Malta (land)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Repubblika ta' Malta
Republic of Malta
Vlag van Malta
(Details)
Coat of arms of Malta.svg
(Details)
Malta (land)
Basisgegevens
Officiële landstaal Maltees, Engels
Hoofdstad Valletta
Regeringsvorm Republiek
Staatshoofd President Marie-Louise Coleiro Preca
Regeringsleider Premier Joseph Muscat
Religie Katholiek
Oppervlakte 316 km² [1] (-% water)
Inwoners 416.055 (2011)[2]
412.655 (2014)[3] (1.305,9/km² (2014))
Inwoneraanduiding Maltees
Overige
Volkslied L-Innu Malti
Munteenheid Euro (EUR)
UTC +1 (zomer +2)
Nationale feestdag 21 september (Onafhankelijksheidsdag)
Web | Code | Tel. .mt | MLT | 356
Voorgaande staten
Staat Malta Staat Malta 1974 (uitroeping van de republiek)
Topografie
Malta (land)
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

Malta, officieel de Republiek Malta (Maltees: Repubblika ta' Malta), is een Zuid-Europese dwergstaat gelegen in de Middellandse Zee die bestaat uit de eilanden Malta, Gozo, Comino, het kleinere Manoel Island en de kleine onbewoonde eilanden Cominotto, Filfla, Fungus Rock en de Saint Paul's Islands.

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van Malta voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Prehistorische tempels van Mnajdra.

Malta heeft een zeer lange geschiedenis. Op de eilanden Malta en Gozo staan prehistorische opzichzelfstaande bouwwerken zoals de megalithische Tempels van Tarxien, gebouwd tussen 3500 en 2500 v.Chr., de tempels van Ħaġar Qim en Mnajdra en de op het eiland Gozo gelegen tempel van Ġgantija. Deze bouwwerken zijn ouder dan de Egyptische piramiden, en ook ouder dan Stonehenge. De tempel van Ħaġar Qim is zodanig gebouwd dat hij de tijd aangeeft, wat hem tot een zeer bijzondere tempel maakt die in dit opzicht wellicht uniek is in de wereld. Verder bevindt zich in Paola het Hypogeum, een in de ondergrond uitgehakt heiligdom met meerdere diepteniveaus.

De historie van Malta begint met de komst van de Feniciërs. Bij een van de Punische oorlogen werd Malta veroverd door de Romeinen. Het zou Romeins blijven tot de val van het Romeinse Rijk.
De evangelist Lucas beschrijft in Handelingen 27-28 dat de apostel Paulus op het eiland Malta schipbreuk leed. Hoewel Lucas niet schrijft dat Paulus op het eiland evangeliseerde, wordt Paulus vereerd als de beschermheilige van Malta, omdat hij er het evangelie zou hebben gebracht. Volgens de Maltezers vond zijn schipbreuk plaats in het jaar 60 in St. Paul's Bay.

Door de strategische ligging van het eiland was Malta van oudsher van groot belang voor het beheersen van de Middellandse Zee. In 454 maakten de Vandalen zich meester van Malta; in 464 de Goten, in 533 de Byzantijnen onder Belisarius en rond 870 de islamitische Arabieren, die onder andere het Siciliaans Arabisch, de voorloper van het Maltees meenamen. Het eiland werd uiteindelijk onderdeel van het Emiraat Sicilië.

In 1091 werd Malta door de Normandiërs onder leiding van Rogier I van Sicilië heroverd. In eerste instantie moest het Arabische bestuur alleen belasting betalen aan de Normandiërs, maar in 1127 verving Rogier II van Sicilië de Arabieren door een Normandisch bestuur en vervolgens werd Malta onderdeel van het Koninkrijk Sicilië.

In 1530 schonk keizer Karel V het eiland als leen van het koninkrijk Sicilië aan de Johannieter Kruisridders, die ook wel de Maltezer Orde of Maltezer ridders worden genoemd. Zij bouwden de grote vestingen in onder andere Valletta, Mdina en Rabat en op Gozo.

In mei 1565 werd Malta, dat geregeerd werd door de Kruisridders, belegerd door het Ottomaanse Rijk. Volgens Maltese bronnen bestond de Ottomaanse strijdmacht uit 40.000 soldaten en werden de Kruisridders geholpen door 8000 Maltese troepen. De Maltesers vernietigden de oogsten, vergiftigden de waterbronnen en verschansten zich in de versterkte steden Mdina en Birgu (tegenwoordig Vittoriosa). De uiteindelijke nederlaag van de Ottomanen was een van de meest geroemde christelijke overwinningen van de 16e Eeuw. Voltaire zei erover Rien n'est plus connu que le siège de Malte' of 'niets is bekender dan de belegering van Malta'. De overwinning vormde ook een deuk in het onoverwinnelijke imago van de Ottomanen.

Malta was lange tijd de uitvalsbasis voor corsairs/piraten die hoofdzakelijke Islamistische schepen aanvielen. Het verschil piraten en corsairs was dat deze laatste de officiële toestemming hadden van een land om de schepen van een ander land waarmee ze oorlog waren aan te vallen.[4]

De macht van de Kruisridders werd beëindigd door Napoleon Bonaparte, die Malta veroverde op weg naar Egypte. Napoleon vroeg de Kruisridders om toestemming zijn schepen te bevoorraden, maar richtte zijn kanonnen op de stad Valetta nadat de schepen in de Grand Harbour lagen. De Franse bezetting werd gesteund door Maltese revolutionairen, die de Franse Revolutie als voorbeeld zagen. Napoleon bleef 6 dagen op Malta en reorganiseerde er de bestuurlijke indeling en de financiële administratie. Ook werden feodale rechten en privileges en de slavernij afgeschaft. In de rechtspraak werd het familierecht ingevoerd. Het openbaar onderwijs werd gereorganiseerd naar Frans voorbeeld.

Napoleon liet een garnizoen achter bij zijn vertrek naar Egypte, maar het Franse bewind werd al snel onpopulair, mede door de anti-religieuze houding van de Franse revolutionairen en het plunderen van kerkschatten om Napoleons oorlogen te financieren. De Maltezers verjoegen de Fransen met hulp van de Britten. De laatsten stuurden de Maltezers wapens en versterkingen in hun strijd tegen de Franse bezetters. In 1800 gaven de Fransen onder leiding van generaal Claude-Henri Belgrand de Vaubois zich over. Hiermee werd Malta een Britse kolonie.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Malta zwaar gebombardeerd en beschoten door de Duitse Luftwaffe, vooral tijdens de Slag om Malta. De Britse koning verleende het eiland een hoge onderscheiding voor dapperheid, het George Cross. Het is sindsdien gebruikelijk om brieven te adresseren met "Malta G.C.". Het George Cross kreeg ook een plaats in het wapen en op de vlag.

Malta was een Britse kolonie tot de onafhankelijkheid als de Staat Malta binnen het Britse gemenebest op 21 september 1964. Deze volgde op een constitutionele conferentie in Londen (juli 1963) en een referendum op het eiland (mei 1964). In 1969 verlieten de laatste Britse troepen het eiland. Tot 1974 was de Britse vorstin het staatshoofd; daarna werd het land een republiek.

Malta trad op 1 mei 2004 toe tot de Europese Unie. Op 1 januari 2008 werd de euro ingevoerd als betaalmiddel.

Demografie[bewerken]

Bevolking[bewerken]

Malta telt ongeveer 423.000 inwoners op een oppervlakte van 316 km2, waarmee het een van de dichtstbevolkte landen ter wereld is. Hierbij komen de nog ruim 1 miljoen toeristen die jaarlijks het land bezoeken.

Taal[bewerken]

De twee officiële talen zijn Maltees en Engels. Het Maltees is afgeleid van een Arabisch dialect , maar heeft ook sterke invloeden ondergaan van onder andere het Italiaans, het Engels en het Frans. In de bergen van Libanon wordt een taal gesproken die sterk op het huidige Maltees lijkt. Het is de enige Semitische taal die met het Latijnse alfabet wordt geschreven.

Religie[bewerken]

De grondwet van Malta voorziet in godsdienstvrijheid en het katholicisme is er staatsgodsdienst. [5] Freedom House en het World Factbook rapporteren dat 98% van de bevolking katholiek is, waarmee het land een van de meest katholieke landen in de wereld is. In 2006 publiceerde The Times of Malta de resultaten van de laatste zondagse kerkbezoek telling (census). Volgens deze telling ligt het kerkbezoek in Malta met bijna 48 procent van de bevolking hoger dan in elk ander EU-land. Wel is er recent een sterke jaarlijkse afname (1,07%) van het kerkbezoek te zien[bron?].Het aantal kerken op Malta is 376, dit is inclusief de kerken op Gozo en Comino.

Van ongeveer 22% van de bevolking is gerapporteerd dat zij actief is in een kerkgroepering, -beweging of -gemeenschap.[bron?] Malta kent de grootste concentratie leden van het Neocatechumenaat in de wereld, sinds het in 1973 op de eilanden werd geïntroduceerd door drie Italiaanse catechisten, die de eerste gemeenschap begonnen in de Immaculate Conception Parish in Ħamrun. De Heiligen Paulus, Agatha en George Preca (de eerste heilige Maltees), gekend als Dun Ġorġ, zijn de patroonheiligen van Malta. Vele kloosterordes, zoals de jezuïeten, franciscanen, dominicanen en de Kleine Zusters van de Armen hebben vestigingen in Malta. Er zijn ook enkele kerken van andere denominaties, zoals de St. Andrew's Scots Church in Valletta (een gezamenlijke congregatie van presbyterianen en methodisten) en de anglicaanse Sint-Pauluskathedraal.

Geografie[bewerken]

Satellietbeeld van Malta

Landschap[bewerken]

Malta is vrij kaal en rotsachtig met relatief weinig natuurlijke begroeiing. Van het zuidwesten naar het noordoosten loopt het eiland schuin af, het is als het ware gekanteld. Kenmerkend zijn ook de tientallen baaien en inhammen. De stranden zijn zonder uitzondering klein en vaak rotsachtig; alleen in het noordwesten zijn er enkele zandstranden. Over de lengte van het eiland loopt een diepe vallei met op de bodem een weg, die in tijden van zware regenval in een kolkende rivier verandert. Het eiland Gozo (Għawdex in het Maltees) is een kleine versie van Malta, inclusief de baaien en de diepe vallei over de lengte. Het landschap is echter wat ruiger en groener, vooral in de winter.

Steden[bewerken]

Volgens de standaarden die de meeste andere landen hanteren om te bepalen wat een stad is, zijn de plaatsen in Malta te klein om als stad aangemerkt te kunnen worden. Er is echter een beperkt aantal plaatsen dat traditioneel als stad wordt aangezien. Deze plaatsen kregen namelijk tijdens de heerschappij van de Maltezer Orde de aanduiding "cittá".

Deze steden zijn:

Districten[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Districten van Malta voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Sinds 1994 is Malta verdeeld in 68 districten. De districten vormen de enige bestuurslaag, naast het bestuur op nationaal niveau.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Economie[bewerken]

Malta exporteert industriële producten en heeft daarnaast scheepsbouw en toerisme als voornaamste bestaansmiddelen. De landbouw speelt bij de export een ondergeschikte rol, ondanks de bekende Maltezer aardappel. Nog minder belangrijk is de visserij: het land telt niet meer dan duizend vissers. De aquacultuur neemt wel in belang toe. Ook herbergt het eiland verschillende zogenaamde 'off shore' internet-gokbedrijven, omwille van de erg liberale kansspelwetgeving. Deze bedrijven investeren aanzienlijk in onder meer technische infrastructuur en zorgen voor heel wat werkgelegenheid, voornamelijk in callcenters.

Het bruto nationaal product per hoofd van de bevolking bedraagt circa 25.700 dollars.[6]

De lokale munteenheid was de Maltese lira (MTL), ook wel Maltees pond genoemd. Op 22 juni 2007 werd vastgelegd dat de lira op 1 januari 2008 in de euro zou opgaan. De op 10 juli 2007 definitief vastgestelde wisselkoers met de euro bedroeg MTL 0,429300 per euro. Malta werd op 1 januari 2008 het vijftiende land van de Europese Unie dat de euro als betaalmiddel invoerde (een uur later dan Cyprus).

Politiek[bewerken]

Malta is een parlementaire republiek. Het politieke leven wordt beheerst door de Arbeiderspartij en de Partit Nazzjonalista (Nationalistische Partij). Aan het hoofd van de republiek staat een voor vijf jaar door het parlement gekozen president. Sinds 2014 is dit Marie Louise Coleiro Preca. De premier, tevens regeringsleider, is sinds 2013 Joseph Muscat (Malta Labour Party).

Zie ook:

Klimaat[bewerken]

Malta heeft een mediterraan klimaat met een droge lange zomer van april tot en met oktober. In de zomermaanden is de gemiddelde temperatuur 26°C. Het winterseizoen, van november tot en met maart, is erg mild met een gemiddelde temperatuur van 12°C. De neerslag valt van eind september tot eind april en bedraagt gemiddeld 500 mm per jaar. 's Zomers waait vaak de sirocco, die de temperatuur soms tot 40°C doet stijgen waardoor het onaangenaam benauwd wordt.

Vervoer[bewerken]

Op Malta reden tot 2011 heel wat geel/oranje bussen rond.
Een iets ander model in Valletta.

Malta International Airport op het eiland Malta in het district Luqa is de thuisbasis voor Air Malta; deze vliegt naar ongeveer 50 bestemmingen in Europa en Noord-Afrika.

Tussen 1883 en 1931 bezat Malta een spoorlijn die de hoofdstad Valletta verbond met Mtarfa/Mdina en een aantal omliggende plaatsen. Sindsdien is Malta één van de weinige landen in Europa zonder spoorwegen.

Tussen Ċirkewwa Harbour op Malta en Mġarr Harbour op Gozo vaart elke 45 minuten ('s-nachts minder vaak) een (auto)veerdienst.

Op Malta wordt het openbaar vervoer sinds 2014 verzorgd door Malta Public Transport dat een uitgebreid en relatief frequent bereden busnet exploiteert waaronder ook nachtbussen en expresbussen. Het lijnennet is vrijwel volledig op Valletta gericht en voor de poort van de stad bevindt zich een groot busstation. Tot 2011 reden op Malta nog een groot aantal oldtimerbussen. In dat jaar kwam er echter een groot aantal nieuwe bussen in dienst geëxploiteerd door Arriva. Sinds 2014 is dit bedrijf verdwenen maar de meeste bussen rijden nog rond in de huisstijl van dit bedrijf waarbij alleen het embleem is verdwenen. Ook op Gozo rijden bussen, maar minder uitgebreid en frequent dan op Malta.

Malta kent als enige land in Zuid Europa, als voormalig Brits kolonie, links verkeer.

Toestroom asielzoekers en illegale immigranten[bewerken]

Direct na de toetreding tot de Europese Unie kampte het land met een grote toestroom van met name Afrikaanse asielzoekers en illegale immigranten die hopen langs deze route een verblijfsvergunning in een Europese staat te bemachtigen, net als het nabijgelegen Italiaanse eiland Lampedusa.[7]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Verenigde Naties 2013
  2. (en) Laatste census 20 november 2011 (via V.N.)
  3. (en) Niet officiële schatting CIA Factbook juli 2014 (berekend door US Bureau of the Census)
  4. PIRATES IN THE EARLY BRITISH ERA: THE MALTA CONNECTIONS
  5. (en) Malta - U.S. Department of State Geraadpleegd op 2007-10-12
  6. CIA Factbook, geraadpleegd op 15 april 2012
  7. Bas Mesters "Malta kan stroom migranten niet aan. Migranten willen liefst snel weg van Malta", in NRC Handelsblad, 22 juli 2006, pag.1