Vrouwenkiesrecht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Poster uit 1918, ontworpen door Theo Molkenboer

Het vrouwenkiesrecht is het actief en passief kiesrecht van vrouwen. Algemeen vrouwenkiesrecht werd voor het eerst ingevoerd in 1893 in Nieuw-Zeeland.

Nederland[bewerken]

Tot het begin van de 20e eeuw mochten in Nederland alleen mannen stemmen, als ze voldeden aan bepaalde eisen.

Bij de grondwetswijziging van 1917 werd het algemeen kiesrecht ingevoerd. Daarbij werd het passief kiesrecht voor zowel mannen als vrouwen mogelijk gemaakt, maar het actief algemeen kiesrecht werd opengesteld alleen voor mannen, zij het dat de Grondwet het mogelijk maakte dat de wet het actief kiesrecht ook uitbreidde tot vrouwen. In 1918 werd Suze Groeneweg voor de SDAP als eerste vrouw in de Tweede Kamer gekozen.

Eeuwigdurende kalender Vrouwenkiesrecht door Jan Dona.

In september 1918 diende het Kamerlid Hendrik Pieter Marchant een initiatiefwet in tot instelling van actief kiesrecht voor vrouwen, dat onder druk van de revolutionaire bewegingen in Duitsland en ook in Nederland in 1919 wordt aangenomen. De eerste vrouw die in Nederland van het actieve stemrecht gebruik maakte was Maria Elisabeth (Elise) Spauwen-Schrijnemakers (Gronsveld, 10 september 1876 - aldaar, 26 november 1941). Als echtgenote van burgemeester Hubert Spauwen van de gemeente Gronsveld (Limburg) bracht zij op zaterdag 15 mei 1920 bij de gemeenteraadsverkiezingen van Gronsveld als eerste vrouw haar stem uit [1]. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1922 konden voor het eerst alle vrouwen in Nederland gebruikmaken van het actieve kiesrecht. De partijen die zich zo lang tegen het vrouwenkiesrecht hadden verzet, de protestantse en katholieke partijen, bleken er groot profijt van te hebben. Het algemeen kiesrecht voor vrouwen en mannen werd met de grondwetswijziging van 1922 in de Grondwet opgenomen.

Het vrouwenkiesrecht werd in Nederland bevorderd door de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht 1894-1920, die was opgericht door Wilhelmina Drucker, Annette Versluys-Poelman en Aletta Jacobs en door de Nederlandsche Bond voor Vrouwenkiesrecht van 1907-1920 met Elisabeth Carolina van Dorp, Clara Wichman, Welmoet Wijnaendts Francken-Dyserinck en Eduard Fokker.

Demonstratie voor vrouwenkiesrecht (Amsterdam, 1914)

In Nederland was alleen de SGP nog tot 2013 tegen het passief vrouwenkiesrecht.[2]

België[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Tijdlijn van het stemrecht in België voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In België waren onder andere Marie Popelin en Emilie Claeys voorvechtsters van het vrouwenstemrecht. Pas na de Eerste Wereldoorlog kwam de beweging voor het vrouwenkiesrecht op gang.

In de grondwetsherziening van 1921 werd het algemeen enkelvoudig stemrecht ingevoerd; dit systeem huldigde het principe van "één man, één stem". Vrouwen kregen enkel stemrecht op gemeentelijk niveau, grootoorlogsweduwen mochten echter ook op nationaal niveau hun stem uitbrengen. Toch werd de invoering van algemeen kiesrecht voor alle vrouwen in het vooruitzicht gesteld. Er werd een artikel in de grondwet opgenomen dat bepaalde dat het vrouwenkiesrecht in een bijzondere wet kon worden goedgekeurd. Dit zou pas gebeuren na de Tweede Wereldoorlog in 1948.

Frankrijk[bewerken]

Vanaf de restauratie in 1815 kende Frankrijk het stemrecht voor mannen die voldoende belasting betaalden en niet in militaire dienst waren. Vele wetsvoorstellen voor vrouwenkiesrecht werden ingediend bij het Frans Parlement in het begin van de twintigste eeuw, maar deze voorstellen werden geblokkeerd door de Franse senaat.[3]

In 1943, tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd in Algiers, Algerije, een voorlopig Frans parlement geïnstalleerd. In een voorgestelde wet over de organisatie van de staat na de bevrijding, waarover op 23 maart 1944 werd gestemd en die op 21 april 1944 werd bekrachtigd, werd het vrouwenkiesrecht geregeld.[4]

Tijdslijn[bewerken]

Tijdslijn van het internationale vrouwenkiesrecht
Datum gebeurtenissen
1881 Sommige Schotse vrouwen krijgen stemrecht in lokale verkiezingen.
1883 Aletta Jacobs verzoekt het college van B&W van Amsterdam om haar op de kiezerslijst te plaatsen. Volgens haar voldeed zij aan alle wettelijke eisen.

Hoewel de grondwet het kiesrecht aan meerderjarige Nederlanders met een bepaald inkomen toekende, stelde de Hoge Raad dat "Nederlander en ingezetenen alleen slaat op de mannen, anders ware dit afzonderlijk vermeld'.

1893 Nieuw-Zeeland geeft vrouwen stemrecht.
1894 Engeland breidt het kiesrecht van vrouwen uit, maar vrouwen mogen niet meestemmen in nationale verkiezingen.
1902 Australische vrouwen krijgen beperkt kiesrecht.
1906 In Finland krijgen vrouwen het recht te stemmen.
1907 Vrouwen in Noorwegen mogen zich verkiesbaar stellen.
1913 In Noorwegen krijgen vrouwen volledig kiesrecht.
1915 In Denemarken en IJsland krijgen vrouwen stemrecht.
1917 De nieuwe Russische grondwet staat vrouwenkiesrecht toe.
1917 In Nederland krijgen vrouwen het passief kiesrecht oftewel het recht gekozen te worden.
1918 In Engeland krijgen vrouwen van 30 jaar en ouder kiesrecht, mannen krijgen kiesrecht als ze ouder dan 21 zijn.
1918 Canadese vrouwen krijgen kiesrecht voor het provinciaal bestuur.
1918 In Duitsland en Oostenrijk mogen vrouwen stemmen.
1918 Vrouwen krijgen kiesrecht in Litouwen, Polen, Estland en Letland.
1919 Vrouwen in Nederland krijgen het actief kiesrecht.
1919 Vrouwen in België, Luxemburg en de Oekraïne krijgen kiesrecht.
1919 In Nieuw-Zeeland mogen vrouwen gekozen worden.
1919 In Zweden krijgen vrouwen beperkt stemrecht.
1920 Blanke vrouwen krijgen in alle staten van Verenigde Staten stemrecht.
1920 Vrouwen in Albanië, Tsjechië en Slowakije krijgen kiesrecht.
1920 Canadese vrouwen mogen zich verkiesbaar stellen.
1921 Vrouwen in Zweden krijgen volledig kiesrecht.
1921 Armenië en Azerbeidzjan geven vrouwen kiesrecht.
1928 Vrouwen in Engeland krijgen kiesrecht gelijk aan dat van mannen.
1928 In Ecuador en Guyana krijgen vrouwen stemrecht.
1930 Blanke vrouwen in Zuid-Afrika krijgen stemrecht.
1931 In Spanje krijgen vrouwen volledig kiesrecht.
1932 Uruguay, Thailand en de Malediven.
1933 Turkse vrouwen krijgen het recht te stemmen.
1934 Cuba en Brazilië.
1934 In Turkije mogen vrouwen zich verkiesbaar stellen.
1934 In Portugal krijgen vrouwen beperkt kiesrecht.
1937 Op de Filipijnen krijgen vrouwen stemrecht.
1938 Vrouwen in Bolivia krijgen kiesrecht.
1938 Oezbeekse vrouwen krijgen het recht te stemmen.
1939 El Salvador.
1941 Panama geeft vrouwen beperkt stemrecht.
1942 Bulgarije en Jamaica.
1944 Frankrijk.
1945 Indonesië, Italië, Hongarije, Japan, Joegoslavië, Senegal en Ierland.
1946 Palestina, Kenia, Liberia, Kameroen, Korea, Guatemala, Panama, Roemenië, Venezuela en Vietnam.
1947 China, Nepal, Pakistan, Singapore en Argentinië.
1947 Mexico.
1948 Israël, Irak, Korea, Nigeria en Suriname. België dat vrouwen al eerder gemeentelijke stemrecht had gegeven, geeft vrouwen volledig kiesrecht.
1949 Bosnië en Herzegovina.
1949 China en Costa Rica .
1949 Vrouwen in Chili krijgen kiesrecht, maar moeten gescheiden van mannen stemmen.
1950 India, Haïti en Barbados.
1950 Canada.
1951 Nepal en Grenada.
1952 Griekenland, Libanon en Bolivia.
1953 In Mexico mogen vrouwen zich verkiesbaar stellen.
1953 Hongarije.
1953 Bhutan en Syrië verlenen vrouwen volledig kiesrecht.
1954 Ghana, Colombia en Belize geven vrouwen kiesrecht.
1955 Cambodja, Ethiopië, Peru, Honduras en Nicaragua stellen kiesrecht voor vrouwen in.
1956 Vrouwen krijgen kiesrecht in Egypte, Somalië, Comoren, Mauritius, Mali en Benin.
1957 Maleisië breidt het vrouwenkiesrecht uit.
1957 In Zimbabwe mogen vrouwen voortaan stemmen.
1959 Madagaskar en Tanzania geven vrouwen kiesrecht.
1959 San Marino staat vrouwen toe te stemmen.
1960 Vrouwen op Cyprus, in Gambia en in Tonga krijgen stemrecht.
1960 Canadese vrouwen mogen zich verkiesbaar stellen.
1961 Burundi, Malawi, Paraguay, Rwanda en Sierra Leone voeren vrouwenkiesrecht in.
1961 Vrouwen op de Bahama's krijgen beperkt kiesrecht.
1961 Vrouwen in El Salvador kunnen zich voortaan verkiesbaar stellen.
1962 Algerije, Monaco, Uganda en Zambia geven vrouwen kiesrecht.
1962 In Australië krijgen vrouwen volledig kiesrecht.
1963 Vrouwen in Marokko, Congo, Iran en Kenia krijgen stemrecht.
1964 Sudan voert kiesrecht voor vrouwen in.
1964 Op de Bahama's wordt volledig kiesrecht voor vrouwen ingevoerd.
1965 Vrouwen krijgen kiesrecht in Afghanistan, Botswana en Lesotho.
1967 Ecuador voert volledig kiesrecht in.
1968 Volledig kiesrecht voor vrouwen ingevoerd in Swaziland.
1970 Jemen voert kiesrecht in.
1971 Zwitserland voert vrouwenkiesrecht in en de Verenigde Staten verlagen de kiesgerechtigde leeftijd voor zowel mannen als vrouwen naar 18 jaar.
1972 Bangladesh verleent vrouwen kiesrecht.
1973 Vrouwen in Bahrein krijgen volledig kiesrecht.
1973 Vrouwen mogen zicht verkiesbaar stellen in San Marino.
1974 Jordanië en de Salomonseilanden breiden het vrouwenkiesrecht uit.
1975 Angola, Kaapverdië en Mozambique geven vrouwen stemrecht.
1976 Portugal voert volledig kiesrecht voor vrouwen in.
1978 Moldavië voert volledig kiesrecht in.
1978 Vrouwen in Zimbabwe mogen zich verkiesbaar stellen.
1979 Vrouwen op de Marshalleilanden en Micronesië krijgen volledig stemrecht.
1980 Iran geeft vrouwen (opnieuw) stemrecht.
1984 Volledig kiesrecht voor vrouwen in Liechtenstein.
1984 In Zuid-Afrika wordt het kiesrecht uitgebreid voor gekleurden en Indiërs.
1986 De Centraal-Afrikaanse Republiek voert vrouwenkiesrecht in.
1990 Vrouwen op Samoa krijgen volledig kiesrecht.
1993 Vrouwen in Kazachstan krijgen volledig kiesrecht.
1994 Zwarte vrouwen krijgen volledig kiesrecht in Zuid-Afrika.
2005 Het parlement van Kuweit geeft vrouwen volledig kiesrecht.

Chronologie[bewerken]

Pioniersstaten en -gebieden (voor de 20e eeuw)[bewerken]

Voor de 20e eeuw zouden enkele landen gedeeltelijk of tijdelijk kiesrecht geven aan vrouwen:

Voor 1900 waren er nog een hele reeks andere territoriale, subnationale, niet staatse of niet erkende entiteiten die een zekere vorm van vrouwenkiesrecht kenden:

Chronologie sinds 1900[bewerken]

Dertien van de negentien verkozen vrouwen in het Finse parlement.

Het stemrecht is langzamerhand toegekend aan vrouwen in de meerderheid van landen vanaf het begin van 20e eeuw (niet exhaustieve lijst na 1940) :

Twee landen kennen geen vrouwenstemrecht om particuliere reden:

  • Brunei: men heeft geen verkiezingen, waardoor vrouwen én mannen beiden geen stemrecht hebben;
  • Vaticaan: de toegang tot het kiescollege (Conclaaf) is voorbehouden voor priesters en daar de Rooms-katholieke Kerk geen vrouwen tot priester wijdt, hebben zij de facto geen stemrecht.

Internationale initiatieven[bewerken]

  • 1910: ten tijde van de tweede internationale conferentie van socialistische vrouwen in Kopenhagen, stelde de Duitse feministe Clara Zetkin de oprichting van een "internationale dag van de vrouwen" voor, een jaarlijks terugkerende protestdag om te pleiten voor het recht te stemmen, de gelijkheid tussen de geslachten en het socialisme. Dit initiatief zou uiteindelijk uitgroeien tot de Internationale Vrouwendag, die elke 8 maart wordt gevierd.[31]

Noten[bewerken]

  1. 'Een historisch feit' Limburger Koerier, Maastricht (Provincienieuws), Maandag 17 mei 1920
  2. (Toelichting op het) Program van beginselen van de SGP, artikelen 7 en 10, met toelichting. Geraadpleegd 27 april 2010.
  3. (fr) Website Franse senaat
  4. (fr) 8 Mars 1944: En France, les femmes obtiennent le droit de vote
  5. V. Vincent, Le vote municipal des femmes, in Société d'économie sociale. La Réforme sociale 10³ (1895), pp. 527--530.
  6. a b (sv) Å. Karlsson-Sjögren, Männen, kvinnorna och rösträtten : medborgarskap och representation 1723–1866, Stockholm, 2006.
  7. A. Oldfield, Woman Suffrage in Australia, Cambridge - New York - Melbourne, 1992, pp. 14, 41.
  8. D. Verdoni, La femme corse: représentation mentale et réalités sociales, in Femmes de Méditerranée: culture et traditions euro-méditerranéennes, Toulouse, 2002, p. 101.
  9. Droit de vote des Québécoises.
  10. O.Y. Acuña Rodríguez, A propósito de los cincuenta años del voto femenino. Construcción de ciudadanía en la mujer, 15 januari 2004 PDF-document
  11. An Act to Grant to the Women of Wyoming Territory the Right of Suffrage and to Hold Office (10 december 1869).
  12. Le droit de vote des femmes dans le monde.
  13. An act to submit to the qualified electors of the State the question of extending the right of suffrage to women of lawful age, and otherwise qualified, according to the provisions of Article 7, Section 2, of the constitution of Colorado (gestemd op 7 april 1893); goedgekeurd bij referendum op 7 november 1893: 35.798 voor, 29.451 tegen); geratificeerd door de gouverneur op 2 december 1893.
  14. (en) "It’s been 120 years: women and the vote", in Cook Islands News (19/09/2013).
  15. J. Haines, Not for Want of Trying: Women in Australian and New Zealand Politics, 1893-1994, in A. Brill (ed. introd.), A Rising Public Voice: Women in Politics Worldwide, New York, 1995, p. 18.
  16. A. Oldfield, Woman Suffrage in Australia, Cambridge - New York - Melbourne, 1992, p. 41.
  17. "Finland's trailblazing path for women", BBC News (1/06/2006), Australian women in politics, australia.gov.au
  18. Australian women in politics, australia.gov.au
  19. Anoniem, La convention anglaise sur les Nouvelles-Hébrides, in Bulletin colonial 7 (1906), p. 206 (non vidi).
  20. History of the Finnish Parliament, web.eduskunta.fi, Finland's trailblazing path for women, BBC News (1/06/2006).
  21. International Women's Day, norwayemb.org.in
  22. Sinds 1908 konden vrouwen ouder dan 25 jaar die belastingen betaalden ook stemmen.
  23. a b c d N. Thomsen - introd. K. Cullen-DuPont, Women's Rights, New York, 2007, p. 351.
  24. Droit de vote des femmes au Canada, parl.gc.ca (geraadpleegd op 10 juli 2012).
  25. Verordnung über die Wahlen zur verfassunggebenden deutschen Nationalversammlung (Reichswahlgesetz, §2).
  26. N. Thomsen - introd. K. Cullen-DuPont, Women's Rights, New York, 2007, p. 350.
  27. N. Thomsen - introd. K. Cullen-DuPont, Women's Rights, New York, 2007, pp. 351-352.
  28. (en) Constitution of the Irish Free State (Saorstát Eireann) Act, 1922 (voordien volgde men de weten van het Verenigd Koninkrijk en was de leeftijd 30 jaar).
  29. N. Thomsen - introd. K. Cullen-DuPont, Women's Rights, New York, 2007, p. 352.
  30. Inter-Parliamentary Union, Women in Parliaments - 1945-1995. World Statistical Survey, Genève, 1995, p. 216.
  31. a b c d e f g h i Magazine Le Monde 2 (18-19 april 2004), p. 83.
  32. A. Winslow (ed.), Women, Politics, and the United Nations, Westport - Londen, 1995, p. 186.
  33. D. Cariboni, Uruguay elections: establishment seeks to dodge gender quotas, in The Guardian (16/10/2014).
  34. a b c d N. Thomsen - introd. K. Cullen-DuPont, Women's Rights, New York, 2007, p. 353.
  35. a b M. Bozdemir, La Marche turque vers l'Europe, Parijs, 2005, p. 149.
  36. 1929 : Les femmes obtiennent le droit de vote en Turquie, artsocial.centerblog.net (7/12/2007).
  37. Inter-Parliamentary Union, Women in Parliaments - 1945-1995. World Statistical Survey, Genève, 1995, p. 129.
  38. Femmes de pouvoir, sur le site herodote.net
  39. mais première participation aux élections nationales en 1938 ; cf. Gerardo Caetano, “Ciudadanía Política e integración Social en el Uruguay 1900 – 1933”, Ciudadanía Política y Formación de las Naciones”, México, fondo de Cultura Económica, 1999, p. 420.
  40. Décret nº. 21.076 du 24 février 1932 ; il existe toutefois une discrimination : les électeurs âgés de plus de 60 ans et les femmes ne sont pas soumis à l’obligation de vote, au contraire des hommes entre 21 et 60 ans
  41. Casgrain, Thérèse, Répertoire du patrimoine culturel du Québec (16/04/2015).
  42. Obtention du droit de vote et d'éligibilité pour les femmes québécoises, Répertoire du patrimoine culturel du Québec (16/04/2015).
  43. Vanaf 1932 voor de gemeenteraadsverkiezingen, van toepassing vanaf 1935, maar met beperkingen verbonden aan de lees- en schrijfvaardigheden van de vrouwen. Vgl. Erika Maza Valenzuela y Anthony’s Collage, “Las Mujeres Chilenas y la ciudadanía electoral: de la Exclusión al Voto Municipal 1884 – 1934”. Legitimidad, representación y alternancia en España y América Latina: las reformas electorales (1880 – 1930), México, El Colegio de México, 2000, p. 180.
  44. Inter-Parliamentary Union, Women in Parliaments - 1945-1995. World Statistical Survey, Genève, 1995, p. 135, A. Colón - R. Reddock, The changing status of women in the contemporary Caribbean, in P.C. Emmer - B. Brereton - B.W. Higman (edd.), General History of the Caribbean, V, Parijs - Londen - Oxford, 2004, p. 476 (noot 31).
  45. D. Nohlen - F. Grotz - C. Hartmann, Elections in Asia and the Pacific: A Data Handbook, I, Oxford, 2001, p. 174–.
  46. 1945 voor de gemeenteraadsverkiezingen, vgl. Marta Irurozqui, “Sobre Leyes y Trasgresiones: Reformas electorales en Bolivia 1826 – 1952”; Legitimidad, representación y alternancia en España y América Latina: las reformas electorales (1880 – 1930), México, El Colegio de México, 2000, p. 170
  47. J. López Ocampo, Gustavo Rojas Pinilla, Bibliothèque Luis Ángel Arangon, M. Velásquez Toro, Derechos de las mujeres : Voto femenino y reivindicaciones políticas, in Revista Credential Historia 119 (november 1999).
  48. P. Weil, Le statut des musulmans en Algérie coloniale. Une nationalité française dénaturée, in La Justice en Algérie 1830-1962, La Documentation française, Collection Histoire de la Justice, Parijs, 2005, p. 95-109, D. Lefeuvre, 1945-1958: un million et demi de citoyennes interdites de vote!, in Clio 1/1995, Résistances et Libérations France 1940-1945.
  49. Tijdens de regering van koningin Salote Tupou III. Cf. Site web du Parlement tongien.
  50. D.M. Hart, Tribe and Society in Rural Morocco, Londen, 2000, p. 96.
  51. Sinds 1931 werd het toegekend aan vrouwen met een diploma secundair onderwijs, terwijl van mannen slechts verlangd werd te kunnen lezen en schrijven.
  52. govt.ws
  53. Arabie : le roi accorde le droit de vote aux femmes, lefigaro.fr (25/09/2011).

Referenties[bewerken]