1790-1799

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De jaren 1790-1799 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 18e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen[bewerken]

Anoniem portret van Robespierre
Franse Revolutie
Europa
  • De Eerste Coalitieoorlog tegen Frankrijk duurt van 1792 - 1795. Frankrijk vecht tegen Pruisen, Spanje en Hessen-Kassel. Ten slotte staat Pruisen alle gebieden ten westen van de Rijn aan Frankrijk af. De Oostenrijkse Nederlanden gaan formeel naar Frankrijk. De Republiek Venetië wordt opgeheven en haar grondgebied verdeeld tussen Oostenrijk en Frankrijk.
  • Met de Poolse delingen van 1793 en 1795 komt een einde aan de staten Polen en Litouwen, die worden opgedeeld tussen Rusland, Oostenrijk en Duitsland.
  • Het Vestigingsgebied voor joden wordt ingesteld door tsarina Catharina de Grote in 1791 De instelling dient puur voor economische en nationalistische doeleinden, en Catharina probeert op deze manier de ontwikkeling van een Russische middenklasse te bevorderen. Na de Tweede Poolse Deling in 1793 wordt het vestigingsgebied van groot belang. Door de annexatie van de Poolse gebieden neemt het aantal Joden toe van een kleine groep naar een substantieel deel van de bevolking.
  • Onder invloed van de Franse revolutie wordt in 1791 in Ierland de Society of United Irishmen opgericht door protestanten en katholieken. Zij streven naar de vorming van een onafhankelijke republiek. Als reactie stichten Britsgezinde protestanten in 1795 de Oranjeorde. In 1798 breekt de Ierse opstand uit, die door het Revolutionaire Frankrijk wordt gesteund. Na een half jaar herstellen de Britten hun gezag.
Zuidelijke Nederlanden
  • 1790 - De Zuidelijke Nederlanden verklaren zichzelf op 11 januari onafhankelijk van Oostenrijk als de Verenigde Nederlandse Staten, maar de staat blijft maar tot december bestaan.
  • Na de dood van keizer Jozef II in 1790 slaagt diens broer en opvolger Leopold erin het Oostenrijks bewind nog gedurende enkele jaren in naam te herstellen, al moet hij daarvoor toegeven op alle eisen die door de Nederlandse afgevaardigden al veel vroeger waren geformuleerd.
  • Na de Slag bij Fleurus worden de Oostenrijkers definitief uit het land verdreven en wordt het grondgebied door de Fransen ingepalmd. Dit markeert het begin van de Franse tijd in België. De Zuidelijke Nederlanden, het prinsbisdom Luik, delen van de Bataafse Republiek en het Pruisische Kleef worden in 1795 als "Départements belgiques" door de Franse Republiek geannexeerd.
  • Tot de oprichting van het Eerste Consulaat in 1799 betekent de bezetting voor de Zuidelijke Nederlanden een economische ramp: zo wordt de haven van Antwerpen lamgelegd en stijgt de belastingdruk aanzienlijk. In 1797 wordt de universiteit van Leuven gesloten, kerken worden geplunderd, kloosterordes ontbonden en geestelijken vervolgd.
  • De draconische economische maatregelen, de dienstplicht, de drastische inperking van de taalvrijheid en de openlijke jacht op de Kerk, zetten vooral bij de Vlaamse boeren (de brigands) kwaad bloed en leiden tot een opstand tegen de Franse bezetter (de sansculotten), met als leuze Voor outer en heerd. Deze Boerenkrijg brengt Brussel in 1798 in een staat van beleg.
  • Als industrieel spion maakt Lieven Bauwens een aantal reizen naar Groot-Brittannië en weet o.a de Mule Jenny en geschoold personeel naar het vasteland te smokkelen. Hiervoor wordt hij door de Britten ter dood veroordeeld. Met zijn gesmokkelde machines richt Bauwens twee katoenspinnerijen op, in 1799 in Passy bij Parijs en in 1800 eenin Gent.
Republiek
godsdienst


Amerika
Koloniën
Cultuur
Azië
  • In 1797 moet Shah Zaman in grote haast uit de Punjab naar Afghanistan terugkeren vanwege een rebellie van een broer. Aldus valt de grootste stad van de Punjab, Lahore, in handen van de sikhs. Het jaar erop valt Shah Zaman echter weer de Punjab binnen, maar Ranjit Singh weet hun opmars vlak bij Amritsar tot staan te brengen. Op 7 juli 1799 neemt hij de stad Lahore weer in, waarbij hij de hulp krijgt van de rebellerende bevolking van de stad. Na deze nederlaag houdt Shah Zaman zijn plannen voor verovering van de Punjab verder voor gezien.
Innovatie
  • In 1794 wordt tussen Parijs en Rijsel de eerste optische telegraaflijn ingericht, die een systeem gebruikt van mechanische signaalelementen met beweeglijke armen. In 1795 construeert de Pruisische natuurkundige Achard een vervoerbare veldtelegraaf en test deze tussen Spandau en Berlijn. Hij stelt voor om berichten met behulp van geometrische figuren door te geven. Hij vertaalt 2375 woorden en zegswijzen in bepaalde tekens en voert deze in de duits-Franse telegraaflexicon in. Veel succes heeft hij niet, in Pruisen blijft de traditionele koerier in functie omdat deze ook s‘nachts en bij slecht weer inzetbaar is en resultaat oplevert.
  • In 1792 ontdekt William Murdoch een methode om door middel van droge distillatie van steenkool brandbaar gas te maken dat aangestoken een constante lichtbron vormt. Hij gebruikt zijn gasverlichting eerst in zijn buitenhuis in Rudruth in Cornwall.