Egyptische piramide

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een aantal Egyptische piramides, bij Gizeh.
Piramide
in hiërogliefen
U23 G17
r
O24

De Egyptische piramide is een stenen bouwwerk dat als grafmonument dient voor de farao, de toenmalige heersers van het Oude Egypte. De farao werd na de dood gemummificeerd en met kostbaarheden en persoonlijke bezittingen in het binnenste van de piramide gelegd. In totaal zijn er circa tachtig piramiden bewaard gebleven, gebouwd over een periode van ongeveer duizend jaar.

Het piramidecomplex[bewerken]

Deksteen of pyramidion

Een typische piramidecomplex bestaat natuurlijk uit de piramide van de overleden heerser. Deze bestaan uit blokken natuursteen of bakstenen met een deklaag van wit kalksteen. Op de piramide bevindt zich een pyramidion.

Om de piramide heen bevinden zich een processieweg en een aantal bijgebouwen:

Alleen bij farao Djoser is een compleet terrein in steen bewaard gebleven met diverse tempels in steen, waarin het Sed-festival werd gevierd. Vanaf farao Snofroe (4e Dynastie van Egypte) werden de diverse tempels ontwikkeld en bleef deze traditie in gebruik tot aan farao Ahmose van de 18e Dynastie van Egypte.

Evolutie van de piramide[bewerken]

Piramide van Netjerichet / Djoser

In de 1e en 2e Dynastie van Egypte was het gebruikelijk om voor de farao een mastaba te maken. Een mastaba is een doosvormige constructie met een tunnel erin. De priester en architect Imhotep ontwierp een mastaba voor farao Djoser te Sakkara, later verhoogde hij deze met meerdere mastaba's en zo ontstond de eerste trappenpiramide. Diverse farao's imiteerden de trappenpiramide en perfectioneerde het tot de piramiden die we kennen. Een voorbeeld van zo'n overgangsfase is de Piramide van Meidoem van farao Hoeni/Snofroe. Deze piramide was oorspronkelijk een trappenpiramide, maar de hoeken zijn opgevuld zodat dit een “echte” piramide lijkt, tegenwoordig heeft de piramide een wat bizarre vorm. Een andere vorm is de knikpiramide van Snofroe te Dasjoer, deze piramide had een ontwerpfout en de hoek van de zijden zijn aangepast.

Piramide van Amenemhat III in de Fayum

De piramiden van de 4e Dynastie van Egypte zijn kolossale piramiden gebouwd met grote stenen. In de 5e Dynastie van Egypte werd de bouw van de piramide aangepast vermoedelijk vanwege introductie van de zonnecultus, deze zijn kleiner van vorm en gebruiken kleinere stenen. Aan het einde van 5e Dynastie werden zogenaamde piramideteksten op de muren gegraveerd.

In het Middenrijk werd op een andere manier gebouwd dan in het Oude Rijk, hierdoor werden de piramiden ook weer ietsje groter. Het hart van de piramide werd gebouwd met bakstenen en het werd opgevuld met kalkstenen platen. De tunnels in de piramiden en de grafkamers werden groter en complexer. In de 13e Dynastie werden nog piramiden gebouwd, al waren deze minder groot dan die van de 12e Dynastie.

De allerlaatste piramiden werden gebouwd voor koningin Tetisheri en farao Ahmose in de 18e Dynastie. De opvolgers van Ahmose, lieten hun graven uithouwen in het Dal der Koningen.

Betekenis van het bouwwerk[bewerken]

De vorm van de piramiden had waarschijnlijk twee betekenissen:

  1. Oerheuvel: volgens één van de kosmogonieën was de oerheuvel of tumulus het eerste dat ontstaan was uit de chaos/water. De oerheuvel stond voor de schepping en de piramide zou de schepping van het herleven na de dood symboliseren.
  2. Hemeltrap: een 'stairway to heaven': de farao gebruikte de piramide als trap om na zijn dood plaats te nemen tussen de circumpolaire sterren.

Archeologische onderzoekingen zouden hebben aangetoond dat diverse elementen in de bouwstijl en de positionering van de piramiden verband houden met de toenmalige godenverering (zonnegod) en dat rekening werd gehouden met de stand van de hemellichamen. Deze theorie is echter controversieel en wordt door egyptologen als piramidologie beschouwd.

De bouw van de piramide[bewerken]

De bouwplaats van piramides werd altijd zorgvuldig uitgekozen. Vaak werden ze gebouwd op een ondergrond van kalksteen omdat dat een sterke ondergrond was. En dat was ook wel nodig voor het gewicht van de piramides. Ook omdat de kalksteen gebruikt werd voor het bouwen van de piramide zelf, en het was handig als de blokken steen dichtbij gewonnen konden worden. De Egyptenaren waren echter niet vanaf het begin goed in het bouwen van piramides. De Egyptenaren wisten eerst niet dat een goede fundering cruciaal was. Zo is de piramide van Meidum op zand gebouwd. Deze is dan ook niet goed bewaard gebleven, er liggen overal kapotte brokken steen om de piramide heen.

Nadat de bouwplaats was uitgekozen werd de fundering gelegd. Er werd heel precies uitgemeten waar de piramide zou komen en hoe groot die zou worden. Ook werd rekening gehouden met de kant waar de hoeken naartoe stonden. De Egyptenaren wisten vrij nauwkeurig waar het noorden, oosten zuiden en westen was. Dit hebben ze waarschijnlijk berekend door de sterren te bestuderen. Daarna maakten ze een glad plateau zodat ze een stevige ondergrond hadden voor het enorme gewicht van de piramide. Bij de plaats voor de piramide werd ook rekening gehouden met de aanwezigheid van voldoende materiaal. De stukken steen werden dan ook vaak vlak bij de piramide uitgehouwen en vervoerd vanuit de steengroeve. Soms werden er van een verdere afstand stenen gehaald, bijvoorbeeld in het geval van de piramides in Gizeh. Deze stenen werden dan alleen voor de buitenkant gebruikt omdat ze mooier waren. Voor de binnenkant werd wel de gewone steen gebruikt. Er zijn in de piramides in Egypte granieten platen gevonden van 500 ton.

Bouwtheorieën[bewerken]

Een aantal manieren waarmee de piramiden werden gebouwd

Tegenwoordig gaat men ervan uit dat de bouw van een piramide grotendeels het werk van professionele bouwlieden was en niet van slaven, zoals Herodotus stelde. Volgens moderne reconstructies waren voor de bouw van een enkele piramide tienduizenden mensen nodig. Waarschijnlijk bestond het grootste deel van deze bouwvakkers uit de plaatselijke Egyptische boeren die als een soort 'herendienst' voor de farao meehielpen met bouwen als tijdens de periodieke overstroming van hun akkers door de Nijl toch niet op het land gewerkt kon worden. Enige jaren geleden zijn de resten van een complete stad voor de bouwlieden gevonden nabij het plateau van Gizeh. Uit resten van de keukens bleek dat de werkers niets tekortkwamen en een voedzaam dieet genoten, wat ook wel nodig was voor het zware sjouwwerk met de steenblokken.

De Egyptenaren van de vierde dynastie hebben nooit opgeschreven hoe ze de grote piramiden gebouwd hebben. Aanwijzingen kunnen worden gehaald uit sommige tekeningen, zoals die uit de twaalfde dynastie waarop kan worden gezien dat water wordt gegoten voor een soort slede. Dit zou kunnen aantonen dat men de slede over natte klei kon voorttrekken om de blokken aldus te transporteren. Er zijn echter ook andere theorieën over hoe de piramides gebouwd zijn. Een is de theorie van de rechte schans. Deze is echter zeer onwaarschijnlijk. De helling mocht niet zo steil zijn, en daarom zou de schans veel te lang worden. Daardoor zou uiteindelijk de schans zelf meer materiaal bevatten dan de piramide zelf.

Een tweede theorie is die van de spiraalschans. Volgens deze theorie zou er om de piramide heen een spiraal komen die na de bouw zou worden afgebroken. Wederom is deze theorie zeer onwaarschijnlijk. Ten eerste kunnen zo niet alle delen van de piramide bereikt worden. Ten tweede is het vrijwel onmogelijk om de grote blokken de bocht om te krijgen.

In 1989 ontdekten Mark Lehner en zijn vriend Zahi Hawass de overblijfselen van een oude bakkerij. Hier vonden ze resten van tafla. Tafla is een soort klei, als tafla nat wordt is het heel glad en zou het grote blokken steen kunnen verplaatsen met behulp van houten rollers en een spiraalschans. Op deze manier was het mogelijk om de blokken de bochten om te krijgen. Deze theorie is een keer succesvol uitgevoerd door het NOVA, zij het op schaal. Het enige probleem aan deze theorie is nog steeds dat niet alle delen van de piramide bereikt konden worden.

De laatste theorie is de zandtheorie. Het idee is dat er aan beide zijden van de piramide een soort houten bak is, een voor een blok steen en een voor zand. Door middel van touwen wordt het blok naar boven getrokken als er genoeg zand in de bak aan de ander zijde zit. Het enige probleem aan deze theorie is dat het zand steeds naar boven gebracht moet worden, dit is mogelijk, maar zou heel veel tijd in beslag nemen.

Plaatsen met piramiden[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook: lijst van piramiden

Onderstaande is een lijst van piramiden gesorteerd naar plaats op alfabetische volgorde.

Abu Roash[bewerken]

Zeven kilometer ten zuiden van Gizeh ligt een onafgewerkte piramide van Djedefre in Abu Roash. De piramide zou een breedte hebben gehad van 100 m. Nu zijn slechts de grondlagen zichtbaar.

Naam piramide Dynastie Eigenaar Breedte in meters Hoogte in meters Hoek in graden
Lepsius Piramide Nr. 1[1] 3e Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Djedefre 4e Djedefre 106,2[1] 11,4[1] 48 / 52[1]
Cultuspiramide van Djedefre[1] 4e Djedefre 10,5[2] 2[2] Onbekend
Koninginnepiramide van Djedefre[1] 4e Djedefre 26 [2] Onbekend Onbekend

Aboesir[bewerken]

De piramiden van Aboesir behoren tot de koningen van de vijfde dynastie, er zijn ook nog twee piramiden waarvan de eigenaar onbekend is. De site van Aboesir bevat naast de piramiden ook nog twee zonnetempels.

Naam piramide Dynastie Eigenaar Breedte in meters Hoogte in meters Hoek in graden
Lepsius Piramide Nr. 24[3] Onbekend Onbekend 52 Onbekend Onbekend
Lepsius Piramide Nr. 25[3] - Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Sahoere 5e Sahoere 78,5[4] 48[4] 50° 11'[4]
Cultuspiramide van Sahoere[3] 5e Sahoere 15,7][3] 11,6][3] 56°][3]
Piramide van Nioeserre 5e Nioeserre 81[4] 51,5[4] 51° 50'[4]
Piramide van Neferefre 5e Neferefre 65[4] Incompleet[4] Onbekend
Piramide van Chentkaoes II 5e Chentkaoes II 25[3] 72[3] 52°[3]
Cultuspiramide van Chentkaoes II[3] 5e Chentkaoes II Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Sjepseskare[3] 5e Sjepseskare Incompleet Incompleet Incompleet

Dasjoer[bewerken]

De site van Dasjoer ligt slechts 10 km verwijderd van Saqqara en bevat piramiden van de vierde, twaalfde en dertiende dynastie.

Naam piramide Dynastie Eigenaar Breedte in meters Hoogte in meters Hoek in graden
Rode piramide 4e Snofroe 220[4] 104[4] 53° 7'[4]
Knikpiramide 4e Snofroe 188,6[4] 105[4] 54° 27'[4]
Lepsius Piramide nr. 50[3] 5e Menkaoehor Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Amenemhat II 12e Amenemhat II 50[4] Onbekend Onbekend
Zwarte Piramide 12e Amenemhat III / Hor I 105[4] 81,5[4] 57° 15'[4]
Piramide van Senoeseret III 12e Sesostris III 105[4] 78,5[4] 67° 18'[4]
Piramide H[5] 12e Onbekende prinses Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide I[5] 12e Onbekende prinses Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide J[5] 12e Koningin Oeret Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide K[5] 12e Onbekende prinses Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide L[5] 12e Onbekende prinses Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide M[5] 12e Onbekende prinses Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide N[5] 12e Onbekende prinses Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Amenemhat IV[6] 12e Amenemhat IV Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Ameny Kemau[6] 13e Ameni-Kemaw 50[6] Onbekend Onbekend

Diverse plaatsen[bewerken]

Diverse plaatsen in Egypte met piramiden.

Plaats Naam piramide Dynastie Eigenaar Breedte in meters Hoogte in meters Hoek in graden
Abydos Piramide van Ahmose[6] 18e Ahmose I 52,5[6] Onbekend 60°[6]
Dara Piramide van Choei 8e Choei 130 20 Onbekend
Dra Abu el-Naga Piramide van Kamose[6] 17e Kamose of Ahmose 8[6] Onbekend 66°[6]
Dra Abu el-Naga Piramide van Tetisheri[6] 18e Koningin Tetisheri Onbekend Onbekend 60°[6]
Edfoe Piramide van Edfoe 3e Hoeni? 18,2[1] 5,5[1] 77°[1]
El-Kuhla Piramide van el-Kuhla 3e Hoeni? 18,2[1] 8,25[1] 77°[1]
Elephantine Piramide van Elephantine 3e Hoeni? 23,4[1] 5,1[1] 82° / 77°[1]
Mazghoenah Piramide van Amenemhat IV[6] 12e Amenemhat IV 52.5[6] Onbekend Onbekend
Mazghoenah Noordelijke piramide[6] 12e Neferoesobek Onbekend Onbekend Onbekend
Meidoem Trappenpiramide van Snofroe 3e Hoeni 147[1] 93,5 [1] 51° 50'[1]
Meidoem Cultuspiramide van Hoeni[1] 3e Hoeni Onbekend Onbekend Onbekend
Naqada Piramide van Naqada 3e Hoeni? 18,2[1] 14[1] 80°[1]
Seila Piramide van Seila 4e Snofroe? 25[1] Onbekend 76°[1]
Sinki Piramide van Sinki 3e Hoeni? 18,2[1] Onbekend 80°[1]
Zawiyet el-Meiyitin Piramide van Zawiyet el-Meiyitin 3e Hoeni? 22,4[1] Onbekend 80°[1]
Zawyet el'Aryan Trappenpiramide van Chabai 3e Chaba 84[1] 40[1] 68°[1]
Zawyet el'Aryan Piramide van Baka 4e Baka 200[1] 180[1] Onbekend

El-Lisjt[bewerken]

El-Lisht ligt tussen Saqqara en Meidoem en ongeveer 60 km ten zuiden van Caïro. Lisht was de necropool van de nieuwe hoofdstad Itjitaoei die tijdens de twaalfde dynastie was gesticht. De site bevat twee piramiden: deze van Amenemhat I en Senoeseret I.

Naam piramide Dynastie Eigenaar Breedte in meters Hoogte in meters Hoek in graden
Piramide van Amenemhat I 12e Amenemhat I 78,5[4] 55[4] 54° 27'[4]
Piramide van Senoeseret I 12e Sesostris I 105[4] 61[4] 49° 23'[4]
Piramide A 12e Sesostris I 15,75[7] 15,75[7] 63° 26'[7]
Piramide B 12e Koningin Neferu III 21[7] 18,9[7] 62,5°[7]
Piramide C 12e Koningin Itaket I 16,8[7] 16,8[7] 63,6°[7]
Piramide D 12e Onbekend 16,8[7] 16,8[7] 63,25°[7]
Piramide E 12e Onbekend 16,8[7] Onbekend Onbekend
Piramide F 12e Onbekend 16,27[7] 16,27[7] 63,9°[7]
Piramide G 12e Onbekend 15,75[7] Onbekend Onbekend
Piramide H 12e Onbekend 15,75[7] Onbekend Onbekend
Piramide I 12e Onbekend 15,75[7] Onbekend Onbekend
Piramide J 12e Onbekend 15,75[7] Onbekend Onbekend

Fajoem[bewerken]

In Fayum vinden we twee piramiden van de twaalfde dynastie. De ene staat in El-Lahun (Senoeseret II) en de andere in Hawara (Amenemhat III). Er bestaat daarnaast nog een derde in Seila, een kleine trappiramide, die waarschijnlijk uit de derde dynastie stamt.

Naam piramide Dynastie Eigenaar Breedte in meters Hoogte in meters Hoek in graden
Piramide van Senoeseret II 12e Sesostris II 106[4] 48[4] 42° 35'[4]
Cultuspiramide van Sesostris II[6] 12e Sesostris II Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Hawara 12e Amenemhat III 100[4] 58[4] 48° 45'[4]

Gizeh[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Piramiden van Gizeh voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De bekendste piramiden zijn die van Gizeh vlak bij de Egyptische hoofdstad Caïro. Het complex wordt beheerst door de drie grote piramiden, de piramide van Cheops, die van Chefren en die van Mykerinos. Daarnaast zijn er nog enkele kleinere piramiden. Deze piramiden werden gebouwd tijdens de vierde dynastie (tussen ca. 2551 en 2472 v.Chr.) en zijn dankzij hun zeer stabiele constructie goed bewaard gebleven. De buitenste witte kalksteenlaag is in de loop der tijden grotendeels verdwenen doordat men het materiaal heeft gebruikt voor andere bouwwerken. Alle piramiden zijn reeds in de oudheid beroofd van hun inhoud.

Naam piramide Dynastie Eigenaar Breedte in meters Hoogte in meters Hoek in graden
Piramide van Cheops 4e Choefoe 230,4[4] 138,75[4] 51° 50'[4]
Piramide G1a 4e Koningin Hetepheres I 47[1] 29[1] 51° 50'[1]
Piramide G1b 4e Koningin Meritites I 48[1] 29,5[1] 51° 50'[1]
Piramide G1c 4e Koningin Henoetsen 46[1] Onbekend 52° 40'[1]
Piramide G1d 4e Choefoe 21,6[1] 13,7[1] 51° 50'[1]
Piramide van Chephren 4e Chafra 215,6[4] 136,4[4] 50° 10'[4]
Piramide G2a 4e Chafra 20,9[1] Onbekend 53° 54'[1]
Piramide van Mykerinos 4e Menkaura 103,4[4] 65,5[4] 51° 20'[4]
Piramide G3a 4e Koningin Chamerernebti II 44[1] 28,4[1] 52° 15'[1]
Piramide G3b 4e Onbekend 31,2[1] Onbekend Onbekend
Piramide G3c 4e Onbekend 31,2[1] Onbekend Onbekend
Piramide G8400 4e Koningin Chentkaoes I 70[1] 17[1] 74°[1]

Sakkara[bewerken]

In de necropolis van Saqqara bevindt zich de bekende trappenpiramide van Djoser. Er bevinden zich elf grote piramiden en een veelvoud van kleinere piramiden in de omgeving van Saqqara. De piramide van Sekhemkeht en een ongeïdentificeerde piramide uit de dertiende dynastie zijn onvoltooid, dus nooit afgebouwd.

Naam piramide Dynastie Eigenaar Breedte in meters Hoogte in meters Hoek in graden
Trappenpiramide van Djoser 3e Djoser 173[4] 60[4] Onbekend
Trappenpiramide van Sechemchet 3e Sechemchet 120[1] 70[1] Onbekend
Mastabet el-Fara'un 4e Sjepseskaf 99,6[1] 18,7[1] 65°[1]
Piramide van onbekende koningin 5e? Onbekende koningin 41[3] 21[3] 62°[3]
Cultuspiramide van onbekende koningin[3] 5e? Onbekende koningin 4 Onbekend Onbekend
Piramide van Oeserkaf 5e Oeserkaf 73,5[4] 49[4] 53° 7'[4]
Piramide van Neferhetep 5e Koningin Neferhetep 26,15[3] 17[3] 52° 15'[3]
Cultuspiramide van Oeserkaf 5e Oeserkaf 20,2[3] 15[3] 53°[3]
Piramide van Menkauhor 5e Menkaoehor 68[3] Onbekend Onbekend
Piramide van Djedkare-Isesi 5e Djedkare Isesi 78,5[3] 52,2[3] 53° 7'[3]
Piramide van Oenas 5e Oenas 57,5[4] 43[4] 56° 18'[4]
Cultuspiramide van Oenas 5e Oenas Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Teti 6e Teti 78,5[4] 52,2[4] 53° 7'[4]
Cultuspiramide van Teti 6e Teti Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Ipoet I 6e Koningin Ipoet I 21[3] 21[3] 63°[3]
Piramide van Kaoeit[3] 6e Koningin Kaoeit Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Pepi I 6e Pepi I 78,5[4] 52,5[4] 53° 7'[4]
Cultuspiramide van Pepi I 6e Pepi I Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Neboenet 6e Koningin Neboenet 20,96[3] 21[3] Onbekend
Piramide van Inenek-inti 6e Koningin Inenek-Inti Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Meritit 6e Koningin Meritit Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Anchensenpepi II 6e Koningin Anchensenpepi II Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Hernetjerichet 6e Prins Hernetjerichet Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Anchensenpepi III 6e Koningin Anchensenpepi III Onbekend Onbekend Onbekend
Zuidelijke piramide 6e Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Merenre 6e Merenre 78,5[4] 52,2[4] 53° 7'[4]
Piramide van Pepi II 6e Pepi II 78,5[4] 52,5[4] 53° 7'[4]
Cultuspiramide van Pepi II 6e Pepi II Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Oedjebten[3] 6e Koningin Oedjebten Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Neith[3] 6e Koningin Neith Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Ipoet II[3] 6e Koningin Ipoet II Onbekend Onbekend Onbekend
Piramdie van Neferkare Neby[6] 8e Neferkare-Neby Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Merikara[6] 9e Merikara Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Qakare Ibi[6] 9e Ibi I 31,5 21 Onbekend
Piramide van Chendjer[6] 13e Chendjer 52,5 37,5 55°
Piramide van onbekende koningin 13e Onbekende koningin Onbekend Onbekend Onbekend
Piramide van Ay I[6] 13e Ay I 78,7 Onbekend Onbekend

Piramidologie[bewerken]

De Egyptische piramiden zijn het onderwerp van veel esoterische theorieën. Zie voor meer informatie: Piramidologie.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]