Appenzell Innerrhoden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Appenzell Innerrhoden
Kanton in Zwitserland Vlag van Zwitserland
Vlag Wapen van Appenzell Innerrhoden
(Details)
Kaart van Appenzell Innerrhoden
Algemeen
Oppervlakte 173 km²
Inwoners (31-12-2012) 15.789 (87 inw/km²)
Hoofdplaats Appenzell
Politiek
Lid Zwitsers Eedgenootschap sinds 1513
Overig
Afkorting/kenteken AI
Talen Duits
Website Kanton Appenzell IR
Detailkaart
Districten van kanton Appenzell Innerrhoden
Districten van kanton Appenzell Innerrhoden
Portaal  Portaalicoon   Zwitserland

Het kanton Appenzell Innerrhoden (Duits: Appenzell Innerrhoden; Frans: Appenzell Rhodes-Intérieures; Italiaans: Appenzello Interno; Reto-Romaans: Appenzell Dadens; Engels: Appenzell Innerrhoden of Appenzell Inner Rhodes) is een halfkanton van Zwitserland. Het ligt in Noordoost-Zwitserland.

Geografie[bewerken]

Appenzell Innerrhoden grenst aan het halfkanton Appenzell Ausserrhoden en het kanton Sankt Gallen. De beide kantons van Appenzell worden geheel omringd door het kanton Sankt Gallen. Appenzell Innerrhoden bestaat uit vijf niet aan elkaar grenzende delen. Behalve het grootste deel, waarin de hoofdstad ligt, zijn dat twee exclaves die samen het district Oberegg vormen, en twee kloosters, Grimmenstein en Wonnenstein, die geheel zijn omgeven door het grondgebied van Appenzell Ausserrhoden.

De hoogste berg is de Säntis (2503 m) in Alpstein, het driekantonpunt van Appenzell Innerrhoden, Appenzell Ausserrhoden en Sankt Gallen.

Bij de reformatie werd het grootste deel van het originele kanton Appenzell gereformeerd. Het kanton werd gesplitst in 1597, waarbij de hoofdstad van Appenzell Rooms-katholiek bleef en verder ging onder de naam Appenzell Innerrhoden.

De hoofdstad van het kanton is Appenzell. Het duurde tot 1872 (24 jaar na de stichting van de moderne Zwitserse federale staat) eer Appenzell Innerrhoden een eigen grondwet aannam.

Economie[bewerken]

Het kanton bestaat voornamelijk uit weiden, maar is wel redelijk bergachtig. Een bekend product is de Appenzeller, een kaas met wereldfaam. Dit geeft ook de voornaamste landbouwactiviteit aan: veeteelt.

Halfkanton[bewerken]

Appenzell Innerrhoden is naar inwoneraantal het kleinste kanton van Zwitserland, met zo'n 15 000 inwoners. Toch heeft men het kanton Appenzell in 1597 gesplitst, om religieuze redenen. De andere helft is Appenzell Ausserrhoden. Wegens de grootte en de voorgeschiedenis, beschouwt men dit kanton daarom nog steeds als een halfkanton. Dit wil zeggen dat het kanton in de kantonsraad van het parlement niet door 2, maar door 1 persoon vertegenwoordigd wordt. Appenzell Ausserrhoden is ook een halfkanton.

Directe democratie[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Politiek in Appenzell Innerrhoden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Appenzell Innerrhoden is ook een kanton met een zeer lange traditie van directe democratie. Zo komt de Landsgemeinde nog voor, een bijeenkomst van alle stemgerechtigden de laatste zondag van april. Daar stemmen ze wetten en verkiezen ze een regering.

Toch duurde het tot 1990 tot vrouwen kantonnaal stemrecht kregen. Dit was tegen de wil van de stemgerechtigde bevolking (tot dan toe alleen mannen). Het stemrecht werd afgedwongen door een oordeel van het bondsgerechtshof van Zwitserland. Het argument tegen vrouwenkiesrecht was dat als het geen verschil zou maken, het ook geen zin zou hebben, en als het wel verschil zou maken, het bezwaarlijk zou zijn.

Talen[bewerken]

In het kanton wordt (Zwitsers) Duits gesproken. De moedertaal van de inwoners is (per 2000) als volgt verdeeld:

9,8% (2002) van de inwoners heeft geen Zwitsers paspoort, dit is ver onder het nationale gemiddelde van ca. 20%

Districten[bewerken]

De districten zijn gelijk ook de gemeentes (2002).

Plaatsen en gebieden[bewerken]

Appenzell is de enige gemeente met meer dan 5000 inwoners.

Toerisme[bewerken]

De Säntis bergtop is een van de grootste attracties.

De traditionele trek van de koeien naar de Alpenweiden en weer terug is een leuke attractie. De koe, die het meeste melk heeft gegeven, wordt als een koningin uitgedost.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Appenzell Innerrhoden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het kanton werd voor het eerst, zover bekend, bewoond in de 7e of 8e eeuw. Het klooster van Sankt Gallen had een grote invloed op de lokale bevolking. Het kanton (Appenzell: abbatis cella) werd het eerst genoemd in 1071. In 1513 sluit Appenzell zich aan bij het Zwitsers Eedgenootschap als het 13e kanton.

Van 1798 tot 1803 maakte Appenzell deel uit van de Helvetische Republiek.