Leopold I van België

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Leopold I
1790-1865
NICAISE Leopold ANV.jpg
Koning der Belgen
Periode 21 juli 1831 - 10 december 1865
Voorganger geen
Opvolger Leopold II
Vader Frans van Saksen-Coburg-Saalfeld
Moeder Augusta van Reuss-Ebersdorf en Lobenstein
Dynastie Saksen-Coburg en Gotha
Coat of Arms of King Leopold I of Belgium.svg
Wapen als koning van België
Leopold I by Franz Winterhalter.jpg
Dit artikel is een deel van de serie over Leopold I van België
Leopold I van België, 1e koning der Belgen (1831-1865)

Koningskeuze
Belgische Revolutie · Koningskeuze in het Nationaal Congres

Koningschap
Intrede in België
Koloniale politiek
Santo Tomás de Castilla · Rio Nuñez · Incident aan de Rio Nuñez

Familie
Verenigd Koninkrijk
Charlotte van Wales · Claremont House
België
Louise Marie van Orléans
Lodewijk Filips · Leopold II · Filips · Charlotte
koninklijke familie
Overige
Karoline Bauer · Arcadie Claret · Georg von Eppinghoven · Arthur von Eppinghoven

Residenties
Kasteel van Laken · Koninklijk Paleis van Brussel · Kasteel van Ciergnon

Overige
Epauletten · Ring met monogram van Leopold I
Dual Cypher of King Leopold and Queen Louise-Marie of the Belgians.svg
monogram van de koning

Leopold Joris Christiaan Frederik van Saksen-Coburg en Gotha[1] (Coburg, 16 december 1790Laken, 10 december 1865), prins van Saksen-Coburg-Saalfeld en later van Saksen-Coburg en Gotha, hertog van Saksen, was van 21 juli 1831 tot aan zijn dood de eerste koning der Belgen.

Jeugd[bewerken]

Leopold werd geboren in Schloss Ehrenburg in Coburg als derde zoon en achtste kind van hertog Frans van Saksen-Coburg-Saalfeld en Augusta van Reuss-Ebersdorf en Lobenstein. Zijn volledige naam was Leopold Joris Christiaan Frederik van Saksen-Coburg Gotha.

In 1795 werd hij, nauwelijks vijf jaar oud, door Catharina de Grote benoemd tot kolonel in het Keizerlijk Regiment Izmailovski. Tot zijn elfde kreeg hij les van zijn grootmoeder Sofie Antoinette van Brunswijk-Wolfenbüttel, waarna de rest van zijn opleiding werd toevertrouwd aan dominee Gottlieb Scheler. Eén jaar later werd hij benoemd tot generaal.

In 1805 sloot de 15-jarige Leopold zich aan bij het leger van Moravië, maar al snel keerde hij daarvan terug zonder ooit de vuurlinie gezien te hebben. Hij besloot om rechten te gaan studeren en toen het hertogdom Saksen-Coburg-Saalfeld in 1806 door de troepen van Napoleon bezet werd, vertrok hij naar Parijs. Napoleon bood hem de positie van adjudant aan, maar Leopold weigerde. Leopolds broer had voordien hetzelfde aanbod afgeslagen. Nadien nam hij met het Russische leger deel aan acties tegen Napoleon en in 1815 werd hij benoemd tot veldmaarschalk.

Leopold pendelde tussen Duitsland en Rusland en ook in Parijs was hij bekend. Leopold was een van de meest invloedrijke diplomaten uit zijn tijd. Hij nam ook deel aan het Weense Congres, waar hij samen met anderen geschiedenis schreef. Hortense de Beauharnais liet zich ontvallen nog nooit zo een mooie man te hebben ontmoet. Uit bronnen is bekend dat Leopold een van de meest aantrekkelijke partijen was en deze natuurlijke voorsprong werd uitgebuit door zijn moeder.

Prins van het Verenigd Koninkrijk[bewerken]

Leopold als Ridder van de Kousenband. Portret door Thomas Lawrence uit 1821, hangend in de Waterloo Chamber van Windsor Castle.

Op 2 mei 1816 trouwde Leopold met kroonprinses Charlotte Augusta, de enige dochter van de latere koning George IV van Engeland. Naar aanleiding van dit huwelijk verkreeg Leopold de Britse nationaliteit. De pasgehuwden namen hun intrek in Claremont House, nabij Windsor. Op 5 november 1817 baarde Charlotte een doodgeboren zoon, na een zware bevalling. Zijzelf stierf de volgende dag. Leopold was in shock en kwam de klap nooit meer te boven. Hij liet een monument oprichten in het paviljoen van Claremont House, waar hij veel mooie momenten met Charlotte had beleefd. Als weduwnaar bleef hij verder wonen aan het Britse hof en kreeg hij een Britse dotatie. De banden met het Verenigd Koninkrijk bleven zeer hartelijk. Via zijn zus, Victoria van Saksen-Coburg-Saalfeld, werd hij oom van de in 1819 geboren Victoria. Nadat zijn schoonbroer, Eduard August van Kent en broer van koning George IV, in 1820 overleed, zorgde hij ook mee voor de opvoeding van zijn nicht.

Troon van Griekenland[bewerken]

Leopold kreeg in 1830 het aanbod om koning te worden van het pas onafhankelijke Griekenland. Net als vele andere Europese edelen was Leopold in de ban van het filhellenisme, en steunde hij de Griekse onafhankelijkheidsoorlog tegen het Ottomaanse Rijk. Toen hem door de ad interim-president graaf Ioannis Kapodistrias de troon werd aangeboden, wilde hij deze aanvaarden, alhoewel hij de Griekse taal niet sprak. Leopold stelde echter strikte voorwaarden.

Na de troon eerst aanvaard te hebben, gaf hij deze nog voor een eventuele troonsbestijging op, nadat duidelijk werd dat de grote Europese mogendheden niet zouden toegeven aan de Griekse eisen betreffende de landsgrenzen in het noorden en rond de Ionische Eilanden). Aangezien er geen akkoord was en Leopold weigerde om te regeren in een onstabiel land (er dreigde een burgeroorlog uit te breken), zonder grenzen en zonder een welwillende bevolking, betekende dit het einde van zijn Griekse ambities. Kapodistrias werd vervolgens in 1831 door misnoegde clanleden vermoord in de toenmalige hoofdstad Nauplion.

De Griekse troon ging uiteindelijk in 1832 naar de zeventienjarige Prins Otto van Beieren, zoon van koning Lodewijk I van Beieren.

Koning der Belgen[bewerken]

Koningskeuze[bewerken]

Burgerlijk portret van Leopold I door Franz Xaver Winterhalter, 1839.

Na de Belgische Revolutie van 1830 legde het Belgische Nationaal Congres op 24 november 1830 per decreet vast dat het Huis Oranje-Nassau voor eeuwig uitgesloten was van de Belgische troon. Dit Decreet betreffende de eeuwige uitsluiting van de familie Oranje-Nassau van enige macht in België is tot op de dag van vandaag van kracht en heeft bovendien grondwettelijke waarde. Deze uitsluiting werd vastgelegd in een periode waarin prins Willem Frederik van Oranje, de latere koning Willem II van Nederland, voor de Europese mogendheden een aanvaardbare kandidaat leek voor de Belgische troon.

Het Nationaal Congres besloot in decreet nr. 4 van 22 november 1830 dat het onafhankelijke België een parlementaire constitutionele monarchie zou worden. Bij het decreet nr. 35 van 29 januari 1831 besloot het Nationaal Congres dat de officiële titel die het Belgische staatshoofd zou dragen die van koning der Belgen zou zijn, en niet die van koning van België. Dit gebeurde in navolging van de Julimonarchie in Frankrijk, waar Lodewijk Filips, de zogenaamde Burgerkoning, Rois des français was. Hiermee zette het Congres zich af tegen de absolute monarchie.

Door het Nationaal Congres werd op 24 januari 1831 de rooms-katholieke edelman Erasme Louis Surlet de Chokier tot tijdelijk regent benoemd, in afwachting van de beëdiging van een koning.[2] Op 3 februari had het Nationaal Congres Lodewijk van Orleans, de hertog van Nemours en zoon van koning Louis-Philippe van Frankrijk als toekomstige vorst verkozen boven August van Leuchtenberg en aartshertog Karel van Oostenrijk-Teschen. De hertog van Nemours werd echter niet aanvaard door de Europese grote mogendheden wegens zijn te hechte connecties met Frankrijk. Bovendien vond zelfs zijn eigen vader het te gevaarlijk, waardoor hij de troon weigerde.

Het Nationaal Congres ging op zoek naar een bondgenootschap met Engeland, aangezien de angst begon te heersen dat België door Pruisen, Frankrijk en Nederland langs de taalgrenzen zou worden opgedeeld. Engeland wilde dat wel aangaan en stelde in ruil daarvoor Leopold als koning voor.[2] Vervolgens werd Leopold op 4 juni 1831 door het Nationaal Congres verkozen met een grote meerderheid van 152 op 196 stemmen. Leopold had wat het congres dacht nodig te hebben, namelijk de steun van Engeland, dat het nog het best meende met de Belgische onafhankelijkheid, en internationale ervaring en prestige. Ook bij de Franse koninklijke familie stond hij in een goed blaadje, zij hadden zijn bruiloft met prinses Charlotte bijgewoond en waren op bezoek gekomen in Claremount House. Leopold sprak vloeiend Duits, Engels, Frans en een mondje Russisch en hij had goede relaties met de bankiersfamilie Rothschild. Het Nederlands was hij niet machtig. Een ernstig bezwaar was dat de nieuwe koning lutheraans was. Daarom moest hij de verzekering geven dat hij met een katholieke prinses zou trouwen en zijn kinderen katholiek zou opvoeden.

Intrede in België[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Intrede van Leopold I in België voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Aankomst van Leopold I aan de Belgische grens. De Panne, 17 juli 1831.

Leopold aanvaardde het Belgische koningschap op voorwaarde van een duidelijk grensverdrag met Nederland. Hiertoe werd het Verdrag der XVIII artikelen opgesteld, dat de grens tussen Nederland en België teruglegde op die van 1790. Het verdrag werd ondertekend door de grote mogendheden Frankrijk, Groot-Brittannië, Pruisen en Rusland. Na behoorlijk wat discussie stemde het Belgische Nationaal Congres op 9 juli 1831 in met het verdrag, met 126 stemmen tegen 70.[3] Nederland weigerde het traktaat echter te ondertekenen en stuurde aan op de Tiendaagse Veldtocht. Na de instemming had Leopold geen bezwaren meer. De koning had het wel moeilijk met de beperkte politieke macht van de monarch. Later sprak hij zelfs van een politieke dwangbuis.

De koning kwam per boot van Engeland en kwam aan in Calais. Vanuit Calais werd hij over het strand met een koets naar De Panne gebracht, waarna hij in Veurne een maaltijd kreeg. Via Oostende, Brugge en Gent trok hij naar Laken. Op 21 juli 1831 legde hij op het Koningsplein in Brussel de eed af als eerste Koning der Belgen.

Tiendaagse Veldtocht[bewerken]

Nog geen twee weken later, op 2 augustus 1831, vielen Nederlandse troepen België binnen. Gedurende een periode van acht jaar waren er schermutselingen, maar in 1839 werd de Belgische onafhankelijkheid onder grote internationale druk officieel erkend door Nederland. Willem I, koning van Nederland, verklaarde zich pas in 1839 akkoord met het Verdrag der XXIV artikelen na een gebiedsafstand van Nederlands Limburg door het jonge koninkrijk België ten voordele van Nederland. In dat verdrag aanvaardden de grote mogendheden de Belgische onafhankelijkheid in ruil voor zijn neutraliteit.

Koninklijk gezin[bewerken]

Koninklijk gezin
1840 miniature of Louise of Orléans (1812-1850) by Magdalena Dalton.jpg
Koningin Louise Marie van Orléans, de eerste Koningin der Belgen en tweede echtgenote van Leopold I.
Charles Baugniet14.jpg
Leopolds drie overlevende kinderen met Louise Marie: Leopold, Charlotte en Filips.

Op 9 augustus 1832 trad Leopold in het Franse Compiègne voor de tweede maal in het huwelijk. Hij huwde met prinses Louise Marie van Orléans, dochter van koning Lodewijk Filips I van Frankrijk, die 22 jaar jonger was dan hij. Deze verbintenis was een zuiver politieke zet, om de relaties met Frankrijk te verbeteren en zo de Belgische onafhankelijkheid en diplomatieke positie te versterken.

Zij kregen vier kinderen:

Koningin Louise-Marie stierf in Oostende op 11 oktober 1850.

Beleid[bewerken]

De postzegels van het type Epauletten, de eerste Belgische postzegels.

In 1840 regelde Leopold het huwelijk tussen koningin Victoria van Engeland en Albert van Saksen-Coburg en Gotha; hij was van beiden de oom. Ook voerde hij een intense briefwisseling met hen.

Leopolds diplomatie slaagde erin België neutraal te houden in de revoluties van 1848. In 1842 deed Leopold een mislukte poging om wetten betreffende kinder- en vrouwenarbeid in te voeren. De koning, die zelf protestant was en dat bleef tijdens zijn koningschap, was er medeverantwoordelijk voor dat de ca. 7.000 protestanten van het land hun wettelijke gelijkstelling (daterend van 1802) voortgezet zagen. Op zijn aandringen werd het anglicanisme in 1835 een erkende godsdienst in België.

In 1849 verschenen de eerste Belgische postzegels. Het ging om het type Epauletten en beeldde de koning af.

Koloniale politiek[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Belgische koloniën#Leopold I: eerste kolonisatiepogingen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
De Belgische nederzetting in Santo Tomás in 1844.

Onder het bewind van Leopold I werden meerdere kolonisatiepoging ondernomen, zoals onder meer in Santo Tomás in Guatemala door de Compagnie Belge de Colonisation.

Ten tijde van het koloniseren van de Belgische kolonie aan de Rio Nuñez waren er Belgen betrokken bij het Incident aan de Rio Nuñez, nabij Boké, in 1849.

Overlijden[bewerken]

Naarmate Leopold ouder werd, begon zijn gezondheid af te takelen. Hij kreeg last van galstenen en jichtaanvallen en stond permanent onder doktersbehandeling. In 1865 kreeg hij een hersenbloeding en na een bezoek aan zijn nicht Victoria kreeg hij ook nog bronchitis. Uiteindelijk stierf koning Leopold op 10 december 1865 in Laken. Zijn laatste woord was duidelijk, "Charlotte". Het is wel niet bekend of Leopold hiermee zijn eerste vrouw of zijn dochter bedoelde. De eerste koning der Belgen ligt begraven in de kerk van Laken. Hij rust er in de koninklijke crypte tussen al zijn opvolgers en familie.

Privéleven[bewerken]

Minnaressen[bewerken]

In 1829, tijdens Leopolds periode in het Verenigd Koninkrijk, ging hij een verhouding aan met de jonge Duitse actrice Karoline Bauer, die hij naar Engeland deed overkomen. Volgens sommige bronnen, met inbegrip van Bauers memoires, sloten ze in het geheim een morganatisch huwelijk.[4] Na korte tijd was de liefde over en keerde Bauer terug naar Pruisen.

Ook al bleef Leopold met zijn tweede vrouw Louise Marie goede betrekkingen onderhouden, op het intieme vlak vervreemdde hij na de geboorte van de kinderen en hij hield er verschillende minnaressen op na. Hij had vooral een meer dan twintig jaar durende relatie met Arcadie Claret, die een aanvang nam in de laatste levensjaren van de koningin maar vooral het sentimentele leven van de weduwnaar beheerste. Met haar kreeg hij twee zonen:

De koning gaf zijn buitenechtelijke zoons de Coburgse titel baron van Eppinghoven.

Vrijmetselaar[bewerken]

Er is vaak beweerd dat Leopold I vrijmetselaar was. De mogelijkheid bestaat dat hij in 1813 geïnitieerd werd in de loge Zur Hoffnung (L'Espérance) in Bern. Dat jaar bevond Leopold zich echter in Rusland waar hij generaal was in het tsaristisch leger. Het kan dan ook hoogstens een schriftelijke inwijding geweest zijn, op afstand. De documenten hierover zijn schaars en niet doorslaggevend. De nog steeds actieve werkplaats vernoemt de koning niet onder zijn voorname aangeslotenen. Deze loge behoorde in 1813 tot de zeer Napoleongezinde Grand Orient de France, wat de aansluiting van een tsaristisch (in dat jaar vijandig) officier des te minder waarschijnlijk maakt.

Eerder verwonderlijk lijkt hij geen enkel contact te hebben onderhouden met de vrijmetselarij in Engeland, hoewel heel wat leden van de koninklijke familie hierin hoge functies bekleedden. Zijn schoonvader koning George IV van het Verenigd Koninkrijk (1762-1830) was als prince of Wales meer dan twintig jaar grootmeester van United Grand Lodge of England geweest. Diens broer, Eduard August van Kent (1767-1820), vader van koningin Victoria van het Verenigd Koninkrijk was de laatste grootmeester van de Antients en een andere broer, hertog August Frederik van Sussex Sussex (1773-1843) werd in 1813 de eerste grootmeester van United Grand Lodge of England, hetgeen hij tot zijn dood bleef.

Toen Leopold koning der Belgen werd, ging hij niet in op verzoeken om grootmeester van de Grand Orient de Belgique te worden, maar wel moedigde hij één van zijn vertrouwensmannen, Goswin de Stassart, aan om deze functie te aanvaarden. Hij bleef de vrijmetselarij gunstig gezind tot ze een instelling werd die, onder liberale invloed, geen verdere steun meer verleende aan zijn unionistische politiek.[5][6]

Vereringen[bewerken]

Eretekens[bewerken]

Leopold werd gedurende zijn leven reeds voor zijn koningschap verschillende keren lid gemaakt van oude ordes. Door zijn verwantschap met de Britse vorstin, was hij ridder in de Kousenband. Ook in Rusland werd hij lid gemaakt van belangrijke Russische ordes.

  • Vlag van België België: Grootmeester met Keten in de Leopoldsorde
  • Vlag van België België: Militair Kruis 1ste Klasse,
  • Vlag van Denemarken Denemarken: Ridder Orde van de Olifant Denemarken,
  • Vlag van Frankrijk Frankrijk: Grootkruis Legioen van Eer
  • Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk: Ridder Orde van de Kousenband
  • Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk: Grootkruis Victoria Orde
  • Vlag van Nederland Nederland: Ridder grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw
  • Vlag van Noorwegen Noorwegen: Grootkruis St. Olav Orde
  • Vlag van Zweden Zweden: Ridder Serafijnenorde
  • Vlag van Luxemburg Luxemburg: Grootkruis Orde van de Gouden Leeuw van Nassau
  • Vlag van Spanje Spanje: Ridder Orde van het Gulden Vlies
  • Vlag van Spanje Spanje: Ridder Grootkruis Orde van Karel III
  • Grootkruis in de Orde van Albert de Dappere Anhalt
  • Ridder in de Orde van Trouw
  • Grootkruis in de in de Orde van de Leeuw van Zähringen
  • Grootkruis in de Orde van het Zuiderkruis van Brazilië
  • Groot Commandeur in de Huisorde van Hohenzollern
  • Grootkruis in de Orde van St. Etienne
  • Ordeketen in de Orde van de Allerheiligste Boodschap
  • Grootkruis van Eer en Devotie Soevereine en Militaire Orde van Malta
  • Ordeketen in de Orde van Toren en Zwaard Portugal
  • Ridder in de Orde van de Zwarte Adelaar
  • Grootkruis in de Orde van de Rode Adelaar Pruisen
  • Grootkruis in de Orde van de Ster Roemenië
  • Ridder in de Orde van Sint Andreas
  • Ridder in de Orde van Alexander Nevsky
  • Ridder in de Orde van de Witte Adelaar
  • Grootkruis in de Orde van Sint Anna
  • Grootkruis in de Hertogelijke Huisorde van Saksen
  • Kroonorde van Saksen
  • Grootkruis in de Orde van de Witte Valk
  • Grootkruis in de Orde van Osmaan
  • Grootkruis in de Kroonorde Württemberg


Monumenten[bewerken]

Galerij[bewerken]

Voorouders[bewerken]

Voorouders van Leopold I van België
Overgrootouders Frans Jozias van Saksen-Coburg-Saalfeld (1697–1764)
∞ 1723
Anna Sophia van Schwarzburg-Rudolstadt (1700–1780)
Ferdinand Albrecht II van Brunswijk-Wolfenbüttel (1680–1735)
∞ 1712
Antoinette Amalia van Brunswijk-Wolfenbüttel (1696–1762)
Hendrik XXIX van Reuss-Ebersdorf (1699-1749)

Sophie Theodora van Castell-Remlingen (-)
Georg August van Erbach-Schönberg (-)

Ferdinande Henriette van Stolberg-Gedern (–)
Grootouders Ernst Frederik van Saksen-Coburg-Saalfeld (1724-1800)
∞ 1749
Sofie Antoinette van Brunswijk-Wolfenbüttel (1724-1802)
Hendrik XXIV van Reuss-Ebersdorf (1724-1779)
∞ 1754
Caroline Ernestine van Erbach-Schönberg (1727-1796)
Ouders Frans van Saksen-Coburg-Saalfeld (1750-1806)
∞ 1777
Augusta van Reuss-Ebersdorf en Lobenstein (1757-1831)
Leopold I van België (1790-1865)

Literatuur[bewerken]

  • (fr) J. L. THONISSEN, La Belgique sous le règne de Leopold Ier, 3 Vol., Leuven, 1861.
  • (fr) Theodore JUSTE, Léopold Ier, roi des Belges, 2 vol., Brussel, 1868.
  • (de) Erich von STOCKMAR, Denkwürdigkeiten aus den Papieren des Freihern Christian Friedrich von Stockmar, Brunswick, 1872.
  • (fr) SAINT-RENE TAILLANDIER, Le roi Léopold et la reine Victoria. Récits d'histoire contemporaine, Parijs, 1878.
  • (fr) C. BUFFIN, La jeunesse de Léopold Ier, Brussel, 1914.
  • (fr) E. C. CORTI & C. BUFFIN, Léopold Ier, oracle politique de l'Europe, Brussel, 1927.
  • (fr) Graaf Louis de LICHTERVELDE, Léopold Ier et la formation de la Belgique contemporaine, Brussel, 1929.
  • (fr) Hippolyte D'URSEL, La cour de Belgique et la cour de France de 1832 à 1850, Parijs, 1933.
  • (fr) Carlo BRONNE, Leopold Ier et son Temps, Brussel, 1942.
  • (fr) Carlo BRONNE, Jules Van Praet, Ministre de la Maison du Roi, Brussel, 1943.
  • (fr) Carlo BRONNE, Lettres de Léopold Ier, Brussel, 1943.
  • (fr) A. SIMON, Lorsque mourut Leopold Ier, in: Revue Générale Belge, 1947.
  • (fr) A. SIMON, La politique religieuse de Léopold Ier, Bruxelles, 1853.
  • (fr) L. DE GUCHTENEERE, Leopold Ier et la démocratie, Leuven, 1955.
  • (fr) A. SIMON, Leopold Ier et les partis en Belgique, 1961.
  • (nl) Theo LUYKX, Politieke geschiedenis van België, Brussel, 1964.
  • (fr) A. SIMON, Leopold 1er, in: Biographie nationale de Belgique, T. XXXII, Brussel, 1964, col. 364-430.
  • (nl) P. VERMEIR, Leopold I. Mens, Vorst, Diplomaat, Dendermonde, Deel I, 1965 - Deel II, 1967.
  • (nl) Theo ARONSON, De Coburgs van België, geschiedenis van een vorstenhuis, Diogenes, 1970.
  • (nl) Carlo BRONNE, Leopold I en zijn tijd, 1971.
  • (nl) Jean STENGERS, De koningen der Belgen. Macht en invloed van 1831 tot nu, Brussel - Leuven, 1992.
  • (fr) Gerty COLIN, Rois et reines de Belgique, 1993.
  • (fr) Alphonse VANDENPEEREBOOM, La fin d'un règne. Notes et souvenirs, Gent, 1994.
  • (nl) Gustaaf JANSSENS & Jean STENGERS (dir.), Nieuw licht op Leopold I en Leopold II. Het Archief Goffinet, Brussel, Koning Boudewijnstichting, 1997.
  • (nl) G. LACAMBRE, in: Catalogus tentoonstelling Parijs-Brussel, Brussel-Parijs, Brussel, Mercatorfonds, 1998.
  • (fr) G. KIRSCHEN, Léopold avant Léopold Ier, Brussel, 1998, ISBN 2-87106-200-5.
  • (nl) Henriette CLAESSENS, Leven en liefdes van Leopold I, Lannoo, 2002.
  • (nl) Marleen BODEN, De opvoeding van Belgische prinsen en prinsessen in de negentiende eeuw, licentiaatsverhandeling, Katholieke Universiteit Leuven, 2001.
  • (fr) Olivier DEFRANCE, Léopold Ier et le clan Cobourg, Éditions Racine, Bruxelles, 2004, ISBN 978-2-87386-335-7.
  • (de) Marion SCHMITZ-REINERS, Belgien für Deutsche – Einblicke in ein unauffälliges Land, Berlin, 2006.
  • (fr) Victor CAPRON, Sur les traces d'Arcadie Claret: le Grand Amour de Léopold Ier, Brussel, 2006.
  • (fr) Frédéric MARCHESANI, Léopold Ier, roi diplomate (1850-1865), Éditions Luc Pire, Brussel, 2007, ISBN 978-287415-852-0.
  • (nl) Gita DENECKERE, Leopold I. De eerste koning van Europa, De Bezige Bij, Antwerpen, 2011, ISBN 9789085423171.


Zie ook[bewerken]