderwijs aanvulling".
  • 1867 : De Luxemburgse kwestie dreigt Nederland te betrekken in een conflict tussen Pruisen en Frankrijk. De zaak wordt geschikt en de neutraliteit van een gedemilitariseerd Luxemburg gegarandeerd.
  • Koning Willem III is beducht voor de Pruisische expansiepolitiek en bevordert op allerlei manieren de weerbaarheidsgedachte onder zowel burgers als studenten, zodat vele weerbaarheidsverenigingen opbloeien en er vele tientallen bij komen. Deze verenigingen hebben de landsverdediging op het oog, en oefenen in het omgaan met wapens, en in de voorbereiding op de krijgsdienst. Zo worden in 1866 de eerste officiële studentenweerbaarheden opgericht in Utrecht en Leiden.
Ottomaanse Rijk
  • 1860 : Maronitische-Druzische Oorlog, is een conflict uit tussen de Maronieten en Druzen in het Libanongebergte. Kort daarop vallen moslims in Damascus de christenen in de Christenwijk aldaar aan. Er vallen ruim 3000 doden. Frankrijk stuurt troepen om de maronieten te beschermen, en vestigt een semiautonoom gebied dat Libanon wordt genoemd.
  • 1861 : Sultan Abdülmecit sterft, hij wordt opgevolgd door zijn broer Abdülaziz.
  • 1864 : Einde van de Kaukasusoorlog. De Russen die de oorlog hebben gewonnen, verdrijven de lokale bevolking, de Circassiërs, naar het Ottomaanse Rijk. In drie jaar verlaat een half miljoen mensen zijn woongebied.
  • 1867 : Isma'il Pasha wordt de eerste kedive van Egypte.
  • 1869 : Isma'il Pasha opent plechtig het Suezkanaal.
Noord-Amerika
Latijns-Amerika
Azië
Afrika
Militair
  • Oprichting van het internationale Rode Kruis te Genève, om oorlogsslachtoffers (toen allereerst gewonde soldaten) te kunnen helpen.
  • Conventie van Genève (Rode Kruis).
  • Het geweer vervangt de musket. In 1866 verslaat het Pruisische leger het Oostenrijkse leger mede dankzij de invoering van geweren met achterlading. Het grote voordeel is dat Pruisische soldaten niet langer staand hoeven te vuren, zoals de Oostenrijkers, maar dit ook liggend kunnen doen.
  • Het Gatling gun wordt in 1861 op de markt gebracht en komt dus juist op tijd voor de Amerikaanse Burgeroorlog. Het is een snelvuurkanon, een voorloper van de mitrailleur.
  • Spoorwegen verplaatsen troepen snel over grote afstanden, terwijl de telegrafie op afstand versnelt.
  • Stoom maakt een eind aan het militaire nut van het zeilschip.
Innovatie
Verkeer
  • 1869 – De eerste transcontinentale spoorweg in de Verenigde Staten wordt voltooid.
  • De Grand Central Belge ontstaat door diverse fusies in de jaren 1864-1867. Het is een consortium van privéspoorwegmaatschappijen en zal blijven bestaan tot het einde van de 19de eeuw.
  • De Kuilenburgse spoorbrug over de Lek wordt gebouwd tussen 1863 en 1868, bij de aanleg van de Spoorlijn Utrecht – Boxtel. Om de scheepvaart niet te hinderen komen er geen pijlers in de rivier, daarom krijgt de hoofdoverspanning een lengte van 157 meter, de langste overspanning in Europa.
scheepvaart
  • Begonnen wordt met het uitbaggeren van de riviermonden aan de Nederlandse kust. Er worden zes rijksbaggermolens gebouwd door Adriaan Volker, die op stoomkracht beginnen met het uitdiepen van de Merwede. Het is de bedoeling dat de grote rivieren zo worden verbeterd, dat ze weer zelf de vaargeul op diepte gaan houden.
  • De Scheveningse reder Adrien Eugène Maas introduceert in 1866 de logger in Nederland voor de vleetvisserij op haring.
Economie
  • In de wereld ontstaat een groot tekort aan katoen ("cotton famine") ten gevolge van de Amerikaanse burgeroorlog. De achtergebleven Twentse katoenindustrie profiteert hiervan en moderniseert razendsnel. Spinnerijen en weverijen gaan over van handkracht op stoomkracht en de huisarbeid wordt teruggedrongen tot afgelegen plaatsen. De grote stadsbrand van Enschede werkt de modernisering in de hand.
  • Onder invloed van de telegrafie en de stoomvaart maakt de stapelmarkt plaats voor de transitohandel.
  • De Noor Svend Foyn vertrekt in 1864 op het eerste speciaal gebouwde vangschip Spes et Fides (hoop en vertrouwen), met zeven walviskanonnen (die ieder een harpoen en een granaat afzonderlijk afschieten) gemonteerd op het voorschip. Na jaren van perfectioneren ontvangt hij in 1870 octrooi op een harpoengranaatkanon dat een harpoen én een granaat tegelijk afschiet. Met deze ontwikkeling begint de moderne walvisvaart.
Communicatie
Telefoontoestel uit 1896
Gezondheidszorg
Bloeddrukmeter
Wetenschap
  • 1865 – Friedrich Kekulé verklaart de moleculaire structuur van de benzeenring en verricht pionierswerk in de organische scheikunde.
  • In juni 1865 publiceert Antonio Pacinotti een artikel over een prototype van een gelijkstroommachine op inductie met radiale ring en radiale collector waarvan de werking sterk verbeterd is ten opzichte van vorige types. Hij noemt zijn machine macchinetta (klein machientje), maar ze wordt bekend onder de naam Ring van Pacinotti. Rond 1869 brengt Zénobe Gramme een aantal belangrijke verbeteringen aan. Hij slaagt erin om een model te produceren dat een voldoende grote en constantere gelijkstroom kan leveren bij een relatief belangrijk vermogen, voor gebruik in laboratoria.
  • Tijdens zijn reizen door China ontdekt de missiepater Armand David de vaantjesboom, stuurt hij drie exemplaren van het Pater-Davidshert naar huis en beschrijft hij de reuzenpanda.
Kunst en Cultuur
Jules Verne
  • Doorbraak, ook in het Nederlandse taalgebied, van de schrijver Jules Verne met futuristische reisverhalen als "Vijf weken in een luchtballon" en "Naar het middelpunt der aarde".
  • In Frankrijk ontstaat het Impressionisme in de schilderkunst.
  • De dichters van de Parnasse zetten zich vooral in de vorm af tegen de Romantiek en propageren het principe van l'Art pour l'Art (kunst omwille van de kunst): alleen dat wat zonder enig nut is kan mooi zijn. Gestreefd wordt naar een poëzie met een zuivere vormschoonheid, zonder morele gepreoccupeerdheid.
  • Het Gelderse Oosterbeek is een trefpunt van kunstschilders, het Nederlandse Barbizon.
  • Begin van de monumentenzorg in Nederland met de verklaring tot Rijksmonument van de Ruïne van Brederode en de aankoop door het Rijk van het hunebed van Borger.
  • Na afschaffing van de slavernij in Suriname wordt de kawina, de traditionele zang en dans van de slaven op de plantages, amusementsmuziek, met teksten die meer maatschappijkritisch van toon zijn. Kawina wordt vanaf nu door orkesten van rond de tien bandleden vertolkt, op diverse Surinaamse percussie-instrumenten. Kenmerkend zijn de trommels met dubbelvel, de zigzag of schudbus en de kwa-kwa bangi. De zang blijft in roep-en-antwoordpatroon.
Stad en land
  • Na de Stadsbrand van Enschede (1862) wordt de stad snel herbouwd. De textielfabrieken komen buiten de stadskern en zijn modern uitgerust. Er komen ook fabrieksscholen, waarop de werkende kinderen verplicht onderwijs volgen. Buiten werktijd, dat wel.
  • De nieuwe burgemeester van Brussel Jules Anspach begint met de overwelving van de Zenne, die zwaar vervuild is en regelmatig overstroomt.
  • Dr. Jules Guyot bezoekt tussen 1861 en 1867 alle wijngebieden in 71 departementen van Frankrijk. Daarna publiceert hij een "Étude des vignobles de France", een boek dat tot grote veranderingen in de Franse wijnbouw zal voeren.
  • Onder leiding van Georges-Eugène Haussmann gaat Parijs op de schop. De middeleeuwse stad met haar stegen en sloppen, broeinesten van epidemieën en revoluties, wordt doorsneden door brede boulevards. De Jardin du Luxembourg wordt verkleind en het Bois de Boulogne aangelegd.
Vrouw
  • In Londen wordt in 1865 de Kensington Society opgericht door dames uit de middenklasse, die kiesrecht en toegang tot hoger onderwijs willen. Hun petitie voor vrouwenkiesrecht wordt in 1866 door John Stuart Mill in het Lagerhuis gebracht.
  • Hoogtij van de crinoline. Deze kooi van soepele hoepels zorgde ervoor dat alle dikke onderrokken voorgoed naar de kleerkast verdwenen. De constructie vergt meters stof. Door het sterke contrast komt ook de extreem ingesnoerde taille veel beter uit. (Vrouwen vallen als gevolg van ademnood door de insnoering geregeld flauw).
Sport