Leopold II van België

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Leopold II
1835–1909
Leopold ii garter knight.jpg
Koning der Belgen
Periode 17 december 186517 december 1909
Voorganger Leopold I
Opvolger Albert I
Hertog van Brabant
Periode 9 april 183517 december 1865
Voorganger geen
Opvolger Prins Leopold van België
Soeverein van de Onafhankelijke Congostaat
Periode 1 juli 1885– 15 november 1908
Voorganger geen
Opvolger Zichzelf als Koning der Belgen
Vader Leopold I
Moeder Louise Marie van Orléans
Dynastie Saksen-Coburg en Gotha
Coat of Arms of the King of the Belgians (1837-1921).svg
Wapen als Koning der Belgen
King Leopold II of Belgium.jpg
Dit artikel is een deel van de serie over Leopold II van België
Leopold II van België, 2e koning der Belgen (1865-1909), soeverein van de Onafhankelijke Congostaat (1885-1908)

Prins van België
Leopold II in de Belgische Senaat · Aanvalsplan op Nederland

Koningschap
Aanslag op Leopold II · Onafhankelijke Congostaat

Koninklijke familie
Maria Hendrika van Oostenrijk
Louise · Leopold · Stefanie · Clementine
koninklijke familie
Buitenechtelijke relaties
Cléo de Mérode · Blanche Delacroix
Lucien Durrieux · Philippe Durrieux

Residenties
Kasteel van Laken · Koninklijk Paleis van Brussel · Kasteel van Ciergnon

Overige
Ruiterstandbeeld op de Zeedijk in Oostende · Koninklijke Schenking · Gennaro Rubino · Orde van Leopold II · Leopoldstad · King Leopold's Soliloquy · Villa Leopolda
Royal Monogram of King Leopold II, King of the Belgians, Variant.svg
monogram van de koning

Leopold Lodewijk Filips Maria Victor[1] (Brussel, 9 april 1835Laken, 17 december 1909), prins van België, hertog van Saksen, prins van Saksen-Coburg en Gotha, hertog van Brabant en senator, was de tweede koning der Belgen. Hij was de tweede, maar de oudste overlevende zoon van Leopold I van België en Louise Marie van Orléans. Hij volgde op 17 december 1865 zijn vader op en bleef koning tot zijn dood.

Leopold II was ook de stichter, eigenaar en soeverein van de Onafhankelijke Congostaat, zijn privé-project. Dit werd hem toegezegd door de Koloniale Conferentie van Berlijn. Leopold II was echter niet aanwezig op die conferentie.

Huwelijk[bewerken]

Leopold werd uitgehuwelijkt op 18-jarige leeftijd. Op 22 augustus 1853 huwde hij in Brussel met aartshertogin Maria Hendrika van Oostenrijk. Zij was de kleindochter van keizer Leopold II en haar vader aartshertog Jozef van Oostenrijk was paltsgraaf van Hongarije. Keizer Frans Jozef verleende Leopold de orde van het Gulden Vlies als huwelijksgeschenk.

In 1855 maakte Leopold met zijn echtgenote een lange reis door de Middellandse Zee en deden ze een bezoek aan Rome en het Vaticaan. Hij werd er ontvangen door paus Pius IX en bezocht er musea.

Maria Hendrika van Oostenrijk schonk Leopold vier kinderen:

Na de dood van kroonprins Leopold verzuurde het huwelijk tussen Leopold en Maria Hendrika. Na de geboorte van hun jongste dochter Clementine ontstond er een breuk tussen de twee echtgenoten. Omdat zijn enige zoon en troonopvolger Leopold op jonge leeftijd overleed, werd zijn broer, prins Filips, graaf van Vlaanderen, de wettige troonopvolger; maar daar deze nagenoeg doof was, achtte Leopold hem niet in staat de Belgische troon te bestijgen. Hij vestigde zijn hoop op diens zoon Boudewijn, die echter eveneens vroegtijdig stierf. Uiteindelijk stierf ook Filips nog vóór Leopold, en werd Leopold II rechtstreeks opgevolgd door Albert, Boudewijns jongere broer.

De Franse danseres, prinses Cléo de Mérode (1875-1966), zou geruime tijd de maîtresse van Leopold zijn geweest, hoewel zij dat altijd heeft ontkend. De koning heeft een tijdlang de spotnaam Cléopold gekregen en er circuleerden spotprenten over deze al dan niet vermeende affaire.

Nadat de koningin in 1902 overleden was, kreeg Leopolds minnares Blanche Delacroix, barones de Vaughan (1883-1948), een vaste residentie in Laken, in de Villa Vanderborght en ook een in Oostende.

Blanche Delacroix schonk de oude vorst twee buitenechtelijke zoons:

Toen Blanche zwanger was van haar tweede zoon, liepen er geruchten, dat niet Leopold, maar haar vroegere minnaar Durrieux - waarmee ze na de dood van Leopold huwde - de vader was. Durrieux dook in die tijd ook te pas en te onpas op in Brussel. Haar tweede zoon werd geboren met atrofie aan de linkerhand; juist die handicap was voor Leopold het bewijs dat hij de vader is. Vijanden van de koning spotten dat het jongetje "een stompje heeft zoals de negers bij wie Leopold een hand heeft laten afhakken".

De koning was dolgelukkig en bedroefd tegelijk; na drie dochters en een voortijdig gestorven zoon had hij ineens twee zonen, maar deze waren uitgesloten van de Belgische troon. De koning bedacht ze met titres de courtoisie (zonder decreet of erkenning) van hertog van Tervuren en graaf van Ravenstein. Ze kregen samen met hun moeder een groot deel van de erfenis, in tegenstelling tot zijn dochters. Leopold trouwde vijf dagen voor zijn dood met Blanche in een religieuze ceremonie, die geen enkele validiteit had onder de Belgische wet. Na haar tweede huwelijk kregen de jongens de naam Durrieux.

Hertog van Brabant[bewerken]

Leopold II in 1853, toen hij nog kroonprins en hertog van Brabant was

Senator van rechtswege[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Leopold II in de Belgische Senaat voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Als prins en troonopvolger droeg Leopold de titel hertog van Brabant en zetelde hij in de Belgische Senaat.

Plannen voor een aanval op Nederland[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Plannen van Leopold II voor een aanval op Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Prins Leopold bleek vergevorderde plannen te hebben gehad om Nederland binnen te vallen. Prins Leopold stuurde in 1854 een spionagemissie naar Nederland en werkte een aanvalsplan uit. Het plan werd evenwel nooit uitgevoerd, vanwege het uitblijven van steun van Europese bondgenoten.

Koning der Belgen[bewerken]

Belgische postzegel uit 1905 met de beeltenis van Leopold II.

Op 17 december 1865 volgde Leopold II zijn vader op als koning der Belgen.

Frans-Duitse Oorlog[bewerken]

Logo Wikisource

In 1870 brak de Frans-Duitse Oorlog uit. In België groeide de vrees dat het land in dit conflict tussen beide buurlanden zou verzeild geraken. De Verenigde Kamers (de gemeenschappelijke vergadering van de leden van de Kamer van volksvertegenwoordigers en de Senaat) vergaderden in buitengewone zitting over deze militaire dreiging op 8 augustus 1870. Tijdens deze vergadering gaf koning Leopold II een troonrede over de Belgische houding in de Frans-Duitse Oorlog van 1870 en sprak hij zijn hoop uit dat België zijn neutraliteit in dit conflict niet geschonden zou zien. België zou uiteindelijk niet betrokken geraken in de Frans-Duitse Oorlog.

Aanslag[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Aanslag op Leopold II van België voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Op 15 november 1902 vond een aanslag op koning Leopold II plaats. De Italiaanse anarchist Gennaro Rubino, een werkloze schrijnwerker, probeerde koning Leopold II te vermoorden. Historica Anne Morelli schreef hierover het boek Rubino, de aanslag op Leopold II. Toen de koninklijke familie terugkeerde van het Te Deum in de kathedraal, vuurde Rubino een paar schoten af naar de koets. Hij miste en werd opgepakt. Met zijn daad wilde hij de betogers wreken die in de lente van dat jaar werden neergeschoten toen ze de straat op trokken voor het algemeen stemrecht.[2]

Nadagen van zijn koningschap[bewerken]

In 1904 kreeg de koning van de Duitse keizer Wilhelm II Frans-Vlaanderen en twee miljoen pond sterling aangeboden als België de Duitsers ongehinderd door hun land zouden laten trekken bij een conflict met Frankrijk. Leopold weigerde dit aanbod.[bron?]

Een van de laatste wetten die door Leopold bekrachtigd werden, was de wet op de dienstplicht waardoor iedere mannelijke Belg voor een periode soldaat moest worden.[bron?]

Leopold II ijverde altijd voor het afschaffen van de doodstraf in België.[bron?] Iedere terdoodveroordeelde Belg kon, tijdens zijn bewind, rekenen op ondertekening van de gratieverlening.

In december 1909 onderging Leopold een darmoperatie, waarna hij een paar dagen later overleed aan een hersenbloeding. Leopold was exact 44 jaar koning en is daarmee vooralsnog de langst regerende Belgische vorst.

Congo[bewerken]

De handen van kinderen werden door sommige plantageuitbaters afgehakt indien de hoeveelheid rubber die werd opgehaald niet voldeed aan hun verwachtingen.
1rightarrow blue.svg Zie Onafhankelijke Congostaat voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Leopold II was de stichter en eigenaar van de Onafhankelijke Congostaat, zijn privé-project. Vanaf 1876 ging hij zich steeds meer voor Centraal-Afrika interesseren, onder meer door in 1879 een verkenningstocht door Henry Morton Stanley te financieren. Op de conferentie van Berlijn in 1884-1885 werd zijn persoonlijke soevereiniteit over de Onafhankelijke Congostaat, nu de Democratische Republiek Congo, internationaal erkend. Als voorwaarden werden gesteld dat de inwoners in de moderne wereld zouden worden geïntroduceerd en dat het alle naties toegestaan zou worden vrijelijk handel met het land te drijven. Vanaf het begin interpreteerde Leopold II deze voorwaarden op zijn manier en bestuurde "le Congo" in functie van zijn persoonlijk gewin. Weliswaar ging hij de strijd aan met de Arabische slavendrijvers, die hij versloeg en steunde hij de onderwijs- en beschavingsactiviteiten van de missionarissen.

Zijn persoonlijk fortuin kwam er in eerste instantie door het verzamelen en verhandelen van ivoor. Na een stijging van de rubberprijs vanaf 1890, dwong hij de inheemse bevolking sap te verzamelen van rubberplanten, wat de opbrengsten voor zijn persoonlijk fortuin de hoogte injoeg.

Met het gevoerde beleid is Leopold verantwoordelijk geacht voor de dood van een niet nader te schatten aantal mensen als gevolg van verminking, executie, uithongering, ziekte en ontbering.[3] Deze toestanden werden een berucht internationaal schandaal in het begin van de 20e eeuw. Leopold II, die zijn levenseinde zag naderen, gaf toe aan de druk die op hem werd uitgeoefend en droeg, met tegenzin, de kolonie over aan de Belgische Staat, die van zijn kant in oktober 1908 de wet aannam voor de overname van die 'erfenis', waar ze niet zo happig op was. Vooral de progressief liberale kopman Georges Lorand uitte hevige kritiek in de kamer met betrekking tot een Belgische overname. [4][5]

Hoewel het een gebied was van meer dan 2 miljoen km2 dat zijn eigendom was, zette hij er nooit een voet.[6]

De 23 jaar onder het bewind van Leopold II worden gekenmerkt door beschuldigingen van moordpartijen, slavernij, ontvoeringen, martelingen, verkrachtingen, onthoofdingen en het afhakken van handen. De schattingen over het aantal slachtoffers variëren aanzienlijk. De Britse diplomaat Roger Casement had het over drie miljoen tijdens twaalf van de twintig jaar. Peter Forbath noemde ten minste vijf miljoen. Adam Hochschild sprak van tien miljoen.

Leopold was trots op zijn kolonie, hij liet er speciaal serres voor bouwen, het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika en zelfs een zaal in het Koninklijk Paleis van Brussel, de Congozaal.

Op 30 december 1888 stelde hij de nationale Orde van de Afrikaanse Ster in met de volgende motivering: Onder de benaming "Orde van de Afrikaanse Ster" wordt door Ons een orde ingesteld, tot beloning van de diensten aan de Onafhankelijke Congostaat en in het algemeen aan de zaak van de Afrikaanse beschaving.

In het hedendaagse Congo is er zowel kritiek op Leopold II als ook veel respect en waardering. Op 10 juni 2018 opende president Joseph Kabila het nieuwe ambtsgebouw voor de gouverneur van Katanga. De topfiguren voor Katanga hadden een buste gekregen in dit ambtsgebouw. : Koning Leopold II, Koning Boudewijn en generaal Emile Wangermée, de stichter van Elisabethstad, thans Lubumbashi, de hoofdstad van Katanga.

Huwelijkspolitiek en nalatenschap[bewerken]

De koning zorgde voor het uithuwelijken van zijn dochters en gebruikte hiervoor zijn verwantschap met alle grote dynastieën. Zijn zuster Charlotte was keizerin van Mexico geweest en zijn dochter was voorbestemd om keizerin te worden van Oostenrijk. Koningin Victoria was een volle nicht van hem. Bovendien was zijn grootvader koning der Fransen geweest. Een huwelijk was voor hem een staatszaak en dat moest zijn eigen vrouw vaak ondervinden, die haar man en het paleis regelmatig ontvluchtte naar haar verblijf in Spa.

Een voor een verdwenen zijn dochters uit België:

De meeste van deze huwelijken mislukten, waarvoor de vorst zich hevig schaamde.

Bij zijn dood ontstond er een grote rel om het geld. De koning had immers zijn dochters onterfd en zijn kastelen en paleizen als Koninklijke Schenking aan de Staat overgemaakt, onder beding dat de paleizen ter beschikking bleven van zijn opvolgers.

Vandaag is er alleen nog via de tak van het huis Bonaparte en van de familie Windisch-Graetz rechtstreekse afstamming van Leopold in leven. Leopold werd begraven in Laken.

Koning-bouwheer[bewerken]

Leopold II was opdrachtgever van vele bouw- en wegenwerken in Brussel, Antwerpen en Oostende. Hij wilde een mooi land voor zijn landgenoten.[bron?] Met het geld, vooral dankzij de exploitatie van Congo verworven, urbaniseerde en verbouwde hij in België.

In Brussel
In Oostende
In Antwerpen


Ook in het buitenland was Leopold II actief als bouwheer. Zo liet hij in 1902 de Villa Leopolda bouwen in Villefranche-sur-Mer aan de Franse Azurenkust. Deze villa wordt anno 2009 beschouwd als een van de duurste huizen ter wereld.

Onderscheidingen[bewerken]

Belgische orden[bewerken]

Buitenlandse orden[bewerken]

  • Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw
  • Grootkruis St. Olav Orde, Noorwegen
  • Grootkruis Huis- en Verdiensteorde van Hertog Peter-Friedrich-Ludwig, Oldenburg
  • Ridder Orde van het Gulden Vlies
  • Grootkruis Leopoldsorde
  • St. Etienne Orde
  • Orde van de IJzeren Kroon
  • Frans-Jozef Orde, Oostenrijk
  • Grootkruis Orde van Leeuw en Zon, Perzië
  • Grootkruis Orde van Toren en Zwaard en de Drie Militaire Orden, Portugal
  • Ridder Orde van de Zwarte Adelaar
  • Grootkruis Orde van de Rode Adelaar, Pruisen
  • Ordeketen Carol I Orde
  • Grootkruis Orde van de Ster, Roemenië
  • Ridder St. Andreas Orde
  • Grootkruis St. Anna Orde
  • Ridder Alexander Nevsky Orde, Rusland
  • Grootkruis St. Marino Orde, San Marino
  • Ridder Orde van de Ruiterkroon
  • Grootkruis Hertogelijke Huisorde, Saksen
  • Grootkruis Orde van de Witte Valk, Saksen-Weimar-Eisenach
  • Grootkruis Takovo Orde, Servië
  • Grootkruis Orde van de Witte Olifant, Siam
  • Grootkruis Karel III Orde, Spanje
  • Grootkruis Orde voor Verdienste, Toscane
  • Grootkruis Osmaan Orde met briljanten, Ottomaanse Rijk
  • Grootkruis Orde van de Bevrijder, Venezuela
  • Grootkruis Kroonorde, Württemberg
  • Ordeketen Serafijnorde, Zweden

Galerij[bewerken]

Voorouders[bewerken]

Voorouders van Leopold II van België
Overgrootouders Ernst Frederik van Saksen-Coburg-Saalfeld 1724-1800)
∞ 1749
Sofie Antoinette van Brunswijk-Wolfenbüttel (1724-1802)
Hendrik XXIV van Reuss-Ebersdorf (1724-1779)
∞ 1754
Caroline Ernestine van Erbach-Schönberg (1727-1796)
Lodewijk Filips II van Orléans ((1747-1793)
∞ 1769
Louise Marie Adélaïde van Bourbon (1753-1821)
Ferdinand I der Beide Siciliën (1751-1825)

Maria Carolina van Oostenrijk (1752-1814)
Grootouders Frans van Saksen-Coburg-Saalfeld (1750-1806)
∞ 1777
Augusta van Reuss-Ebersdorf en Lobenstein (1757-1831)
Lodewijk Filips I van Frankrijk (1773-1850)
∞ 1809
Marie Amélie van Bourbon-Sicilië (1782-1866)
Ouders Leopold I van België (1790-1865)
∞ 1832
Louise Marie van Orléans (1818-1850)
Leopold II van België (1835-1909)

Literatuur[bewerken]

  • Edouard Van der Smissen, Leopold II et Beernaert, d’après leur correspondance inédite (2 delen), Brussel, 1920.
  • Louis de Lichtervelde, Leopold II, Brussel, 1936.
  • Liane Ranieri, Léopold II urbaniste, Brussel, Hayez, 1973.
  • Barbara Emerson, Léopold II, le royaume et l’empire, Brussel, 1980.
  • Leon Van Audenhaeghen, Barones de Vaughan, de liefde van Leopold II, 1985.
  • Daniel Van Groeneweghe, Rood rubber. Leopold II en zijn Kongo, 1985.
  • Piet Lombaerde, Leopold II. Koning-Bouwheer, 1995.
  • Gustaaf Janssens & Jean Stengers, Nieuw licht op Leopold I & Leopold II. Het archief Goffinet, Brussel, 1997.
  • Adam Hochschild, De geest van koning Leopold II en de plundering van de Congo, 1998 (Vert. van King Leopold's Ghost; A Story of Greed, Terror, and Heroism in Colonial Africa, 1998).
  • Lucas Catherine, Bouwen met zwart geld. De grootheidswaanzin van Leopold II, 2002.
  • Jan Van den Berghe, De schaduw van de kroon, 2005.
  • (en) Maria Petringa, Brazza, A Life for Africa, 2006. ISBN 978-1-4259-1198-0
  • Anne Morelli, Rubino, De aanslag op Leopold II, Epo, Antwerpen, 2009. ISBN 9789064451249
  • Vincent Dujardin, Valérie Rosoux, Tanguy de Wilde d'Estmael & al., Léopold II. Entre génie et gêne. Politique étrangère et colonisation, éditions Racine, 2009 (ISBN 978-2-87386-621-1)
  • Kris Clerckx, Reizen in het spoor van Leopold II. Van Koekelbergh naar Hong Kong, Tielt, Lannoo, 2009.
  • David Van Reybrouck, Congo. Een geschiedenis, Amsterdam, 2010.
  • Jan Vandersmissen, The king's most eloquent campaigner... Emile de Laveleye, Leopold II and the creation of the Congo Free State, in: Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis, 2011, blz. 7-57.
  • Alain Leclerq, Seks in Laken. Leopold I en Leopold II, Eik Uitgeverij, 2017.
  • Pierre-Luc Plasman, Leopold II, potentat congolais. L'action royale face à la violence coloniale, Brussel, Racine, 2017.

Externe links[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Leopold II van België op Wikisource